close
تبلیغات در اینترنت
دانلود فایل های آموزشی
loading...
سرویس سایت سایت رزبلاگ بزرگترین سرویس ارائه خدمات سایت نویسی حرفه ای در ایران

دانلود فایل های آموزشی

دانلود نمونه سوال فایل های آموزشی و پژوهشی نقد و بررسی مظالب دانشگاهی پروژه های داشجویی تحقیق و مقاله

ریسرچ-45- دانلود فایل

نمودار STYLEREF 1 s ‏4 SEQ نمودار * ARABIC s 1 4: نمودار میله‌ای درصد فراوانی پاسخگویان برحسب وضعیت تاهلبررسی متغیر وضعیت درآمد
پاسخگویان بر حسب میزان درآمد به 4 گروه تقسیم شدهاند که فراوانی آنها را در REF _Ref413846035 h جدول ‏46مشاهده میکنید. با توجه به جدول 25 درصد از پاسخگویان کمتر از 500.000 تومان ، 36.2 درصد بین 500.000 تا 1.000.000 تومان ، 20.3 درصد بین 1.000.000 تا 2.000.000 تومان ، 18.5 درصد بیش از 2.000.000 تومان دارند .
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 6 : توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب درآمدفراوانی درصد فراوانی درصد معتبر درصد تجمعی
کمتر از 500.000 تومان 96 25 25 25
بین 500.000 تا 1.000.000 تومان 139 36.2 36.2 61.2
بین 1.000.000 تا 2.000.000 تومان 78 20.3 20.3 81.5
بیش از 2.000.000 تومان 71 18.5 18.5 100
مجموع 384 100 100
نمودار STYLEREF 1 s ‏4 SEQ نمودار * ARABIC s 1 5: نمودار میله‌ای درصد فراوانی پاسخگویان برحسب وضعیت درآمدبررسی پیشنهاد‌ها برای بهبود
پاسخگویان بر حسب پیشنهاد‌ها برای بهبود به 4 گروه تقسیم شدهاند که فراوانی آنها را در REF _Ref413846197 h جدول ‏47 مشاهده میکنید. از این تعداد 0.8درصد از پاسخگویان برای بهبود پیشنهاد افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی، 52.1 درصد پیشنهاد افزایش سطح تبلیغات جهت مصرف صحیح ، 36.2درصد پیشنهاد اجرای سیاست‌های مالیات بر کربن و باقی افراد(10.9درصد) همه موارد را پیشنهاد دادند.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 7: توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب پیشنهاد‌ها برای بهبودفراوانی درصد فراوانی درصد معتبر درصد تجمعی
افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی 3 0.8 0.8 0.8
افزایش سطح تبلیغات جهت مصرف صحیح 200 52.1 52.1 52.9
اجرای سیاست‌های مالیات بر کربن 139 36.2 36.2 89.1
همه موارد 42 10.9 10.9 100
مجموع 384 100 100
نمودار STYLEREF 1 s ‏4 SEQ نمودار * ARABIC s 1 6: نمودار میله‌ای درصد فراوانی پاسخگویان برحسب وضعیت پیشنهاد‌ها برای بهبودبررسی درجه‌ی کیفیت هوای تهران
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     پاسخگویان بر حسب اظهارنظر در مورد درجه‌ی کیفیت هوای تهران به 5گروه تقسیم شدهاند که فراوانی آنها را در REF _Ref413848297 h جدول ‏48 مشاهده میکنید. خیلی از پاسخگویان موافق با کیفیت نامطلوب تهران بودند به نحوی که 79.2درصد کیفیت هوای تهران را از 5 امتیاز فقط1و2 امتیازدادند که این دلیل عدم رضایت شهروندان از وضعیت هوای تهران است.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 8: توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب درجه‌ی کیفیت هوای تهراندرجه کیفیت فراوانی درصد فراوانی درصد معتبر درصد تجمعی
1 230 59.9 59.9 59.9
2 74 19.3 19.3 79.2
3 39 10.2 10.2 89.3
4 14 3.6 3.6 93
5 27 7 7 100
مجموع 384 100 100
نمودار STYLEREF 1 s ‏4 SEQ نمودار * ARABIC s 1 7: نمودار میله‌ای درصد فراوانی پاسخگویان برحسب درجه‌ی کیفیت هوای تهرانبررسی سؤالات دیدگاه خانوار نسبت به کیفیت هوابررسی سؤال ابتلا به بیماری
توزیع فراوانی پاسخ‌ها نشان می‌دهد که، به نظر 21.4 درصد احتمال وجود بیماری به دلیل آلودگی هوا را نقض می‌کنند(که این ممکن است به دلیل نداشتن دانش کافی باشد) ولی 78.6درصد از پاسخگویان وجود بر وجود ابتلا به بیماری آگاهی داشتند.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 9: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب ابتلا به بیماریفراوانی درصد فراوانی درصد معتبر درصد تجمعی
خیر 82 21.4 21.4 21.4
بلی 302 78.6 78.6 100
مجموع 384 100 100
نمودار STYLEREF 1 s ‏4 SEQ نمودار * ARABIC s 1 8: نمودار میله‌ای درصد فراوانی پاسخگویان برحسب ابتلا به بیماریبررسی سؤال تصفیه هوا
توزیع فراوانی پاسخ‌ها نشان می‌دهد که، به نظر 57.6درصد پاسخگویان استفاده از فیلترهای تصفیه‌کننده هوا را نسبت به ماسک هوا ارج تر می‌دانستند.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 10: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب استفاده از فیلترهای تصفیه‌کننده هوا را نسبت به ماسک هوافراوانی درصد فراوانی درصد معتبر درصد تجمعی
فیلترهای تصفیه‌کننده هوا 221 57.6 57.6 57.6
ماسک هوا 163 42.2 42.2 100
مجموع 384 100 100
نمودار STYLEREF 1 s ‏4 SEQ نمودار * ARABIC s 1 9: نمودار میله‌ای درصد فراوانی پاسخگویان برحسب تصفیه هواآمار استنباطی
نقش آمار توصیفی درواقع، جمع‌آوری، خلاصه کردن و توصیف اطلاعات کمّی به‌دست‌آمده از نمونه‌ها یا جامعه‌ها است. اما محقق معمول کار خود را با توصیف اطلاعات پایان نمی‌دهد، بلکه سعی می‌کند آنچه را که از بررسی گروه نمونه به دست آورده است به گروه‌های مشابه بزرگ‌تر تعمیم دهد. تئوری‌های روان‌شناسی از طریق تعمیم نتایج یک یا چند مطالعه به آنچه ممکن است در مورد کل افراد جامعه صادق باشد به وجود می‌آیند. از طرف دیگر در اغلب موارد مطالعه تمام اعضای یک جامعه ناممکن است. ازاین‌رو محقق به شیوه‌هایی احتیاج دارد که بتواند با استفاده از آن‌ها نتایج به‌دست‌آمده از مطالعه گروه‌های کوچک را به گروه‌های بزرگ‌تر تعمیم دهد. به شیوه‌هایی که از طریق آن‌ها ویژگی‌های گروه‌های بزرگ بر اساس اندازه‌گیری همان ویژگی‌ها در گروه‌های کوچک استنباط می‌شود آمار استنباطی گفته می‌شود(دلاور،1385).
آزمون فرضیه‌های تحقیق
در اين بخش ابتدا فرضیه‌های اشاره‌شده در فصل دوم موردبررسی و آزمون قرارگرفته و درنهایت به تجزیه‌وتحلیل و بررسی مسئله اصلی تحقیق پرداخته‌شده است. براي پاسخ به فرضیهها از متوسط امتیازات مربوط به سؤالات استفاده‌شده است. به هر سؤال پرسشنامه امتیازی داده‌شده است. بنابراین، با توجه به آزمون‌های آماری مربوط به فرضیات، برای برآورد الگوی لایت، مشاهدات مربوط به متغیر وابسته در صورت تمایل به پرداخت مساوی یک و در صورت عدم تمایل به پرداخت مساوی صفر قرار داده می‌شوند:
STYLEREF 1 s ‏4 SEQ معادله * ARABIC s 1 1
پس از تخمین مدل لایت با استفاده از نرم‌افزار SPSS18 و بررسی معنی‌داری ضرایب تخمینی، مقدار انتظاريWTP به‌وسیله انتگرال‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎گيري عددي در محدوده صفرتا بالاترين پيشنهاد تمایل به پرداخت توسط فرد پاسخ‌دهنده به‌صورت زير محاسبه مي‎‎‎‎گردد:
STYLEREF 1 s ‏4 SEQ معادله * ARABIC s 1 2 EWTP=0Max AF∆UdA=0Max A(11+exp{-α+βA})dA
E(WTP) تمایل به پرداخت افراد را در جهت پرداخت مالیات بر کربن تعیین می‌نماید.
متغیرهای پژوهشمتغیرهای موردبررسی به‌صورت زیر تعریف می‌شود:
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 11: متغیرهای پژوهشنام متغیر وضعیت نشانگر نوع تعداد دسته‌ها برای متغیرهای کیفی
سن متغیر مستقل x1کمی –
جنسیت متغیر مستقل x2کیفی-اسمی 2
شغل متغیر مستقل x3کیفی-اسمی 8
تحصیلات متغیر مستقل x4کیفی-رتبه ای 5
وضعیت تاهل متغیر مستقل x5اسمی 2
درآمد متغیر مستقل x6کیفی-رتبه ای 4
پیشنهاد برای بهبود متغیر مستقل x7کیفی-اسمی 4
درجه کیفیت هوای تهران متغیر مستقل x8کیفی-رتبه ای 5
ابتلا به بیماری متغیر مستقل x9کیفی-اسمی 2
روش‌های برای تصفیه هوا متغیر مستقل x10کیفی-اسمی 2
نرخ مالیات بر کربن متغیر مستقل x11کیفی-رتبه ای 4
پرداخت مالیات متغیر وابسته yکیفی-اسمی 2
در طراحی مدل باید دقت داشته باشیم که برای فقط متغیرهای کیفی-اسمی بیشتر از دودسته باید آن‌ها را به‌صورت مدل‌های جداگانه برای هر دسته مشخص کنیم. لازم به ذکر که مقادیر ضرایب تغییری نمی‌کند و تنها عرض از مبدأ برای هر دسته متفاوت است.
مدل پژوهش به‌صورت زیر است:
STYLEREF 1 s ‏4 SEQ معادله * ARABIC s 1 3 P(1) = exp(Y’)(1 + exp(Y’)) STYLEREF 1 s ‏4 SEQ معادله * ARABIC s 1 4 y=β0+β1×1+β2×2+β3×3+β4×4+β5×5+β6×6+β7×7+β8×8+β9×9+β10×10+β11×11خروجی مدل نهایی و اعتبار مدلبه این منظور طبق توضیح گفته‌شده مدل را باید برای متغیرهای زیر(متغیرهای کیفی-اسمی بیشتر از دودسته) به‌صورت جداگانه رسم کرد:
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 12: اعداد استفاده‌شده برای متغیر کیفی شغلشغلx3 کارمند آزاد دانشجو خانه‌دار کارگر بازنشسته موارد دیگر بیکار
کد 1 2 3 4 5 6 7 8
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 13: اعداد استفاده‌شده برای متغیر کیفی پیشنهاد برای بهبودپیشنهاد برای بهبودx7 افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی افزایش سطح تبلیغات جهت مصرف صحیح اجرای سیاست‌های مالیات بر کربن همه موارد
کد 1 2 3 4
مدل اول برای کسی که کارمند(x3=1) است و پیشنهاد برای بهبود افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی را داده است پرداخت به مالیات به چه صورتی تغییر می کنند(یادآوری شود مقادیر ضرایب تغییری نمی‌کند و تنها عرض از مبدأ برای هر دسته متفاوت است در واقع این مدل های مستقلی نیستند فقط به دلیل ماهیت کیفی-اسمی بودن آن باید در چند مدل نمایش داده شوند). دیگر مدل ها نیز به همین صورت می باشد. بنابراین مدل‌ها به‌صورت زیر است:
x3 x71 1 Y’ = -0.1571 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x111 2 Y’ = -0.4098 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x111 3 Y’ = -0.5038 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243×8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x111 4 Y’ = -0.2227 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x112 1 Y’ = -0.7087 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x112 2 Y’ = -0.9614 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x112 3 Y’ = -1.055 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6- 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x112 4 Y’ = -0.7743 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x113 1 Y’ = -0.7035 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x113 2 Y’ = -0.9562 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x113 3 Y’ = -1.050 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6- 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x113 4 Y’ = -0.7691 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x114 1 Y’ = -0.7070 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x114 2 Y’ = -0.9597 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x114 3 Y’ = -1.054 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6- 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x114 4 Y’ = -0.7726 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x115 1 Y’ = -0.2479 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x115 2 Y’ = -0.5006 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x115 3 Y’ = -0.5946 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x115 4 Y’ = -0.3135 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x116 1 Y’ = -0.02762 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x116 2 Y’ = -0.2803 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x116 3 Y’ = -0.3744 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x116 4 Y’ = -0.09321 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x118 1 Y’ = -0.3415 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x118 2 Y’ = -0.5942 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x118 3 Y’ = -0.6882 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x118 4 Y’ = -0.4071 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6 – 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11اعتبار مدل
فرضیه 0 : مدل انطباق خوبی ایجاد کرده است.
فرضیه 1 : مدل انطباق خوبی ایجاد نکرده است.
معیارهای زیر برای نیکویی برازش با فرض در نظر گرفتن سطح0.05 برای مدل بیانگر انطباق خوب مدل است. مدل های بالا توامآ با هم آزمون می شوند به همین دلیل تنها معیار مناسبت مدل که مربوط به تمام مدل های ارائه شده است به صورت زیر می باشد:
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 14: بررسی اعتبار مدل رگرسیونیمعیار درجه‌ی آزادی مقدار آماره پی مقدار
Deviance 365 392.58 0.154
Pearson 365 389.87 0.178
Hosmer-Lemeshow 8 8.12 0.422
بررسی فرضیه‌های پژوهشفرضیه اول: بررسی متغیر سن
H0: متغیر سن تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر سن در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 15: بررسی معناداری متغیر سنعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
سن 1 1.26 0.262
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.262 نتیجه می‌گیریم که سن در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه دوم: بررسی متغیر جنسیت
H0: متغیر جنسیت تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر جنسیت در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 16: بررسی معناداری متغیر جنسیتعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
جنسیت 1 0.05 0.824
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.824 نتیجه می‌گیریم که جنسیت در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه سوم: بررسی متغیر شغل
H0: متغیر شغل تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر شغل در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 17: بررسی معناداری متغیر شغلعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
شغل 6 13.96 0.530
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.530 نتیجه می‌گیریم که شغل در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه چهارم: بررسی متغیر تحصیلات
H0: متغیر تحصیلات تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر تحصیلات در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 18: بررسی معناداری متغیر تحصیلاتعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
تحصیلات 1 1.48 0.223
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.223 نتیجه می‌گیریم که تحصیلات در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه پنجم: بررسی متغیر وضعیت تاهل
H0: متغیر وضعیت تاهل تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر وضعیت تاهل در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 19: بررسی معناداری متغیر وضعیت تاهلعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
وضعیت تاهل 1 0.00 0.997
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.997 نتیجه می‌گیریم که وضعیت تاهل در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه ششم: بررسی متغیر درآمد
H0: متغیر درآمد تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر درآمد در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 20: بررسی معناداری متغیر درآمدعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
درآمد 1 1.10 0.295
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.295 نتیجه می‌گیریم که درآمد در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه هفتم: بررسی متغیر پیشنهاد برای بهبود
H0: متغیر پیشنهاد برای بهبود تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر پیشنهاد برای بهبود در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 21: بررسی معناداری متغیر پیشنهاد برای بهبودعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
پیشنهاد برای بهبود 3 1.42 0.701
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.701 نتیجه می‌گیریم که پیشنهاد برای بهبود در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه هشتم: بررسی متغیر درجه کیفیت هوای تهران
H0: متغیر درجه کیفیت هوای تهران تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر درجه کیفیت هوای تهران در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 22: بررسی معناداری متغیر درجه کیفیت هوای تهرانعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
درجه کیفیت هوای تهران 1 2.05 0.152
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.152 نتیجه می‌گیریم که درجه کیفیت هوای تهران در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه نهم: بررسی متغیر ابتلا به بیماری
H0: متغیر ابتلا به بیماری تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر ابتلا به بیماری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 23: بررسی معناداری متغیر ابتلا به بیماریعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
ابتلا به بیماری 1 0.13 0.719
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.719 نتیجه می‌گیریم که ابتلا به بیماری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه دهم: بررسی متغیر روش‌های برای تصفیه هوا
H0: متغیر روش‌های برای تصفیه هوا تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر روش‌های برای تصفیه هوا تأثیر در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تأثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 24: بررسی معناداری متغیر روش‌های برای تصفیه هواعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
روش‌های برای تصفیه هوا 1 1.65 0.198
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.198 نتیجه می‌گیریم که روش‌های برای تصفیه هوا در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
فرضیه یازدهم: بررسی متغیر نرخ مالیات بر کربن
H0: متغیر نرخ مالیات بر کربن تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن ندارد.
H1: متغیر نرخ مالیات بر کربن در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن تاثیر دارد.
جدول STYLEREF 1 s ‏4 SEQ جدول * ARABIC s 1 25: بررسی معناداری متغیر نرخ مالیات بر کربنعامل درجه‌ی آزادی آمار کی اسکوئر P-مقدار
نرخ مالیات بر کربن 1 0.25 0.620
با توجه به سطح معناداری0.05 و مقدار به‌دست‌آمده برای پی مقدار 0.620 نتیجه می‌گیریم که نرخ مالیات بر کربن تأثیری در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن موثر است.
متوسط تمایل به پرداخت افرادE(WTP) تمایل به پرداخت افراد را در جهت پرداخت مالیات بر کربن با استفاده از متوسط مقادیر پروبیت به دست می‌آید که مقدار پربیت به‌صورت زیر است:
STYLEREF 1 s ‏4 SEQ معادله * ARABIC s 1 5 P(1) = exp(Y’)(1 + exp(Y’))متوسط پروبیت برای تمام مشاهدات برابر با 0.432123678 است. این بیانگر این است که تقریباً 43درصد مردم تمایل به پرداخت مالیات بر کربن دارند.
فصل پنجم نتیجه‌گیری و بحثفصل پنجمنتیجه گیری و بحث
مرور کلی تحقیقافزايش مصرف بي‌رويه سوخت‌هاي فسيلي نه‌تنها تهديدي براي مصرف آينده آن‌هاست، بلكه آثار منفي زیست‌محیطی آن‌ها نيز به‌عنوان مقوله مهم موردتوجه دولت‌مردان است. اقتصاددانان همواره در پي شناسايي پايه‌هايي از ماليات هستند كه كمترين ناكارايي را بر جامعه تحميل كند. در بين انواع ماليات‌ها تنها پايه مالياتي كه چنين ويژگي را دارد، ماليات‌ زیست‌محیطی (ماليات سبز) است. يكي از انواع ماليات سبز، ماليات زیست‌محیطی غيرمستقيم است كه بر انواع مواد سوختي بسته می‌شود. ازجمله ماليات بر مواد سوختي، ماليات بر انواع كود شيميايي، روغن‌ها، حشره‌كش‌ها، فرآورده‌هاي نفتي و پلاستيك‌ها. مزيت ماليات غيرمستقيم نسبت به ماليات‌هاي مستقيم در اين است كه اخذ ماليات از كالاهاي زيان‌آور نسبت به اخذ ماليات از آلاينده‌ها، كه نياز به سنجش ميزان انتشار آلودگي دارند، آسان‌تر و كاربردي‌تر است.
با توجه به اینکه تاکنون سیاست مالیات بر کربن در کشور اجرانشده است هدف تحقیق حاضر استفاده از یک بازار فرضی برای شرح معایب و مزایای اجرای این سیاست برای افراد است تا بدین طریق تمایل به پرداخت آن‌ها تعیین گردد.
در این تحقیق از روش ارزش‌گذاری مشروط با استفاده از نظرسنجی پرسشنامه‌ای دوگانه دوبعدی و تخمین مدل لایت به‌منظور برآورد تمایل به پرداخت افراد جهت دستیابی به هوای تمیز و سلامتی بیشتر استفاده می‌شود. در این تحقیق پس از جمع‌آوری داده و اطلاعات تحقیق با استفاده از پرسشنامه جهت تعیین عوامل مؤثر بر تمایل به پرداخت و میزان این تمایل از الگوی لایت با استفاده از روش حداکثر درستنمایی استفاده خواهیم.
بحث و نتیجهگیریهدف اصلی تحقیق حاضر برآورد تمایل به پرداخت مالیات بر کربن با رویکرد ارزش‌گذاری مشروط در استان مشهد است.این هدف با استفاده از خروجی‌های مدل در فصل چهارم به‌دست‌آمده است که متوسط پروبیت برای تمام مشاهدات برابر با 0.432123678 است. این بیانگر این است که تقریباً 43درصد مردم تمایل به پرداخت مالیات بر کربن دارند.
هدف دوم تحقیق، تعیین عوامل مؤثر بر، تمایل به پرداخت مالیات بر کربن جهت دستیابی به هوایی پاکیزه‌تر بوده است. نتایج حاصل از تجزیه‌وتحلیل اطلاعات، مشخص شد که تمامی عوامل ذکرشده در مدل یعنی سطح درآمد، سطح تحصیلات، سن، شغل، جنسیت و وضعیت تاهل بر تمایل به پرداخت فرد تأثیر مثبتی دارند.
هدف سوم تحقیق با افزایش نرخ مالیات بر کربن میزان تمایل به پرداخت کاهش می‌یابد.نتایج حاصل از تجزیه‌وتحلیل اطلاعات، به دلیل منفی بودن ضریب نرخ مالیات بر کربن این موضوع را تائید کرد.

 

پیشنهاد‌ها تحقیقمی‌توان با استفاده از تحقیقات بیشتر مقدار بهینه مالیات را برای شهرهای مختلف به دست آورد که این باعث می‌شود درصد رضایت مردم در تمایل به پرداخت مالیات بر کربن افزایش یابد.
در صورت استفاده از متخصصان در حوزه‌ی مسائل زیست‌محیطی می‌توان عوامل بهتری را شناسایی کرد و در تدوین پرسشنامه‌ای منسجم‌تر برای جمع‌آوری داده‌های دقیق‌تر بهره برد.
بر اساس یافتههای تحقیق در مورد اثر نرخ مالیات بر کربن میزان تمایل به پرداخت بهتر است جامعه پژوهش را برای افراد مختلف با درآمدهای متفاوت به‌گونه‌ای دیگر در نظر گرفت، یعنی مقدار این مالیات را با توجه به قشرهای درآمدی متفاوت در نظر گرفت.
پیشنهادات آتیبا توجه به اين كه آثار خارجي فعاليتهاي اقتـصادي كـه موجـب آلـودگي هـوا مـيشـود، از شفافيت و قابليت كمي سازي بيشتري نسبت به آلودگيهاي آب و خاك برخوردار است، ابزارهاي مالياتي ميتواند در بخش آلايندههاي هوا به كار گرفته شوند. به این منظور ارائه راهکاری مناسب جهت پیاده سازی آن می تواند به عنوان موضوعی برای تحقیقات آتی باشد.
می توان این پژوهش را برای اقشار خاص به گونه ای دیگر طراحی کرده تا بتوان به نتایج صحیح تری دست یافت. از جمله می توان به این موضوع پرداخت که اگر برای پاسخگویان با سطوح تحصیلی متفاوت پرسشنامه های مختلفی تهیه شود می توان اطلاعاتی بیشتری از پاسخگویان تهیه کرد.
خیلی از پاسخگویان بر این موضوع که افزایش سطح تبلیغات جهت مصرف صحیح می تواند بر تمایل پرداخت به کربن موثرتر باشد، اتفاق نظر داشتند. اما تاکنون پژوهشی که به صورت خاص مشخص کند راه مناسب برای تاثیرگذاری بیشتر تبلیغات جهت مصرف صحیح انجام نشده است.
محدودیتهای تحقیقیافتههای این تحقیق فهم ما را حول موضوع شناسایی عوامل مؤثر بر تمایل به پرداخت مالیات بر کربن افزایش داد.
بیش از 15نفر پرسشنامه‌ها را به‌صورت نیمه‌تمام رها کردند.
پیشفرض این پژوهش شهر تهران بوده است و برای اجرای این صحیح این پژوهش باید نمونه‌هایی از دیگر شهرها نیز انتخاب کرد که این به دلیل تفاوت فرهنگ‌ها ، ساختارشهرو… می‌تواند باشد.
این تحقیق در یک مقطع زمانی خاص اجراشده است و بایستی به‌دفعات تکرار شود و لذا در به‌کارگیری نتایج باید محتاط بود.
خروجی نرم افزار
Binary Logistic Regression: y versus x1, x2, x4, x5, x6, x8, x9, x10, x11, x3, x7
Method
Link function Normit
Categorical predictor coding (1, 0)
Rows used 384
Response Information
Variable Value Count
y 1 89 (Event)
0 295
Total 384
Deviance Table
Source DF Adj Dev Adj Mean Chi-Square P-Value
Regression 18 23.218 1.28988 23.22 0.182
x1 1 1.256 1.25586 1.26 0.262
x2 1 0.049 0.04927 0.05 0.824
x3 6 13.957 2.32623 13.96 0.530
x4 1 1.484 1.48366 1.48 0.223
x5 1 0.000 0.00001 0.00 0.997
x6 1 1.096 1.09589 1.10 0.295
x7 3 1.420 0.47343 1.42 0.701
x8 1 2.048 2.04827 2.05 0.152
x9 1 0.130 0.12957 0.13 0.719
x10 1 1.654 1.65429 1.65 0.198
x11 1 0.246 0.24573 0.25 0.620
Error 365 392.583 1.07557
Total 383 415.801
Model Summary
Deviance Deviance
R-Sq R-Sq(adj) AIC
5.58% 1.25% 430.58
Coefficients
Term Coef SE Coef VIF
Constant -0.157 0.930
x1 0.00631 0.00564 1.08
x2 0.033 0.149 1.06
x4 -0.0866 0.0710 1.08
x5 -0.000 0.158 1.11
x6 0.0739 0.0706 1.05
x8 -0.0924 0.0657 1.03
x9 0.065 0.182 1.04
x10 -0.197 0.153 1.08
x11 0.0420 0.0845 1.04
x3
2 -0.552 0.254 2.03
3 -0.546 0.299 1.57
4 -0.550 0.251 1.96
5 -0.091 0.270 1.71
6 0.129 0.290 1.66
8 -0.184 0.333 1.41
x7
2 -0.253 0.804 30.71
3 -0.347 0.805 28.16
4 -0.066 0.828 13.47
Regression Equation
P(1) = Φ(Y’)
x3 x7
1 1 Y’ = -0.1571 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
1 2 Y’ = -0.4098 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
1 3 Y’ = -0.5038 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
1 4 Y’ = -0.2227 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
2 1 Y’ = -0.7087 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
2 2 Y’ = -0.9614 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
2 3 Y’ = -1.055 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
2 4 Y’ = -0.7743 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
3 1 Y’ = -0.7035 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
3 2 Y’ = -0.9562 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
3 3 Y’ = -1.050 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
3 4 Y’ = -0.7691 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
4 1 Y’ = -0.7070 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
4 2 Y’ = -0.9597 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
4 3 Y’ = -1.054 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
4 4 Y’ = -0.7726 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
5 1 Y’ = -0.2479 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
5 2 Y’ = -0.5006 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
5 3 Y’ = -0.5946 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
5 4 Y’ = -0.3135 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
6 1 Y’ = -0.02762 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
6 2 Y’ = -0.2803 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
6 3 Y’ = -0.3744 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
6 4 Y’ = -0.09321 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
8 1 Y’ = -0.3415 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
8 2 Y’ = -0.5942 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
8 3 Y’ = -0.6882 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
8 4 Y’ = -0.4071 + 0.006315 x1 + 0.03313 x2 – 0.08658 x4 – 0.000497 x5 + 0.07393 x6
– 0.09243 x8 + 0.06533 x9 – 0.1966 x10 + 0.04198 x11
Φ = CDF of the standard normal distribution
Goodness-of-Fit Tests
Test DF Chi-Square P-Value
Deviance 365 392.58 0.154
Pearson 365 389.87 0.178
Hosmer-Lemeshow 8 8.12 0.422
Fits and Diagnostics for Unusual Observations
Observed
Obs Probability Fit Resid Std Resid
22 1.000 0.104 2.127 2.21 R
38 1.000 0.118 2.068 2.14 R
40 1.000 0.132 2.013 2.10 R
50 1.000 0.410 1.335 1.79 X
79 1.000 0.130 2.020 2.10 R
100 1.000 0.113 2.089 2.16 R
128 1.000 0.092 2.186 2.29 R
161 1.000 0.106 2.117 2.21 R
186 0.000 0.313 -0.866 -1.07 X

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

راهبری نوشته‌ها

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:39 نویسنده : aaaa نظرات ()

پایان نامه ایرانداک-4444- پژوهش های ارشد

همچنانکه در مواردی که حاکم اجناس زکات و امثال آنها را می فروشد اطلاق بیع می شود البته در صورتی قائل باشیم آنها ملک کسی نیست و شارع آن را برای مصارف خاص معین کرده است .
همچنین در مواردی فروش مال وقفی جایز می باشد و آنرا می فروشند ، یعنی اینکه مالکی ندارند خصوصا در مورد وقف عام که در این موارد عنوان بیع صدق می کند .
در قانون مدنی نیز فروش مال وقفی در بعضی موارد آمده است و بر آن عنوان بیع وقف و یا فروش بعض مال وقفی شده است .
1-5-1 رابطه انسان با اعضای بدن خویش از دیدگاه فقه امامیه
سوال این است که این اجزا ء و اعضاء نسبت به شخص چه وضعیتی دارند. آیا مال محسوب می شوند و اگر مال است، مال چه کسی است ؟ اشخاص نیازمند به پیوند عضو برای بدست آوردن آن پول می پردازند یا مالی را با آن معاوضه می کنند زیرا از نظر عقلایی دارای ارزش است و قابلیت داد و ستد دارد.
بنابراین مالکیت داشتن آن را به هیچ وجه نمی توان انکار کرد چون دارای منافع عقلایی است کافی است مشروعیت آن که مطابق قواعد بیان شده ، محقق شود. که در اینصورت این سوال باقی می ماند که اعضاء ملک چه کسی است ؟
هر یک از اعضاء بدن متعلق به مجموعه ای است که تمامیت وجود انسان را تشکیل می دهد و تعرض به این مجموعه به تمامیت آن صدمه میزند ، از طرفی اعضای بدن ملک محسوب نمی شود در عین حال که دارای ارزش مالی است ملک کسی نیست ولی می توان آن را به تملیک داد . کافی است که عضو مورد نظر تحت ید و امر او باشد تا بتواند آن را به دیگری دهد . اختیار این امر با اوست ، تحت ید و امر او بودن به مفهوم ملک او نیست چون تحت ید و امر اوست پس اختیار دارد که آن را واگذار کند . در مقام مبادله ، عوض هم برای اوست و به او متعلق دارد . بنابراین عضو مذکور به تملک او در می آید و می تواند آنرا تملیک کند .
بنابراین ، باید گفت که اعضای بدن قابلیت معاوضه و ارزش مبادله دارد . هر مالی که قابلیت معاوضه داشته باشد طالبین آن تلاش خواهند کرد یا از طریق بیع و هبه یا صلح آن را تملک نمایند. خواه معوض باشد یا بلا عوض. در حقیقت این نقل و انتقال می تواند بیع هم باشد کما اینکه می تواند هبه یا صلح هم باشد. لذا ناگزیر باید اعضا و تولیدات بدن انسان را ملک او اعتبار کرد ، تا شایستگی اخذ عوض در برابر آن عضو را بدست آورد و مشمول حدیث نبوی ( لا بیع الا فی تملک ) گردد. عضو یا تولیدات بدن تحت امر و سلطه وید دهنده آن است و با اذن یا وصیت او به دیگری انتقال می یابد .
1-5-2 رابطه انسان با اعضای بدن خویش و تصرف در آن
با توجه به این که امر پیوند اعضاء مستلزم جداسازی یا دریافت عضو از شخص دیگر است ، در ابتدا باید رابطه انسان با اعضای بدنش را از حیث نحوه سلطه برآن و انواع تصرفات ممکن ، مشخص و سپس براین اساس به سایر احکام مربوط به پیوند اعضاء پرداخته شود . به عبارت دیگر ،آیا بین انسان و اعضایش رابطه ملکیه و مالکیه وجود دارد تا بتواند نسبت به آن هر نوع تصرفی انجام دهد و از اقتدار و سلطه یک مالک نسبت به دارایی خود برخوردار باشد یا این که انسان فقط حق انتفاع دارد و در همین محدوده دارای سلطه و اختیار است ؟
بر همین اساس ، مسئله ارتباط انسان با اعضایش را در محورهای سلطنت ، مالکیت و نبود مالکیت و امانت بررسی می کنیم و به ذکر نظرات و تبیین آن می پردازیم .
1-5-2-1 کلام قائلان به سلطه انسان بر بدن خود
در سلطه انسان بر اعضای بدن خویش برخی علما با صراحت به سلطنت اشاره کرده اند که به برخی از آن ها اشاره می کنیم :
الف- امام خمینی (ره) در کتاب البیع در ضمن بحث تفاوت های حق و ملک و سلطنت تصریح کرده اند که انسان ها بر نفوس خود سلطه دارند و در این باره فرموده اند :
« و ربما تعتبر السلطنه فی بعض الموارد و لا یعتبر الحق و الملک ، کسلطنه الناس علی نفوسهم ، فانٌها عقلائیه کما أنٌ الانسان مسلط علی امواله ، مسلط علی نفسه فله التصرف فیها بای صوره شاء ، لولا المنع القانونی لدی العقلاو الشرعی لدی المتشرعه ، فانٌ النٌاس مسلطون علی اموالهم ، بل فی هذا العصر تعارف بیع الشخص دمه و جسده لامتحانات الطبیه بعد موته و لیس ذالک الا لتسلطه علی نفسه لدی العقلاء ، فسلطه الناس علی انفسهم عقلائی » .
« چه بسا در برخی موارد ، عنوان سلطنت صادق باشد اما در آن حالت تعبیر حق و ملک صدق نکند ، مانند سلطه مردم بر نفوسشان که امری عقلائی است . پس همان گونه که انسان براموال خود مسلط است بر نفس خود نیز مسلط است. بنابراین ،در آن به هرگونه که بخواهد می تواند تصرف کند . اگر چه در این راه از نظر عقلا منع قانونی و از نظر شرع منع شرعی نداشته باشد و مردم از نظر عقلا همان گونه که مسلط بر اموال خود هستند ، مسلط بر نفوس خود نیز می باشند ، بلکه در این زمان فروش خون و جسد جهت آزمایشات کالبدشکافی و آموزش های پزشکی بعد از مرگ توسط صاحب آن متعارف و معمول شده است و دلیل این کار به خاطر همان سلطه ای است که از نظر عقلاء فرد بر جسم خود دارد . پس سلطنت مردم بر نفوسشان عقلایی است ».
با توجه به عبارت پیش در می یابیم که امام خمینی (ره) قائل به مسلط بودن انسان بر بدن خویش بودند و آن را یک امر عقلائی نظیر سلطه انسان نسبت به اموال خود می دانند و چنین سلطه ای برای انسان این حق را ایجاب می کند که هرگونه تصرفی را مگر در موارد وجود مانع قانونی و شرعی انجام دهد .
البته در رابطه با مالکیت اعضاء امام خمینی (ره) با توجه به این که میان سلطنت و مالکیت تفاوت قائلند در ادامه مطلب اشاره کرده اند که به ظاهر مالکیت انسان نسبت به نفس خود مورد اعتبار قرار نگرفته است .و انسان نمی تواند مالک نفس خود باشد .
ب- آیت الله منتظری در این باره اعتقاد دارند : « فان الانسان کما یکون مسلطا علی ماله یحکم العقل و الشرع فلایجوز التصرف فی ماله بدون اذنه فکذلک یکون مسلطا علی نفسه و بدنه ، بل هی ثابته بالاولویه القطعیه ».
« انسان همان گونه که بنابر حکم عقل و شرع مسلط بر مال خود است و تصرف در مال او بدون اجازه اش جایز نیست ، همان گونه نیز بر نفس و بدن خود مسلط است و بلکه این سلطه بر بدن بنا بر اولویه قطعیه ثابت است » . براساس این عبارت نیز انسان بر نفس خود مسلط است .
ج- مرحوم آیت الله خوئی(ره) معتقدند : که میان اشخاص و اعمال و انفس و ذمه آن ها رابطه اضافی ، ذاتی ، تکوینی وجود دارد و فرد نسبت به این امور ، دارای مالکیت ذاتی است ؛ یعنی : دارای سلطنت جهت تصرف در نفس خود و شؤون آن است و وجدان ، ضرورت و سیره عقلا حکم می کند که هر فردی بر عمل و نفس خویش مسلط باشد و نیز برآن چه بر ذمه اش است و شارع مقدس این سلطنت را امضاء و مردم را از تصرفاتی که مربوط به نفس آنهاست منع کرده است .
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     د- آیت الله مکارم شیرازی در بحث هایی که در ضمن ( الناس مسلطون علی انفسهم ) داشته اند ، تصریح نموده اند که به این نوع سلطه در آیه و روایتی اشاره نشده است . ولی مفاد چنین امری براساس بنای عقلاء ثابت و البته این نوع سلطه ، تخصیص پذیر است و شامل هرنوع تصرفی نمی شود . که در جای خود بدان اشاره می گردد .
ه – بنظر آیت الله مؤمن ، از نظر عقلایی انسان بر نفس خود ولایت دارد و اختیار امورش به دست اوست و قاعده ( الناس مسلطون علی انفسهم ) قاعده عقلایی است که از سوی شارع مورد ردع و منع قرار نگرفته است .
1-5-2-2 کلام قائلان به مالکیت اعضاء1. به نظر حضرت آیت الله خویی(ره) ، انسان نسبت به نفس ، اعضاء ، افعال و ذمه خود مالک است که از نوع مالکیت ذاتیه اولیه است .
2. مرحوم علامه طباطبایی ، مفسر بزرگ قرآن کریم معتقدند که معنای مالکیت اعتباری ،مأخوذ از معنای حقیقی مالک است و در این باره فرموده اند :
« …. و هو مأخوذ من معنا آخر حقیقی، نسمیه ایضا ملکا و هو نحو قیام اجزاء وجودنا و قوانابنا ، فانٌ لنا بصرا و سمعا و یدا و رجلا و معنی هذا الملک ،أنها فی وجودها قائمه بوجودنا ،غیر مستقله دوننا باستقلالنا و لنا ان نتصرف فیها کیف نشاء و هذا هو الملک الحقیقی » .
« معنای اعتباری ملک از معنای دیگری که حقیقی است ، و آن نیز ملک نامیده می شود اخذ می گردد و آن رابطه ای است که میان اجزای وجودی ، نیروها و قوا و نفس ما وجود دارد ؛ پس برای ما چشم ، گوش و دست و پایی است و معنای این « تعلق داشتن » ملک است و این اعضا از نظر وجودی قائم به وجود ماست و برای ما این امکان و قدرت وجود دارد که در آنها آن گونه که خود می خواهیم تصرف کنیم و این مالکیت ، مالکیت حقیقی است » .
این عبارت نشان می دهد ، انسان نسبت به اعضای خود دارای مالکیت حقیقی است و براساس آن ، انسان می تواند هرگونه تصرفی را که بخواهد در آن انجام دهد . البته باید توجه داشت که این نوع مالکیت ، مالکیت حقیقی است و آن نحوه تصرف که به شکل اسقاط حق انتفاع از یک عضو و انتقال آن به دیگری ، نیاز به مالکیت و سلطه اعتباری و تشریعی هم دارد و مجوز شرعی برای آن لازم است و لذا به صرف وجود واسطه تکوینی ، سلطه اعتباری محقق نمی شود ( نظیر حق حیات ) .
3. آیت الله مومن معتقدند که انسان مالک انسان و متعلقات نفس و بدن به صورت مالکیت اعتباری نیست و اگرچه رابطه میان انسان و اعضایش ازنظر مالکیت ، نظیر رابطه وی با پول و لباس و چنین مواردی نیست .به نظر ایشان مراد از مالکیت ، تحت سلطه بودن و اختیار داشتن برامر مورد نظر است و انسان نسبت به اعضای خود از چنین اختیار و سلطه ای برخوردار است .
4. فقهایی نظیر آیت الله سید صادق روحانی آیت الله محمد آصف محسنی ،معتقدند که انسان نسبت به اعضای خود دارای مالکیت است و از میان حقوق دانان نیز دکتر مهدی شهیدی قائل است که انسان نسبت به اعضای بدن خود از مالکیت طبیعی و ذاتی برخوردار است .
5. برخی فقها در مورد ملکیت عضو مقطوع پس از اجرای حد سرقت یا اجرای قصاص معتقدند که عضو مقطوع ملک مقطوع منه یا صاحب عضو است و این امر نشانگر آن است که به نظر فقها میان انسان و اعضا وی رابطه مالکیت وجود دارد و انسان مالک اجزای بدن خود است .
1-5-2-3 ادله قائلین به وجود سلطه و مالکیت انسان نسبت به اعضایشبا توجه به این که توانایی انسان جهت تصرف در اعضایش به شکلی که در مسئله پیوند اعضاء مطرح است ، منوط به دارا بودن سلطه یا دارا بودن ولایت یا مالکیت نسبت به اعضاء و جوارح است ، لذا ضروری است که در این قسمت به ادله ای پرداخته شود که وجود چنین سلطه و مالکیتی را اثبات می کنند که برخی از این دلایل به شرح ذیل است :
عقلایی بودن مسئله سلطنت انسان بر نفس خویش. همان گونه که انسان بر اموال خود از نظر عقلایی سلطه دارد ، بر نفس خویش نیز سلطه دارد و بنابراین ، وی هر گونه تصرفی را که می خواهد ، می تواند در نفس خود انجام دهد و البته حد این تصرف تا جایی است که منع قانونی نداشته باشد و امام خمینی (ره) مسئله متعارف شدن فروش خون و جسد جهت آزمایش ها و امور پزشکی بعد از مرگ خود را به خاطر سلطه ای می دانند که افراد از نظر عقلا بر نفس خویش دارند ،و کلماتی که از نظر علما و فقها در رابطه با تسلط انسان بر نفس خود ، در ابتدای این بحث نقل شده به خوبی بیانگر عقلایی بودن این سلطه است .
2. بین انسان و اعضای وی رابطه مالکیت حقیقی وجود دارد . زیرا اعضا و اجزای انسان از نظر وجودی قائم و وابسته به وجود خود انسان است و هویت مستقلی ندارد و لذا هرگونه تصرفی که بخواهد می تواند در آن انجام دهد .
3. با توجه به اینکه انسان از نظر عقلایی بر نفس خود به تمامه دارای سلطه است ، لذا وجود این سلطه ثابت می کند که انسان مالک اعضای خود است .
البته این استدلال جهت اثبات ملکیت قابل نقد است . صرف وجود سلطه نمی تواند مالکیت را اثبات کند . چرا که اگر مالکیت را نوعی حالت اضافه و انتساب بین مالک و مملوک بدانیم . در این صورت سلطه از لوازم و آثار عقلایی مالکیت است و همان گونه که امام خمینی (ره) در کتاب البیع خود آورده اند ،سلطنت همان ملک نیست ، بلکه از احکام عقلایی مالکیت است و نظیر حالتی است که انسان بر نفس خود مسلط است ولی به نظر می رسد مالک آن نیست .
4. بر مبنای قاعده ( هوالذی خلق لکم ما فی الارض جمیعا) حداقل اعضاء و اموال هر انسانی ملک خود اوست ، اگرچه تصرفش محدود به حدود شرعی است و بطور قطع در صورت مصلحت جایز یا واجب است در اموال و اعضایش تصرف صالحانه نماید .
این استدلال نیز قابل نقد است . زیرا آیه پیش برای اثبات مالکیت انسان نسبت به سایر مخلوقات نیست . بلکه این آیه مبین این نکته است که پروردگار متعال جهت بهره برداری و انتفاع و استفاده انسان این مخلوقات را آفریده و در اختیار او قرار داده است . ولی این مطلب بدان معنی نیست که انسان مالک چیزهایی است که اجازه انتفاع از آن را دارد .
5. تصرف و حق اختصاصی نسبت به شی ء موجب حصول مالکیت نسبت به آن شی ء می گردد و این موارد نسبت به اعضای انسان وجود دارد . علی رغم نامأنوس بودن ذهن با مالکیت شخص نسبت به اعضای بدن خویش ، این مالکیت از بارزترین مصادیق مالکیت حتی در مفهوم حقوقی آن است که در حقیقت مالکیتی ذاتی و طبیعی است .
6. یکی از فقها معتقد است که مراد از مالکیت ، تحت اختیار بودن و سلطه داشتن نسبت به امری است و انسان نسبت به اعضای خود از چنین اختیار و سلطه ای برخوردار است . ایشان استدلال کرده اند که حق تصرف و ولایت انسان بر اعضای خویش ، امری عقلایی است که از سوی شارع نیز مورد ردع و منع قرار نگرفته است . و همچنین مواردی را به عنوان امضا و تایید شرع نسبت به این حق تصرف و ولایت انسان بر اعضای خود ذکر کرده اند . که به دو مورد از آن ها اشاره می کنیم :
1. اخبار دال براین مطلب که پروردگار متعال تمام امور مومن را به او واگذار نموده است ، مگر اموری که منجر به خواری و ذلت وی شود . و از جمله این اخبار موثقه ای است که سماعه آن را نقل می کند :« قال ابو عبدالله ( علیه السلام ) ان الله عز و جل فوض الی المومن اموره کلها و لم یفوض الیه أن یذلٌ نفسه»
« امام صادق (ع) فرمودند : به راستی که پروردگار تمام امور مومن را از نظر تصمیم گیری به خود او واگذار نموده است ،اما به وی اجازه ذلیل کردن نفس خود را نداده است ».
حال با توجه به این اخبار استدلال شده است که تفویض امور به مومن یعنی : تصمیم گیری و اختیار به دست او نهاده شده است . این مسئله از نظر عرفی به این معنا است که دراین باره برای مومن حقی اعتبار شده است که همان قاعده « الناس مسلطون علی اموالهم و أنفسهم » است .
البته استدلال بالا از این جهت که این روایت مربوط به اعمال و افعال خارجی است و لذا دلیل اخص از مدعا می باشد ، خدشه پذیر است .
اخباری وجود دارد مبنی براینکه در مسئله قصاص عضو ، تصمیم گیری در مورد انجام عمل قصاص یا عفو و گذشت یا گرفتن مبلغی جهت گذشتن از حق قصاص ، چه این مبلغ به میزان دیه یا اقل یا اکثر از آن باشد ،برعهده مجنی علیه نهاده شده است . و از جمله این اخبار موثقه اسحاق بن عمار از امام صادق (ع) است
قال علیه السلام قضی امیرالمومنین (علیه السلام ) فیما کان من جراحات الجسد أنٌ فیها القصاص او یقبل المجروح دیه الجراحه فیعطاها » .
در اینجا هم استدلال شده است که این اخبار نشانگر حقی است که برای انسان نسبت به اعضایش معتبر دانسته ، و امر تصمیم گیری و اختیار به دست انسان نهاده شده است .
البته این استدلال قابل نقد است . زیرا این اخبار مربوط به زمانی است که شخص دومی نسبت به انسان جنایتی را مرتکب شده باشد ، سپس مجنیٌُ علیه در مقام تصمیم گیری قرار می گیرد، اما درباره حالت وزمانی که فرد خودش بخواهد نسبت به تصرف در جسم خود اقدام کند ، ساکت است .
1-5-2-4 کلام قائلان به فقدان سلطه و مالکیت بین انسان و اعضایش
الف- امام خمینی (ره) با توجه به این که میان سلطنت و مالکیت تفاوت قائلند و سلطنت را از احکام عقلایی مالکیت می دانند، لذا با این که تصریح به عقلایی بودن مسئله سلطنت بر نفس خود کرده اند، ولی معتقدند که ظاهر این است که مالکیت انسان بر نفسش معتبر شناخته نشده است و دراین باره فرموده اند : « … الظاهر عدم اعتبار ملکیه الانسان لنفسه » .
ب- مرحوم آیت الله آذری قمی در بحث خرید و فروش عضو چنین قائل است :
«… فإنٌ المیته و اجزائها لاینتفع بها ، لأنٌ الانسان لایملک اعضائه مثل أمواله حتٌی یقدر علی بیعها و أخذ ثمنها». « میت و اجزای آن نمی تواند مورد معامله و انتفاع قرار گیرد ، زیرا انسان آن گونه که مالک اموال خود است ، مالک اعضای خود نیست تا بتواندآن را بفروشد و در برابر آن پول اخذ کند» .ج- آیت الله جوادی آملی قائلند : که در تفکر اسلامی ، انسان مالک خود نیست که هرگونه بخواهد در آن تصرف کند . و در همین رابطه به فراز دعایی از بحار الانوار اشاره کرده اند که آن را همه پیامبران می خوانده اند ، و آن فراز عبارت است از: « … لا یملک لنفسه نفعا و لا ضرا و لا موتا و لا حیاتا و لا نشورا »
به نظر میرسد براساس این دعا ، انسان نسبت به اعضایش مالکیت تکوینی ندارد و لذا هیچ گونه تصرف را هم ندارد و باید حقوق خود را ادا کند .
البته به نظر میرسد این فراز از دعا که می فرماید : « انسان برای نفس خود مالک نفع و ضرر و مرگ و حیات و نشر و حشر نیست … » اشاره به نبود اختیار انسان در امور غیر اختیاری است و در آن نسبت به امور اختیاری اشاره خاصی نشده است .
د- آیت الله محمد یزدی در این باره می فرماید : « رابطه انسان نسبت به اعضاء و جوارح بدن خود ، رابطه ملکیت نیست که هر نوع تصرف مالکانه در آن ها جایز باشد ، مثل فروش ، هبه ، اجاره و… بلکه رابطه استحقاق استفاده است . یعنی : انسان حق دارد از این اعضاء و جوارح بهره برداری و استفاده معقول نماید.»
د- آیت الله صافی گلپایگانی خرید و فروش عضو مقطوع را صحیح نمی دانند ، به دلیل اینکه ملک فروشنده نیست .
1-5-2-5 ادله قائلان به نبود مالکیت انسان نسبت به اعضایش
روح یا نفس انسان چون علت موجده و سبب فاعلی برای بدن انسان نیست و بلکه نقش آن تدبیرگر و اداره کننده امور بدن به إذن الله است ، لذا بین روح و تن رابطه ملکیه ذاتی و تکوینی وجود ندارد و نیز دلیل شرعی دالٌ بر وجود رابطه مالکیت میان روح و جسم ذکر نشده است ، لذا رابطه مالکیت اعتباری هم وجود ندارد .

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

راهبری نوشته‌ها

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:39 نویسنده : aaaa نظرات ()

دانلود پژوهش فارسی-34545- \\\\\\\"”(سایت دانلود مقاله )”\\\\\\\"

مروری مختصر بر تحلیل خزش، ثبات ویسکو الاستیک در پوسته های استوانه ای .
چکیده:
این مقاله به تجزیه و تحلیل خزش، ثبات ویسکو الاستیک پوسته استوانه ای تحت فشار محوری پرداخته است. خواص مکانیکی مواد توسط معادلات ساختاری براساس نظریه ویسکوالاستیک خطی از نظر پیچیدگی اپراتورهای جدایی ناپذیر پرداخته است. راه حل تحلیلی تقریبی برای این مشکل توسط استفاده از روش اصلاح شبه الاستیک ارائه شده است در نتیجه شرایط بی ثباتی برای پوسته فرموله شده است نشان داده شده است. که برای مواد ویسکوالاستیک با خزش محدود محدودیت بارگذاری در ساختار پایدار وجود دارد و مقدار بار بالا ممکن است منجر به کمانش در زمان بحرانی شود.
1- مقدمه :
ثبات خزش پوسته های دایره ای استوانه توسط پژوهش گران متعددی مورد مطالعه با استفاده از مفاهیم مختلف و قوانین اساسی انجام شده است. تعدادی از تحقیقات با استفاده از روش عیوب به این نتیجه رسیده اند. که در شرایط خزش عیوب اولیه با گذشت زمان توسعه یافته و منجر به فروپاشی ساختار می شود. مهم در این تجزیه و تحلیل این است که معمولا تغییر شکل نامحدود و تا نرخ آن بی نهایت تعریف می شود. برخی از این مطالعات متوسط هوفی و کویشن در سال های اخیر توجه زیادی را توسط برنامه های کاربردی به پژوهش در زمینه خزش متمرکز کرده است. به طور خاص خزش در پوسته استوانه ای به عنوان یک فرآیند لحظه ای بوده که شامل شرایط بنیادی و وابسته به زمان به عنوان تنیمات تعادل است به این ترتیب زمان بحرانی در ارتبازط با اولین بارگذاری است نتایج حاصل از این مطالعات بستگی به محصولات اساسی به عنوان خزش در ساختار است. مقاله حاضر در رابطه با تجزیه و تحلیل پوسته استوانه ای مدور است که خواص مواد توسط معادلات ساختاری ویسکوالاستیک خطی به صورت تئوری تعریف شده باشد. با استفاده از این مفهوم دو شاخه ای شدن مقادیر ویژه به صورت خطی فرموله شده و با استفاده از روش راه حل شبه الاستیک با بهره گیری از مفهوم الاستیک وابسته به زمان به عنوان یک مدل ویسکوالاستیک واقعی است. این رویکرد در تجزیه و تحلیل خزش ثبات ساختار ویسکوالاستیک را مورد بحث قرار می دهد.
2- بیان مسئله :
یک پوسته دایره استوانه ای همانطور که در شکل 1 دیده می شود. به طول LL و شعاع r و ضخامت h در نظر بگیرید خواص مواد را می توان با نظریه خطی ویسکوالاستیک توصیف کرد پوسته به سادگی در هردو مورد حمایت و تحت فشار محوری یکنواخت P قرار می گیرد. که کمتر از فشار بحران الاستیک است و فرض بر این است که بار به طور ناگهانی در زمان اعمال t=0 است اما این نرخ حاکی از آن است این مقدار به اندازه کافی بزرگ نسبت که به علت تحریک پاسخ دینامیکی سازه ای است. ساختار شبه ایستایی پوسته توسط مجموعه ای از معادلات شامل تعادل، روابط حرکتی و ساختاری ویسکوالاستیک می باشد. تمام این شرایط تنها با معادلات ساختار ویسکوالاستیک متفاوت است. معادلات دیگر به طور مستقیم به دنبال نظریه ثابت الاستیک می باشد. در این معادله تعادل پوسته توسط معادلات دونل شرح داده شده است و معادلات ساختاری نظریه ویسکو الاستیک خطی نیز ارائه شده است هر دو شکل این فرمول ها در زیر آمده است.
معادله 1
یا
معادله 2

شکل 1 :یک پوسته استوانه ای ویسکوالاستیک تحت فشار محوری
که در آن E نشان دهنده مدول الاستیسته مواد و R و Γ به معنی دو اپراتور جدایی ناپذیر از این نوع پیچیدگی است.
معادله 3
و
معادله 4
توابع کرنل Γ(T-τ),R(t-τ) به ترتیب میزان اارمش ساختار و خواص خزش مواد ویسکو الاستیک را در معادلات 2-1 نشان می دهد که در آن E* را می توان به فرم زیر بیان کرد.
معادله 5
یا
معادله 6
اپراتور V* به طور کلی شکلی از E* بوده اما یک تفاوت اساسی در عملکرد دارد. با این حال فرض براین است که برای سادگی از رابطه زیر استفاده شود.
رابطه 7
که در آن V نشان دهنده نسبت آتی ضریب پواسون است معادله 7 نشان می دهد که در آزمون تک محوره تحت فشار تنش آراء بخش از آن وابسته به زمان بود می توان از آن صرفه نظر کرد این فرض را می توان به اندازه کافی برای اکثر مواد ویسکوالاستیک واقعی به کار رود. از نظر نیرو های پوسته سطح متوسط NX و Ny و Nxy سازنده معادلات ویسکوالاستیک هستند. در قالب زیر تعریف می شوند.
معادله 8
که در آن єxx و єxy و yxy توابع مختصاتی Xy هستند. و t نشان دهنده زمان است این معادلات به طور هم زمان و معادلات تعادل کاهش ثابت ویسکوالاستیک در یک معادله انتگرال هم گن خطی نشان می دهد.
معادله9
که در آن 4▼و ▼8نشان دهنده 2 و برنامه های کاربردی پی درپی از عملکرد لاپلاس است. که در آن W=W(x,y,t) نشان دهنده جابجایی جانبی پوسته و D* به صورت زیر تعریف می شود.
فرمول 10
توجه داشته باشید. که معادله 9 به عنوان معادله حاکم بر شرایط الاستیک که در آن E مدول الاستیک بوده و توسط E* برای انتگرال جایگزین می شود.
برای یک پوسته استوانه ساده داریم.
معادلعه 11
این شرایط مرزی در زمان ثابت هستند. شرایط اولیه برای این مسئله با فرض وجود پاسخی از ساختار در زمان اعمال بار است. یکی از این وضعیت ها به طور خودکار در زمان t=0 در ساختار ویسکوالاستیک با معادلات مربوط به مواد الاستیک با مدول یانگ E است.
3- روش های حل مسئله :
در این مقاله مشکل مورد نظر با استفاده از روش شبه الاستیک براساس تئوری چاپری برای تجزیه و تحلیل تنش ویسکوالاستیک خطی پیشنهاد شده است این روش براین واقعیت استوار است که رفتار بسیاری از مواد مهندسی با پاسخ یک ماده الاستیک با خواص مشخص رابطه ای دارد. به طور مشابه با روش تبدیل لاپلاس از روش شبه الاستیک برای راه حل این مسائل بهره گیری می شود. کاربرد روش شبه الاستیک تک محوره توسط معادله 1 به صورت زیر در می آید.
معادله 12
که در آن
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     معادله 13
می توان گفت که معادله 12 را از معادله 1 مشتق کردند و به جای عملکرد اپراتور انتگرال є(t) استفاده کردند. که نشان دهنده یک مدول یکسان و وابسته به زمان است با توجه به معادله 13 تابع є(t) را می توان از معادله 2 مشتق کرد.
معادله 14
که در آن ψ نشان دهنده تابع خزش مواد است.
معادله 15
این در شکل 12 نشان داده شده است. که تکنیک های شبه الاستیک به همان اندازه در معادلات ویسکوالاستیک سه بعدی قابل اجراء بوده و این روش به اندازه کافی نتایج دقیقی بدست می دهد. صحت روش شبه جمله الاستیک در برنامه های پایداری خزش در مورد تجزیه و تحلیل در سازه های ویسکوالاستیک مورد بحث قرار گرفته است. تقریب شبه الاستیک از روابط تنش کرنش متوسط رابطه 8 به فرم زیر ارائه می شود.
معادله 16
که به طور هم زمان با معادلات تعادل پوسته و روابط حرکتی ادغام شده و منجر به معادله دیفرانسیل زیر شده است.
معادله 17
که در آن t یک پارامتر است که نشان دهنده تقریب شبه الاستیک جانبی توسط w0 و D(t) به صورت زیر تعریف می شود.
معادله 18
معادله 17 را می توان به عنوان معادله حاکم و ثبات الاستیک در نظر گرفت که در آن یک پوسته استوانه ای به یک پوسته الاستیک است. که لا همان مقدار فشار محوری روبه رو می باشد. تا خواص الاستیک مشخص توسط مدول الاستیک وابسته به زمان є(t) نشان داده شود. توجه داشته باشیم є(t) بستگی به خواص مواد ویسکوالاستیک واقعی داشته و می تواند از معادله 13 و 14 مشتق شود. مقدار خزش و آرامش ساختار این ماده در معادله 17 مشخص شده است. که پارامتری وابسته به زمان می باشد. با اختصاص دادن مقدار معینی از t
که در آن є(t) توسط دو معادله 13 یا 14 تعریف شده است. معادله حاکم مشکل الاستیک را که در آن یا به حد بحرانی رسیده است. را می توان با استفاده از معادله حاکم بر تئوری مشتق شده و ثبات الاستیک را به دست آورد. مقادیر مختلف پارامترt به ترتیب یک دنباله از بار بحرانی بوده به طوری که یک تابع پیوسته از زمان بوده و به صورت زیر ارائه می شود.
معادله 19
که در آن Pe نشان دهنده بار الاستیک است که توسط معادله زیر تعریف می شود.
معادله 20
4- بحث :
معادله 19 نشان دهنده وضعیت بی ثباتی از یک پوسته استوانه ای ویسکوالاستیک تحت فشار محوری است. این شرایط شامل دو پارامتر بی ثبات کننده یکی از اعمال بار گذاری P دیگری در زمان t است. این بستگی به Pcr/Pe دارد که تنها مربوط به خواص خزش مواد ویسکوالاستیک است. علاوه براین نوع تجزیه و تحلیل دو نوع از مواد ویسکوالاستیک خطی وجود دارد. که در آن ها خزش به صورت محدود و نامحدود است. نوع اول شامل مواد تعریف شده توسط تابع ψ(t) بوده و نوع دوم آن ∞Ψمی باشد. از معادله 19 می توان برای جامدات ویسکوالاستیک خطی با یک مقدار خاص بار فشاری توسط داده ها معادله زیر را بدست آورد.
معادله 21
واضح است که برای مایعات خطی ویسکوالاستیک P=0 است. هر بار فشاری بالای مقدار P منجر به به هم خوردن تعادل در زمان بحرانی خواهد شد. با استفاده از معادله به دست آمده به شرطی که تابع خزش مواد باشد. با استفاده از مواد باشد. ψ(t) مشخص می شود نمودار نشان داده شده در شکل 2 یک تغییر هندسی مهم معمولی در زمان براساس معادله 19 تعریف می کند. در واقع می توان برای دو مورد محدود P=Ps و P=Pe مقادیر مربوط از t را تعریف کرد. نتیجه دوم نشان می دهد که در یک فشار تک محوره به عنوان بار بحرانی تاعدل در زمان در حین بارگذاری رخ می دهد به عنوان بار بحرانی تعادل در زمان در حین بارگذاری رخ می دهد به عنوان یک تفسیر کلی از نتیجه فوق دو مدل ساده از مواد ویسکو الاستیک با خزش محدود و نا محدود در نظر گرفته می شود. اولین مدل در شکل 3a دیده می شود.

شکل 2: نمونه ارتباط برای پوسته استوانه ای ویسکوالاستیک.
به عنوان سه پارامتر حالت جامد شناخته شده است. این توسط خزش به صورت زیر مشخص شده است.
معادله 22
که توسط ∞=E/E1 =0.5 Ψ و =0.1 ηη1/ و Ps/Pe=20.67 , Ψ∞=0.5
است که در صورت سه استاندارد پارامتر جامد می باشد. برای مواد تبعیت کننده از قانون ماکس ول – کل وین به ترتیب Ψ و Ps=0 خواهد بود.
معادله 23:
روابط زمان اعمال بار برای هردو مدل ویسکوالاستیک در شکل 4 ارائه شده است.

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:39 نویسنده : aaaa نظرات ()

دانلود پژوهش-a (1)- دانلود پژوهش

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:39 نویسنده : aaaa نظرات ()

دانلود تحقیق علمی-a (8)- ریسرچ

الف : تعدد و گوناگونی قوانین و مقررات موثر بر فعالیت های اقتصادی
شاید در هیچ دوره ای از تاریخ ایران تعداد قوانین، آیین نامه ها، تصویب نامه ها و دستور العملهایی که بر روند تصمیم گیری اقتصادی شهروندان تاثیر مستقیم و یا غیر مستقیم داشته و دارند به اندازه ی دوره ی بیست و پنج ساله گذشته نبوده است قوانین و مقررات متعدد مربوط به تعیین حدود فعالیت های بخش خصوصی، قوانین مالیاتی، قوانین کار و امور اجتماعی، قوانین مربوط به قیمت گذاری، تخصیص ارز و اعتبارات تجارت خارجی، توزیع دولتی خوار و بار و کالاهای مصرفی و چند گانگی نرخهای کالا و ….. از جمله قوانینی بوده که در ارتباط مستقیم با فعالیت اقتصادی جامعه قرار دارند و به طور محسوسی آزادی عمل عاملان اقتصادی را محدود کرده و حضور آن ها را در بخش رسمی اقتصاد مشكل و پرخطر می سازدو یا این که زمینه پیدایش فعالیت های جدیدی مانند سوداگری ارز، کوپن و بازار سیاه کالاهای مختلف را ایجاد می کند. (خورشیدی ،1371)
ب : تعدد و میزان قدرت ارگان های دخالت کننده در اقتصاد
در پی تغییر و تحولات ساختاری ناشی از انقلاب؛ تعداد زیادی از موسسات و ارگان های جدید و عمدتا بر پایه ی اهداف اقتصادی اجتماعی و فرهنگی نظام جدید سیاسی به وجود آمدند که هر کدام از آنها ضمن حل مقطعی بعضی از مشکلات، در بلند مدت باعث ایجاد ناکارآییهای عدیده ای در سیستم اقتصادی کشور و رشد بخش غیر رسمی شدند. اصولا تجربیات و پژوهش های اقتصاد دانان این مساله را ثابت می کند که هر چه دخالت دولت در اقتصاد بیشتر شود و هر چه تعداد قوانین و مقررات و ارگان های ناظر که تصمیم گیری اقتصادی عاملان را محدود می کند بیشتر باشند، از طرفی اعتبار سیاست های دولت نزد عاملان اقتصادی مخدوش شده و آنها را به پرهیز از رعایت قوانین و مقررات و عدم پای بندی به توصیه های اقتصادی دولت می کشاند و از طرف دیگر باعث ترغیب و تحریک عاملان اقتصادی و شهروندان به روی آوردن به بازار های سیاه و معاملات غیر قانونی می شود (جان کروز،1998)
ج : راهبردهای اقتصادی نا مناسب
این عامل که اساسا به کشور های صادر کننده ی نفت منحصر می شود گرایش دولت به حمایت از تولید انبوه محصولات صنعتی و کشاورزی است که عموما متکی بر فنآوری های سرمایه بر و منابع ارزی حاصل از صدور نفت بوده است و رشد ناچیز فرصت های شغلی در بخش صنعت برای جذب نیروی کار آزاد شده از بخش کشاورزی را در پی داشته است. به عبارت دیگر می توان گفت علیرغم افزایش شدید نرخ بیکاری در شهر ها به دلایلی از جمله رشد جمعیت، مهاجرت و آزاد سازی نیروی شاغل غیر ماهر در کشاورزی؛ در ایران برنامه های اقتصادی دولت بر مبنای گسترش فعالیت های صنعتی، خدماتی و کشاورزی سرمایه بر با فنآوری بالا و نیاز به نیروی انسانی متخصص بوده است که این خود نقش بسیار مهمی را در ایجاد دو گسترش فعالیت های بخش غیر رسمی بر عهده داشته است. (جان کروز،1997)
عوامل ناشی از تغییرات جمعیتی و توسعه اقتصادی :
سایر عوامل آنهایی هستند که ریشه در تغییرات جمعیتی و توسعه اقتصادی دارند و می توان آنها را به صورت زیر تقسیم بندی نمود:
الف :رشد بالای جمعیت
مطالعه ی تطبیقی میزان رشد جمعیت که یکی از عوامل اصلی گسترش بخش غیر رسمی در کشور های در حال توسعه است ، نشان می دهد که در چند دهه اخیر، به ویژه در دهه 1980، این عامل در ایران به شدت بیشتری در جهت توسعه ی این بخش عمل کرده است.بررسی روند رشد جمعیت نشان می دهد که در دوره ی زمانی 65-1355 نرخ رشد جمعیت به شدت افزایش یافته و از 2.7 به 3.9 رسیده و به تبع آن جمعیت فعال نیز از رشد 3.5 درصدی برخوردار می شود ( از 9796 هزار نفر در سال 55 به 12282 هزار نفر در سال 65 رسید) که این خود نرخ بیکاری را افزایش می دهد (سپهری ،1377)
ب : رشد شهر نشینی
ایران از نظر رشد جمعیت شهر نشین که طبق مطالعات نظری این یک عاملی مهم در گسترش بخش غیر رسمی است، همچون رشد جمعیت از بیشتر کشور های در حال توسعه جلو زده است. برای مثال در سال 1989 از حدود 100 کشور در حال توسعه تنها حدود 20 کشور جمعیت شهر نشینی بیش از رقم 56 درصد جمعیت شهرنشین در ایران داشتند. افزایش شدید جمعیت و جوانتر شدن آن نیروی کار جوان و حتی میان سالان رها شده از بخش کشاورزی را برای پیدا کردن شغل و بدست آوردن درآمد به سود شهر ها گسیل کرده است و روز به روز بر وسعت و تعداد شهر ها افزودا شده و اقتصاد ایران نیز در شهر ها قدرت جذب این سیل عظیم جمعیت را نداشته است؛ در نتیجه این جمعیت به سوی بخش خدمات و فعالیت های غیر رسمی و بعضا کاذب روی آوردند. (سپهری ،1377)
ج : توسعه ی بخش کشاورزی
این عامل که در توسعه اقتصادی امری اجتناب ناپذیر تلقی می شود حاصل از مکانیزه شدن بخش کشاورزی است که این امر به مازاد عرضه نیروی کار در این بخش منجر شده است. رشد و توسعه ی اقتصادی هر چند اندک در ایران به خصوص در چهار دهه ی اخیر قرن بیستم شرایط تولید را در بخش کشاورزی بهتر کرده و با مکانیزه کردن و پیشرفت فن آوری در این بخش نه تنها بخش کشاورزی جذب کننده جمعیت فعال نیروی کار نبوده بلکه بخشی از نیروی کار ماهر خود را آزاد کرده است. از طرف دیگر به دلیل عدم تناسب برنامه های اقتصادی دولت بخصوص در بخش صنعت با شرایط اقتصادی جامعه، صنعت نیز قدرت خلق فرصت های شغلی جدید را در حدی که بتواند عرضه کار را جذب کند نداشته و در نتیجه مازاد عرضه نیروی کار راهی به جز رجوع به فعالیت های غیر رسمی جهت تامین معاش خود ندیده است. به عبارتی دیگر می توان گفت در فرآیند توسعه ی اقتصادی کشور، چون بخش صنعت نمی تواند کل نیروی کار روز افزون را جذب کند کاهش اندازه اشتغال بخش کشاورزی در واقع به معنای گسترش فعالیت های اقتصادی غیر رسمی خواهد بود.( کروز،1998)
د : مهاجرت نیروی کار از روستا به شهر و رشد شهر نشینی
کاملا واضح است که مهاجرت به خودی خود نمی تواند دلیلی برای وجود فعالیت های غیر رسمی و غیر قانونی در یک جامعه باشد. مهاجرت در یک جامعه صنعتی می تواند ناشی از نیاز واحد های تولیدی به نیروی کاری باشد که در بخش کشاورزی به صورت مازاد وجود دارد و این مازاد ناشی از رشد و توسعه ی این بخش بوده است.اما در مورد ایران وضعیت به گونه ای دیگر است. نا برابریهای شدید شهر و روستا عامل اصلی در مهاجرت نیروی کار بوده است. نیروی کاری که به دلیل وجود ضعف های اساسی و ساختاری در بخش کشاورزی، نه به دلیل رشد و توسعه این بخش، کار و حرفه ی خود را ترک کرده به سمت شهرهایی هجوم آورده اند که ساختار صنعتی آن جامعه شهری توانایی لازم در جذب نیروی کار رها شده از روستا را ندارد؛ بدین ترتیب نه عرضه و نه تقاضای نیروی کار هیچ کدام ماهیت واقعی اقتصادی سالم نداشته خیل مهاجران عمدتا روستائی فاقد تخصص و مهارت جذب بخش غیر رسمی اقتصاد می شوند .در این بین بخشهای واسطه گری، دلالی و دست فروشی بیشترین سهم را در جذب این مهاجران فاقد مهارت بر عهده دارند. بخشی از این مهاجران پس از گذشت سالهای متمادی جذب اقتصاد شهر شده خود را در متن فرهنگی _ اجتماعی و اقتصادی شهر جای داده آداب و رسوم آنها رنگ و لعاب زندگی شهری بخود می گیرد. اما بخش عمده ای از انها با همان آداب و رسوم سنتی خود و فقدان قابلیت های لازم فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی قدرت تطبیق با شرایط جامعه شهری را نداشته، سالیان دراز در حاشیه ی شهر باقی می مانند و دوگانگی های مختلف را گسترش می دهند. بدین ترتیب نداشتن تخصص و مهارت، بی سوادی یا کم سوادی، عدم تمایل و قدرت بخش صنعت در جذب این افراد از دلایل عمده ورورد مهاجران به فعالیت های غیر رسمی محسوب می شود.
نحوۀ پیدایش واژۀ بخش غیررسمی:
در بسیاری از نقاط جهان سوم، بیکاری وضعیتی تجملی است که کمتر کسی می تواند از آن برخوردار باشد. به علت نبود بیمه بیکاری و دیگر انواع تأمین اجتماعی، اگر کسی نتواند کاررسمی پیدا کند، به بخش غیررسمی وارد می شود.(بینفلد،1975)اکثر اقتصادانان معرفی بخش غیررسمی را به هارت نسبت می دهند که در سال 1973 درمورد فرصت های درآمدی در بخش غیررسمی و بیکاری در مناطق شهری کشور غنا مقاله ای نوشت. اما در واقع قبل از او دیگران در این مورد سخن گفته اند. در سال 1969 رینولدز 17 مدلی معرفی نمود که در آن دو بخش شهری وجود داشت. یکی از این دو بخش را خدمات مبادله ای نام نهاد که متشکل از کسانی بود که در خیابان ها، پیاده روها و کوچه پس کوچه ها به اموری ازقبیل دست فروشی، نقاشی، آرایش گری، واکس زنی و … می پرداختند.(شولتز،1370).با وجود این می توان گفت که سازمان بین المللی کارمطالعۀ بخش غیررسمی اقتصاد بوده است. در اجلاس 1967 ، در برنامۀ اشتغال جهانی سازمان بین المللی کار، پیشنهاد تشکیل هیأت هایی جهت مطالعه ی علت بیکاری در کشورهای مختلف ارائه گردید.نخستین مأموریت در این زمینه در کلمبیا ( 1970 )، بعد از آن در سریلانکا ( 1971 ) و سپس درکنیا ( 1972 ) انجام شد. مطالعه ی هیأت اعزامی به کنیا به دلیل تغییر تمرکز بحث از بیکاری به اشتغال قابل توجه بود. در گزارش این هیأت چنین آمده است که به نظر، مسأله اصلی، مسأله اشتغال است نه بیکاری، یعنی گذشته از بیکاران که درآمدی ندارند گروه بزرگتری وجود دارد که فقرای دارای کار نامیده می شوند. این تغییر دید ناشی از آن بود که در کشورهایی که بیمه بیکاری وجود ندارد به ندرت کسی توان مالی آن را دارد که بتواند به طور کامل بیکار بماند.هیأت بررسی کننده دریافت که گروه زیادی از جوانان مهاجر روستایی توان جذب شدن در بخش مدرن را ندارند زیرا نیاز به کارگر غیرماهر بسیار کم شده و این امر سبب گردیده است تا آنان به بخش غیررسمی وارد شوند. بخشی که فعالیت های آنان دور از چشم بوده، در آمارها منظور نشده و تحت حمایت قوانین و مقررات دولتی قرار نمی گیرد.این هیأت تخمین زد که حدود 30 درصد شاغلین شهری در بخش غیررسمی فعالیت میکنند. ویژگی های بخش غیررسمی از نظر سازمان بین المللی کار به صورت زیر معرفی شده است:
-1 سهولت ورود به آن
-2 اتکاء آن به منابع داخلی
-3 خانوادگی بودن مالکیت کارگاه
-4 کوچک و محدود بودن فعالیت ها
-5 کاربر بودن روش های تولید و تکنولوژی مورد استفاده(علافر،1379)
اما کیت هارت فعالیت های دو بخش رسمی و غیررسمی را به صورت زیر تقسیم بندی نموده است.
انفراد های کسب درآمد غیررسمی به صورت مشروع و قانونی
-1 فعالیت های اصلی و فرعی نظیر کشاورزی، باغبانی، مقاطعه کاری ساختمانی و فعالیت های وابسته به آن، صنعت کاری، کفاشی، خیاطی و تولید مستقل انواع نوشابه.
-2 مؤسسات با سرمایه نسبتاًزیاد با فعالیت هایی نظیر ساختمان سازی، حمل و نقل، احتکارکالا، اجاره داری.
-3 واحدهای کوچک توزیع مانند کارگزاران بازار، بازرگانان کوچک، دست فروشان،باربران، دلال ها و …
-4 خدمات دیگر مانند نوازندگی، رخت شویی، واکسی، آرایش گری، نخاله بری شبانه و …
-5 پرداخت های انتقالی بخش خصوصی نظیر هدایا، گدایی و …
ج)راه های کسب درآمد غیررسمی به صورت نامشروع و غیرقانونی
-1 جیب بری، خرید اموال مسروقه، رباخواری، شرخری، موادمخدر، روسپی گری،
رشوه خواری، اخاذی و … انتقالات، درآمدهایی نظیر جیب بری، راه زنی، دزدی مسلحانه، اختلاس، دستبرد به
اموال، قمار (جی جی توماس،1376)
بخش غیررسمی فقط مورد توجه اقتصاددانان نیست. بلکه توسط انسان شناسان،جغرافیدانان و جامعه شناسان نیز مورد مطالعه قرار گرفته است. البته نظرات آنها تا حدودی بانظرات اقتصاددانان متفاوت می باشد.تجزیه و تحلیل جدید در مورد بخش غیررسمی، دارای محتوای اجتماعی-سیاسی بوده ومنتقدین طبقه بندی اقتصاد به دو بخش رسمی و غیررسمی در مورد علت و دامنه وسعت بخش غیررسمی پاسخ سیاسی ذیل را ارائه نموده اند:برای بسیاری از مردم اعتبار این مفهوم نسبت به کاربرد سیاسی آن، در مرتبه دوم اهمیت قرار دارد. به عبارت دیگر از نظر آنان مفهوم بخش غیررسمی از این جهت ساخته شده است که زمینه مساعد برای کاربرد سیاست های سازمان های جهانی و برخی دولت ها فراهم آید. به اینترتیب به نظر می آید بخش غیررسمی زمینه را مساعد می نماید تا بدون لطمه زدن به اغنیا بتوان به فقرا کمک نمود و راهی برای کاهش فشارهای موجود برای توزیع مجدد ثروت و درآمد یافت (جی جی توماس،1376)توماس و همکاران وی معتقدند به علت وجود مشکلات،دست یابی به اطلاعات چارچوبیبه هنگام از بخش غیررسمی که از طریق بررسی های مفصل و دامنه دار جمع آوری شده باشدغیرممکن است و به همین جهت معمولاً اینگونه اطلاعات از طریق بررسی های موردی که توسطبرخی از محققین انجام می شود به دست می آید. البته از اینگونه بررسی ها می توان اطلاعات مفیدی در مورد ساختار و ویژگی های بخش غیررسمی کسب نمود.هم چنین آنها می گویند که مطالعۀ اطلاعات عملی در مورد بخش غیررسمی راجع به چندموضوع توجه بیشتری دارد. اول، تخمین های مختلف بخش غیررسمی. دوم، ساختار بخش. هوسمن در پایان مقاله ی خود می گوید که در مطالعات بازار کار معمولاًمی توان اطلاعات زیر را از شاغلین بخش غیررسمی به دست آورد.
• ویژگی های اجتماعی و جمعیت شناسی مانند: سن، جنس، وضعیت تأهل،روابط فرد و خانواده،تحصیلات، محل اقامت، مناطق شهری، روستایی و ..
• ویژگی های خانوار از قبیل تعداد افراد خانوار، نوع خانوار و …
• ساعات کار و درآمد.
• صنعتی که در آن فعالیت می کنند، شغل و موقعیت در فعالیت.
• سایر ویژگی های شغلی از قبیل کار تمام وقت یا پاره وقت، دوام شغل دائمی،هم زمان، فصلی، موقت و……
بخش غیررسمی مفهوم وجایگاه آن:
اصطلاح بخش غیرررسمی یک مفهوم مبهم است و ارایه تعریفی دقیق از آن کاری دشوار است مشاغل غیرررسمی مشاغل موقت زیر زمینی ایجاد شده در نواحی شهری کشورهای در حال توسعه اطلاق میشود (گیلبرت،1999) بخش غیرررسمی شامل افراد و واحدهای کوچک مقیاسی است که درگیر تولید و توزیع کالا و خدمات به شکل ابتدایی و بصورت خود اشتغالند و از نظر امرار معاش به آن والبسته اند و از نظر سرمایه هم سرمایه انسانی تخصصی و فن و هم سرمایه فیزیکی بسیار محدودند. اصطلاح برای اولین بار در اوایل دهه 1970 بدنبال مهاجرتندانبوه روستایی به شهرها و محدود شدن قدرت جذب نیرو کار در بخش صنعت در اقتصادهای درحال توسعه به کار گرفته شد یعنی زمانی که تورم وطبقات فقیر شهری برنامه ریزان ومحققان را بطور فرزاینده ای به یافتن راهی برای بهبود مدیریت شهری و حل مشکلات ناشی از آن وادار ساخت کیت هارث مردم شناس دریافت که طبقه کم در امدی که قادر به پیدا کردن کار مزدوری در بخش صنایع یا بخش عمومی نیستند طیف گسترده از فعالیت ها رافرای کسب درامد تدبیر تدبیر و طراحی می کنند.مشاغل غیرررسمی قانونی شامل فعالیت ها یی است که در رشد اقتصادی هرچند اندک سهیمند همچون تجارت فرد خدمات شخصی و تولید ات هماهنگ مشاغل غیررسمی غیر قانونی شامل اشتغالاتی است که اگر ضرورتا جرم نباشند ارزش آنها در فرایند توسعه جای بحث بسیاری است فعالیت هایی همچون فحشاگرایی جیب بری و جمع اوری زباله در این گروهند (هارت1978)مشاغل غیررسمی در مناطق مختلف و حتی در یک منطقه به نامهای مختلفی شناخته میشوند واژه غیررسمی یا صفتهای جایگزین بااسامی مختلفی همچون اقتصاد بخش فعالیت و کار بصورت ترکیب اسامی متعددی تشکیل می دهد که به نوعبی برای نامیدن بخش غیرررسمی استفاده میشود(کولین، 1998)
مهمترین دلیل گرایش مردم به مشاغل غیر رسمی عبارتند از 1-گسترش شهرنشینی 2-نرخ بالای رشد جمعیت شهر3-گسترش فقر4-توان محدود بخش صنعت و کشاورزی درجذب نیروی انسانی 5-افزایش نیروی کار و مشارکت زنان در بخش اشتغال 6-حجم بالای نیروی انسان که فاقد هرگونه تخصصند مشاغل غیررسمی در جهان سوم فقر می دانند. ماهیت مشاغل غیر رسمی و نوع شاغلین جذب شده زمینه اسیب پذیر ی اجتماعی راافزایش مس دهد(صرامی،1387).امروزه در متون اقتصادی بازار کار محور اصلی مباحث مورد توجه قرار گرفته است زیرا نیروی کار نقشی بسیار مهم در تولید و عرضه و ارائه خدمات دارد و سهم قابل توجهی از تقاضای کل رابه خود اختصاص می دهد بخش غیر رسمی یکی از راههای تفکیک برحسب نوع کسب درامد شاغلان اقتصادی است . در اینجا شاغلان حقوق بگیر اعم از بخش عمومی و خصوصی و مستمر بگیر در زمره بخش رسمی و فعالان مشاغل شخصی اعم از مشروع در بخش غیر رسمی محاسبه می گردند.تفکیک بخش غیر رسمی برحسب نوع ارتباط صاحبان کار و سرمایه رابطهنامشخص با افراد ووسایل تولید داشته باشد این دسته افراد نه کارگرند و نه سرمایه داربلکه ترکیب مبهمی به شمار می آیند .سازمان بین المللی از اقتصاد غیرررسمی تعریفی به این شرح ارایه داده است 1-نیاز به هزینه کم2-کارگربر3-ورود آسان به این بخش 4-کمی نیاز به مشخصات اقتصادی بخش غیرسمی با درامد نامنظم و نامطمعن بودن دریافت مزد و حمایت از سازمان دولتی (شکویی,1374)
اشتغال زنان در بخش غیررسمی:
در اکثر کشورها زنان 60تا80 درصد کل اشتغال غیرررسمی رابه خود اختصاص داده اند بطوری که غالبا بخش غیر رسمی با ظاهری زنانه می شناسند. اکثریت زنان در مشاغل با بهره وری و مهارت پایین فعالیت می کنند و نسبت به مردان پول کمتری برای انجام کارشان دریافت می کنند(سازمان بین المللی کار،2005) زنان در بخش غیررسمی اغلب زنان بدلیل کمبود فرصت در اشتغال رسمی جذب اشتغال غیررسمی میشوند که اغلب آنها فاقد تحصیلات و مهارت برای اشتغال در بخش رسمی اند عوامل متعددی وجود دارد که زنان را مجبور به اشتغال غیررسمی می کند که مسئولیت پذیریر زنان نسبیت به خانواده باعث می شود که مشاغل خانوادگی راترجیح می دهد و کمبود خدمات سلامت به عبارت دیگر شرایط اجتماعی و فرهنگی و مذهبی مبنی بر کار بیرون منزل زنان را وادار به شغل داخل خانه دارای جا و مکان ثابت در منزل خودشان خدمات ارائه می دهند (احمدی شاد مهر،1387)بسیاری از کشورها در آسیای شرقی و جنوب شرقی بخش غیررسمی بزرگ و در حال رشد است که 65 درصد اشتغال غیر کشاورزی در آسیا غیرررسمی است و در آسیای جنوبی نیز بخش غیررسمی بزرگی دارند در هند 92درصد نیروی کار در بخش غیررسمی فعالیت می کنند و 96 درصد زنان کارگران زنند (میترا،2007) در جنوب شرقی آسیا بیشتر موارد حداقل نیمی از نیروی کار بخش غیررسمی را تشکیل می دهند در دهه990در هند و اندونزی سهم مشارکت زنان در اندونزی 70درصد شاغل در بخش غیررسمی زنانند (افرادی که در بخش غیررسمی کار می کنند برای افزایش بهره وری نیاز به کسب مهارت دارند و زنان در کسب آموزش و مهارت فاقد مزینتند از طرفی در بیشتر جوامع به زنان ازرزش پایین اجتماعی دارند و زنان به خانه داری و مراقبت کودکان پرداخته و زمان کمی برای کسب آموزش دارند.(موری،2008 )
پیشینه پژوهش:
محمد طاهر احمدی(1370) نقش تعاونیها در سازماندهی بخش غیررسمی رابررسی که یکی از پدیده عای در کشورهای جهان بالاخص کشورهای کمتر توسعه یافته پدیده بیکاری و نحوه اشتغال افراد است زیرا اشتغال افراد باعث میشود که فرد از نیروی فکری و بدنی خود جهت امرار معاش خود و خانواده استفاده کند چنانچه به نحوه اشتغال فرد توجه شود مشاهده میشود که بخش عظیمی از اعضای جامعه در مشاغلی اند که تحت نظارت دولت نیست در کشور ماهم حجم این بخش 40درصد اهمیت این بخش براساس پیشنهادات بهبود بهره وری در سازماندهی فعالان این بخش می پردازد.
خلعت بری(1371) از روشهای پولی و اختلاف درآمد و هزینه خانوار اختلاف باقی مانده استفاده کرد که اختلاف در امد هزینه خانوار حاکی به میزان34.3 درصد بود.
امیدی و لهسایی زاده (1380) به مطالعه دیدگاه زنان در اقتصاد غیررسمی پرداختند که نتایج نشان داد که سهم زنان برارزش افزوده خانوار بالغ بر 65 است .
نایب(1380)در بررسی ساختاری بازار کار بخش غیررسمی در ایران بیان نمود حضور بخش غیررسمی موجب کاهش بیکاری و افزایش تولید و بهبود توزیع در آمد شده است. ارتباط مناسب بین بنگاههای این بخش با بنگاههای بخش رسمی امکان ارتقای سطح تکنولوژی در بخش غیررسمی و کاهش هزینه در بخش رسمی وجود که زمینه ارتقای اقتصادی رافراهم می کند.
اسفندیاری و جمالی(1381)از معادله رگرسیونی برای تخمین تقاضای پول در دوره زمانی 1355 تا 1379 استفاده کرد نتایج پژوهش نشان داد که اقتصاد غیر رسمی نوساناتی از 9.6 درصد درسال 56 به 17.22 و در سال 79 برابر با 14.69 درصد بوده است..
ایران غازی (1382)تاملی بر اقتصاد غیررسمی زابل بیان نمود تعیین موقعیت و میزان گستردگی مشاغل و تعیین ارتباط با مسایل و رخدادهای طبیعی و اقتصادی و سیاسی و اجتماعی منطقه می باشد وقع خشکسالی باعث افزایش اشتغال تعداد زیادی از روستاییان بیکار در مشاغل غیررسمی شده است که ورود افاغنه و مرزها و خشکسالی را میتوان عامل گسترش مشاغل غیرررسمی دانست.
وثوقی (1382)بیان نمود در بررسی اجتماعی مشاغل غیررسمی در جمع آوری مواد زاید شهری ،شناسایی فعالان غیررسمی خاستگاه اجتماعی اقتصادی این قشر از اجتماع و انگیزه افراد انجام نوع فعالیت می باشد بررسی تشکیلات سلسله مراتبی این فعالان از نظر اجتماعی و اقتصادی یکی دیگر از اهداف تحقیق است.
رضوانی (1386) در توصیف بازار کار شهری استان قم نتایج نشان دادزنان، روستاییان و افراد زیر دیپلم با احتمال بیشتر نسبت به مردان و شاغلان شهری و شاغلان دیپلم به بالا جذب فعالیت غیررسمی میشوند.صرف نظر از منطقه مسکونی زنان با تحصیلات کمتر از دیپلم در مقایسه با مردان شانس کمتری برای ورود به بخش رسمی دارند صرف نظر از سطح تحصیلات زنان روستایی جذب بخش غیر رسمی می شوند.
نواح(1386) در بررسی علل گرایش به مشاغل کاذب در شهر اهواز :مهاجرت ،سود آوری و تحصیلات و فقر مالی به عنوان متغیر مستقل انتخاب کرد و نتایج بر این مورد تایید که سود اوری با مشاغل کاذب بود ولی فرضیات ارتباط فقر مالی و بیکاری با مشاغل کاذب رد گردید.
صرامی(1387)در بررسی مشاغل غیررسمی شهر اصفهان در کتابی با عنوان مشاغل غیررسمی بیکاری نه کاری منتشر کرد و بخش غیررسمی را تحت عنوان عبارت نه کاری ناکاری آورده است. او با کاربرد واژه نه کاری اشاره به مشاغل دارد که مقبولیت نسبی داشته و اخلاقا محکومیتی ندارد و از واژه ناکاری مشاغلی رادر نظر دارد که مقبولیت اجتماعی ندارد و نوعی خطا به شمار می رود .به دلیل مطابقت با وضعیت فقر و بیکاری و بدلیل رفع بیکاری باید با دقت ملایمت آنها برخوردار شود.
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     مشفق(1388) مهاجرت کارگری در اشتغال در بازارکار غیررسمی و آسیب پذیری ناشی از مهاجرت کارگری در پایگاه ها اجتماعی پایین و عموما از استان های کمتر توسعه یافته به تهران مهاجرت کرده رابررسی که از لحاظ اقتصادی و اجتماعی و ویژگی های جمیعتی در وضعیتی آسیب پذیر قرار دارند.شرایط نامساعد مهاجرتی و اشتغال نامنظم.غیررسمی تاثیرات منفی بر سلامت روانی و اجتماعی افراد ،رضایت شغلی.رضایت از زندگی و امید به آینده وضعیت سلامتی در سطح بسیار پایینی قرار دارد.
جمالی(1389)بررسی ویژگی های اجتماعی و اقتصادی در شغل بخش غیررسمی درتبریز نتایج نشان داد که بیشتر شاغلان در بخش شاغلان غیررسمی در مناطق روستایی ساکن بودند. در سطح متوسط تحصیلات شاغلان ابتدایی در حاشیه نشین سکونت ومشکل عمده: کمبود سرمایه،نداشتن امکانات ثابت و عدم دسترسی به آنهاست .بین سابقه اشتغال در بخش غیررسمی و رضایت افراد از شغل رابطه وجود دارد و بین مالکیت مسکن و درامد افراد رابطه وجود ندارد.
جمعه پور(1389)مشاغل غیررسمی به عنوان یک مسئله روابط اجتماعی و اقتصادی آن را در پل سیدخندان بررسی کرد . بخش غیررسمی در اقتصاد شهری به عنوان بخش کوچکی به عنوان نمونه صورت گرفته که نتایج نشان داد که موضوع از تنوع و گستردگی بسیار زیادی برخوردارو اهمیت آن در اقتصاد شهر طوری است که نمیتوان نادیده گرفت.
رنانی(1389)در بررسی اشتغال رسمی و رقابت پذیری منابع و فناوری پایین نشان داد که نتایجشان نشان داد که فعالیت تا سطح فناوری پایین بنگاه می تواند با استفاده از روش اشتغال غیررسمی رقابت پذیر خود را افزایش دهد.
رنانی (1390) شناخت ساختار اشتغال زنان در بخش غیررسمی کشور نتایج نشان داد که اشتغال زنان در بخش غیررسمی بالاتر از مردان است و از هر دونفر شاغل یک نفر در بخش غیررسمی فعالیت می کنند .بررسی سهم اشتغال غیر رسمی در بخش عمده اقتصادی ویژگی مختلف نیروی نشان داد که شانس حضور زنان در بخش غیررسمی بالاتر از مردان است.
مهراباد(1390) در بررسی جایگاه بخش غیررسمی در ایجاد اشتغال در ایران بیان نمود که تئوری نئوکلاسیک به تنهایی قادر به توضیح حقایق موجود در بازار کار اقتصاد ایران نیستند و تشخیص دوگانگی بازار کار برحسب بخش اولیه(رسمی) و ثانویه(غیررسمی)برای فهم نوسانات نرخ تکمیلی عرضه و تقاضای نیروی کار و سیاست گذاری مربوطه بسیار اساسی است.استفاده موثر از بخش غیررسمی بازار برای شغل و درامد توجه به بهره برداری بخش رسمی،کاهش نرخ بیکاری و افزایش قدرت پذیری بخش موردنظراست.
پژوهش های انجام شده در خارج از کشور:
هارت(1973)در زمینه اشتغال شهری و تقسیم بندی اقتصادی در قالب دو بخش غیررسمی یاسنتی و رسمی یا مدرن در تاکید بر اهمیت خوداشتغالی و ایجاد موسسات کوچک اقتصادی از طریق بخش غیررسمی توجه زیادی نموده است .
فانخو(1986) با استفاده از نتایج امار گیری خانوارها در 5 کشور آمریکای مرکزی از جمله گواتمالا السالول دور ،هندوراس ،نیکاراگوئه و کاتریا ساختار در آمد در بخش رسمی و غیررسمی 60 تا 75 درصد در گواتمالا و السالول و هندوراس و کات66 درصد نیروی ساعت کار غیررسمی بالاتر و متوسط در آمد 3درصد کمتر از شاغلان رسمی است و ارتباط منفی بین سطح تحصیلات و اشتغلا در بخش غیررسمی وجود دارد.
گیلبرت (1375)معتقد است بخش غیررسمی به بخش رسمی نرسید و نیروی کاری است که کالای ارزان و خدمات ارزان فراهم می کند.
جان کروس(1995) موضوع فروشندگان خیابانی شهر مکزیکوسیتی در مکزیک را مورد بررسی که با توجه به ویژگی های شاغلان در این بخش امکان حذف این مشاغل وجود ندارد لذا این مشاغل باید به شکل منظمی سازمان دهی می شوند.
آندرسون(2002)نشان می دهد که الگوهای روشنی از جداسازبین اجتماعات مهاجران و ساکنان بومی وجود دارد.آلونک ها و خانه ها با شرایط بسیار بد در حال رشد از مصادیق این فرایندهای او نشان می دهد که اجتماعات کارگری نه تنها از شرایط زندگی و کاری نامساعدتری برخوردارند بلکه از طرف جامعه شهری به عنوان شهروندان درجه دوم در نظر گرفته می شود.
دل انو(2005) اقتصاد غیررسمی در ایتالیا دوره 1962 تا 2000 بررسی که از معادله ساختاری متغیرهای مرتبط با روابط اجتماعی راازروش شاخص جداگانه و علل جداگانه با استفاده از حجم اقتصاد غیررسمی رادر کشور مذکور 25 درصد بررسی کرد.
جمع بندی پژوهش ها:
بخش غیررسمی نقش قابل توجه ای در تولید ناخالص داخلی دارد ونقش مهمی در کاهش فشارهای ناشی از بحرانهای مختلف اقتصادی و تخفیف اثرات دارد. چنانچه در زمانی که بحران بیکاری یکی از مسایل مهم جامعه به شمار می رود این بخش با کم ترین هزینه بخشی از نیروی کار را به خود جذب کرده است.چرا که با کمترین تخصص و سواد می توان جذب شد. نتایج پژوهش های داخلی و خارجی برخی آثار مثبت و برخی آثار منفی این پدیده را نشان می دهد.
1613535205740فصل سوم :مواد و روشها
فصل سوم :مواد و روشها

 

جغرافیا که علم روابط است مستلزم نحوه اندیشیدن ویژه ای است شیوه ای که از توصیف آغاز و به توجیه و تحلیل ختم میشود اگر بخواهیم اصطلاح علمی آن را بکار ببریم مراحل مشاهده تحلیلی کشف همبستگی ها و جستجو ی روابط علی شان را شامل میشود برای انجام هر کار تحقیقی لازم است ابتدا روش تحقیق مناسب آن تعیین گردد. روش مورد استفاده در این تحقیق، روش زمینه یابی یا پیمایشی می باشد. هدف تحقیق زمینه یابی در وهله نخست توصیف وضعیت موجود است. پژوهشگر زمینه یابی،آنچه را که هست توصیف می کند.در بیشتر موارد نمونه هایی را که به دقت از جامعه انتخاب می شوند مطالعه می کنند و از روی خصایص نمونه به استنباط پارامترهای جامعه می پردازند. با استفاده از زمینه یابی های نمونه ای، …مورد بررسی قرار می گیرد و چگونگی واقعیت های اجتماعی و … تبیین می گردد. واقعیت های جتماعی شامل جنس، درآمد، وابستگی سیاسی و مذهبی، پایگاه اجتماعی- اقتصادی، سن،تحصیلات، شغل، و مانند این ها است.از نظر حسن پاشا شریفی تحقیق زمینه یابی شامل مراحل زیر است:
-1 مشخص کردن و روشن ساختن مسأله تحقیق
-2 انتخاب و ساختن ابزار تحقیق شامل یکی از: مصاحبه حضوری، پرسسش نامه پستی و
ارتباط تلفنی و تأکید می نماید که بهترین ابزار مصاحبه حضوری می باشد.
-3 انتخاب افراد گروه نمونه. به نظر وی در بیشتر تحقیق های زمینه یابی برای صرفه جویی
در وقت و هزینه به جای نمونه گیری تصادفی از نمونه گیری سهمیه ای استفاده می شود.
-4 انتخاب مصاحبه گران و آموزش آنها
-5 تنظیم داده ها و تجزیه و تحلیل آنها.
-6 گزارش یافته های تحقیق
روش پژوهش:
با توجه به روشهای تحقیق رایج در پژوهش حاضر از روش توصیفی و تحلیلی استفاده شده است و از روشهای مطالعه کتابخانه ای و بررسی متون و متوای مطالب و روش میدانی و مصاحبه و مشاهده استفاده شده است .
محدوده شهری پژوهش:
شهر زابل در شمال استان سیستان و بلوچستان در 61.39طول جغرفیایی شرقی و 31.3 عرض جغرافیای شمالی وااقع شده است (سازمان برنامه و بودجه ،1379) زابل در 215 کیلومتری زاهدان و 700کیلومتری شرق کرمان واقع شده است .شهرستان زابل همانند یک شبه جزیره از سه جهت به افغانستان منتهی میشود و تنها از جهت غرب با ایران پیوند خورده است. (شهر و خانه، 1369 ) حیات زابل وابسته به تامین اب ورودی می باشد که از طریق رودخانه هیرمند در افغانستان وارد کشور میشود این وابستگی باعث میشود تامنطقه شاهد اثار مخرب در سالهای 1326 1349،1378 تا 1382 باشد.از نظر آب و هوا این شهرستان دارای زمستانهای سرد و خشک و تابستانهای گرم و خشک است .
جامعه آماری و نمونه آماری و روش نمونه گیری :
جامعه اماری تحقیق حاضر را فعالان در بخش مشاغل خانگی و دلالان و خرده فروشان دوره گرد تشکیل می دهند.از انجا که امار مربوط به این فعالیتها ر سطح شهر زابل بصورت مکتوب و رسمی در دسترس نیست تعیین حجم نمونه از طریق فرمولهای رایج غیر ممکن است و حجم نمونه 30و کمتر از 500نفر برای پزوهشها از نظر راسکو (1975)مناسب است. بالاخره مانهایتا 200نفر را به عنوان نمونه اماری برگزیدیم(100مرد و 100 نفر زن) و پس از تهیه و تنظیم پرسشنامه به این مناطق مراجعه کرده و پرسشنامه بین افراد توزیع شد. دوره زمانی این تحقیق سال 1393 می باشد.در این مطالعه نمونه ای از افراد شاغل در بخش غیرررسمی زابل در نظر گرفته شده است مشخصات عمومی شاغلین مثل وضعیت سنی و جنسی و سواد از جمله ویژگی های عمومی بوده اند که در بررسی شاغلین مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به گستردگی و تنوع آن وضعیت سنی و جنسی شاغلین در این بخش ترکیب خاصی را نشان می دهد و از نظر سنی طیف شاغلین غیررسمی در مقایسه با بخش رسمی بسیار گسترده تر است و از نظر جنسی در مقایسه با بخش رسمی و هم در مقایسه درونی این بخش ترکیب متفاوتی را نشان می دهد روش تحقیق این مقاله توصیفی و مبتنی بر تجزیه و تحلیل پرسشنامه است .آمارهای ثانویه از سازمان مدیریت و برنامه ریزی مرکز آمار ایران شهرداری زابل و اداره کل امور بازرگانی زابل جمع آوری شده اند
ابزار گرداوری اطلاعات:
مراحل تحقیق مشتمل بر مطالعات کتابخانه ای
پرسشنامه برای انجام این تحقیق پرسشنامه ای طراحی گردید، در مورد روایی آن پژوهشگر هرپرسش را با دقت بررسی نموده برای حصول اطمینان از روایی پرسشنامه،آن را در اختیار یک نمونۀ ده تایی از کارگران میدانی قرار داد. بعد از حصول اطمینان از اینکه پرسشنامه روا می باشددر مورد نمونۀ اصلی به اجرا درآمد.
روش های آماری :
برای تجزیه و تحلیل داده ها از نر م افزار اماری spssاستفاده شده است .
956310216535فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها ،نتیجه گیری و پیشنهادات
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها ،نتیجه گیری و پیشنهادات

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:38 نویسنده : aaaa نظرات ()

پایان نامه های کارشناسی ارشد-a (12)- فایل

در نتیجه با توجه به شرایط جهان امروز و نیاز به گسترش سریع خدمات ورزشی و عدم
توانایی دولتها در فراهمسازي این خدمات متناسب با نیاز جامعه از یک سو و نقش این
صنعت در اقتصاد کشورها و بهویژه نقش آن در رفع معضل بیکاري از سویی دیگر، لزوم به
کارگیري بخش خصوصی و سرمایههاي مردمی در حوزههاي مختلف آن انکارناپذیر میباشد.
١Groos Domestic Product (GDP)
3
اکنون که خصوصیسازي به جبهه اول اندیشه اقتصادي و سیاسی بهعنوان راهکاري پذیرفتنی
براي افزایش تولید و دستیابی به رشد اقتصادي در کشورهاي کمتر توسعهیافته و توسعهیافته
تبدیل شده است و بسیاري از دولتها براي رهایی از بار سنگین خدمات نوین به اقدامات
خصوصی روي آوردهاند تا نرخ رشد اقتصادي خود را تغییر دهند؛ متأسفانه این راهکار در
ایران و در ارتباط با تمامی صنایع و بهطور اخص مرتبط با صنعت ورزش کشور به صورت
مناسب مورد استفاده قرار نگرفته است. همانطور که اشاره گردید سهم ورزش در اقتصاد ملی،
رابطه مستقیم با میزان سرمایهگذاري انجام شده در بخش ورزش دارد که در شرایط حاضر با
توجه به محدودیتها و تنگناهایی که بخش خصوصی براي مشارکت در توسعه ورزش دارد،
در مقایسه با کشورهاي توسعه یافته بسیار پایین است. به ترتیبی که در کشورهاي ایتالیا،
1 درصد / انگلستان و آلمان نسبت اقتصاد ورزش به تولید ناخالص داخلی به ترتیب 2 درصد، 7
1 درصد است. حال این که این نسبت در کشور ایران 38 صدم در یک درصد است / و 4
.( (رضوي، 1384
در راستاي لزوم بهکارگیري بخش خصوصی در ورزش کشور و متأسفانه بحران بیکاري و
وضعیت بازار کار در جامعه و تحولی که بدون تردید صنعت ورزش قادر است در شرایط بازار
کار ایجاد کند، محقق بر آن شد تا عوامل مؤثر بر میزان اشتغالزایی بخش خصوصی در ورزش
کشور را مورد بررسی قرار دهد. آن چه در این تحقیق مورد توجه قرار گرفت اشاره به یکی از
مهمترین مشکلات جوامع امروزي بهخصوص کشورمان یعنی اشتغالزایی است. در این
پژوهش ضمن توصیف ویژگیهاي اشتغال، ارتباط بین میزان اشتغالزایی بخش خصوصی
ورزش با عواملی مانند میزان سرمایهگذاري، درآمد خالص، مدت زمان واگذاري و محدودیت-
هاي مالی و قانونی مورد بررسی قرار گرفت. به امید آنکه نتایج بدست آمده با توجه به
محدود بودن تحقیقات صورت گرفته در این زمینه و لزوم بهکارگیري بخش خصوصی در
صنعت ورزش کشور، براي اقدامات بعدي و استفاده در برنامهریزيهاي کوتاه مدت و بلند
مدت اقتصادي مرتبط با ورزش کشور مورد استفاده قرار گیرد.
2- : بیان مسئله 1
معضل بیکاري بهعنوان یکی از مهمترین عوامل آسیبهاي اجتماعی در جوامع مختلف، در
دهههاي اخیر به چالشی بزرگ براي سیاستگزاران و برنامهریزان توسعه تبدیل شده است. این
4
معضل بهویژه در کشورهاي در حال توسعه با ورود تصاعدي نیروي کار از یک سو و عدم
توازن بازار کار در جذب چنین نیروي عظیمی از سویی دیگر، موجبات شکلگیري مشکلات
بسیاري را فراهم آورده است. شیوع انواع بیکاري از جمله بیکاري فصلی، بیکاري ساختاري،
بیکاري پنهان و همینطور وجود پدیده کمکاري همراه با اشتغال قابل توجهی از شاغلان در
بیش از یک شغل در کشورهاي در حال توسعه مانند ایران دلیل بر اهمیت معضلی است که
ضرورت دارد عالمانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و راه حلهایی مناسب ارائه گردد
.( (بهشتی، 1379
امروزه کارشناسان اقتصادي، رشد و توسعه یافتگی را بر اساس میزان افراد مشغول به کار آن
جامعه میسنجند. افزایش رشد اقتصادي از طریق کاهش بیکاري، افزایش نرخ مشارکت نیروي
کار، کاهش فقر و تخفیف عوارض ناشی از بالا بودن بیکاري پدید میآید؛ لذا ضرورت دارد با
ارائه راه حلهاي به دست آمده از تجزیه و تحلیلهاي مناسب، گامهاي مؤثري در حل این
.( معضل برداشته شود(قویدل، 1387
خصوصیسازي بهعنوان وجه غالب کلیه نظریات و راه کارهاي رفع چالشهاي اقتصادي، از
دهههاي گذشته تا به امروز، از سوي صندوق بین المللی پول، بانک جهانی و سایر مراکز بین
المللی به کشورهاي گوناگون توصیه شده است. بهویژه پس از ظهور پدیده جهانی شدن
تجارت، این راهکار از اهمیت ویژهاي برخوردار گردیده، بهگونهاي که در دهه اخیر بیش از صد
کشور این سیاست را در صنایع و بخشهاي مختلف تجاري به خوبی اجرا کردهاند؛ به همین
دلیل خصوصیسازي را شاید بتوان تنها سیاست مشترك اقتصادي بین اغلب کشورها در جهت
.( رفع مشکلات اقتصادي از جمله اشتغالزایی دانست(گل افشانی، 1382
در شرایط کنونی، خصوصیسازي یکی از مهمترین ابزارهاي سیاست تعدیل ساختار در
کشورهاي پیشرفته و در حال توسعه میباشد. این انتقال وظایف، فعالیتها و داراییها از
دولت به بخش خصوصی تأثیرات متعددي بر بسیاري از پدیدههاي اقتصادي، اجتماعی و
سیاسی دارد. این تأثیرات با توجه به کشورهاي مختلف، نوع شرکتهایی که به بخش
خصوصی راه پیدا میکنند و همچنین شیوه مدیریت این فرایند متفاوت است؛ ولی بهطور کلی
خصوصیسازي در بیشتر کشورها نتایج مشابهی داشته است(رضوي، 1385 ). یکی از تأثیرات
مهم خصوصیسازي تغییر در اهداف شرکت است؛ تغییري که متضمن حداکثر سازي سود
است با تغییر در اهداف بر روي اشتغالزایی نیز تأثیر میگذارد. بنگاهها و شرکتهاي
5
خصوصی در جهت افزایش کارایی به حذف نیروهاي ناکارآمد پرداخته و با افزایش کیفیت،
تلاش خود را در بازار رقابت افزایش میدهند. در حقیقت خصوصیسازي یک فشار همزمان
.( براي کاهش دستمزدها و ایجاد اشتغال به همراه دارد(اخباري، 1382
صنعت ورزش که امروزه بهعنوان یکی از درآمدزاترین صنایع در قرن 21 بهشمار میرود، از
لزوم بهکارگیري بخش خصوصی مستثنی نمیباشد؛ مطالعه این صنعت در کشورهاي در حال
توسعه این موضوع را به خوبی روشن میکند. ضرورت این مهم با توجه به عامل تولید
کشورها بین (GDP) بیشتر مشخص میگردد. سهم صنعت ورزش از (GDP) ناخالص داخلی
0/5 تا 2 درصد میباشد(محرم زاده، 1385 ) که این میزان رابطه مستقیم با میزان سرمایهگذاري
انجام شده در بخش ورزش دارد(رضوي، 1384 ). در نتیجه با توجه به نقش این صنعت در
اقتصاد و همچنین شرایط جهان امروز و نیاز به گسترش بسیار سریع خدمات ورزشی و عدم
توانایی دولتها در فراهمسازي این نوع خدمات متناسب با نیاز جامعه، لزوم بهکارگیري بخش
خصوصی در ورزش انکارناپذیر میباشد.
از سویی دیگر ورزش یکی از حیطههاي پر رونق اقتصادي براي ایجاد اشتغال میباشد. در
2/ اروپا در حدود 2 تا 3 میلیون نفر در ورزش شاغلند. در آمریکا در سال 1995 در حدود 3
میلون نفر به ورزش اشتغال داشتند و همچنین نرخ متوسط رشد اشتغال در ورزش اروپا در
163 هزار نفر، یعنی در /000 .( طی ده سال اخیر بالغ بر 50 درصد بوده است(رضوي، 1385
1 درصد، کل اشتغال استرالیا در صنعت ورزش و تفریحات است. بررسیها در / حدود 9
57 هزار نفر بازیکن در سال 1993 حقوق پرداخت شد. در سال / استرالیا نشان داد به 000
143 هزار نفر رشد یافت که نشان از حرکتی عمده بهسوي حرفهاي / 1997 این رقم به 000
شدن ورزش در استرالیا دارد(شمسائیو همکاران، 1388 ). همچنین پیشبینی میگردد برگزاري
38 شغل تمام وقت در / 2005 باعث ایجاد 000 – بازيهاي المپیک 2012 طی سالهاي 2016
میشود(تُجاري، 1387 )؛ این در (UK) 8 شغل تمام وقت در بریتانیاي شمالی / لندن و 000
1 درصد / 402 شغل ایجاد کرده که معادل 8 / حالی است که صنعت ورزش در انگلستان 0000
.( کل شاغلین این کشور است (محرم زاده، 1385
اشتغالزایی بهعنوان یک شاخص براي ارزیابی اثرات اقتصادي ورزش در یک کشور مورد
ارزیابی قرار میگیرد که بدون تردید با واگذاري خدمات ورزشی از سوي دولتها به بخش
خصوصی به مانند سایر صنایع دچار تغییراتی خواهد شد. سهم صنعت ورزش از اشتعال در
6
هر کشوري متفاوت است که همین امر تفاوت کشورهاي در حال توسعه و توسعهیافته را
مشخص میکند. این صنعت در کشور ایران بهعنوان یک کشور در حال توسعه سهم ناچیزي از
0)که بهطور معنیداري از شاخص جهانی کمتر / اقتصاد ملی را به خود اختصاص میدهد( 39
میباشد(محرمزاده، 1385 ). توجه به این موضوع نیاز بهکارگیري بخش خصوصی در ورزش
کشور را مشخص مینماید. اما متأسفانه بر اثر عدم تمایل گسترده بخش خصوصی به سرمایه-
گذاري در ورزش و ناکافی بودن منابع مالی بهویژه تسهیلات بانکی و مقررات دست و پاگیر
اعطاي تسهیلات به متقاضیان تأسیس باشگاههاي ورزشی عملاً نقش این حیطه از ورزش براي
.( ایجاد اشتغال و کارآفرینی تضعیف شده است(شمسائیو همکاران، 1388
واگذاري اماکن ورزشی و صدور مجوز تأسیس باشگاههاي ورزشی از جمله راهکارهایی است
که سازمان تربیتبدنی بهعنوان متولی ورزش کشور، جهت به کارگیري سرمایههاي مردمی از
آنها استفاده میکند. بدیهی است این نوع خصوصیسازي نیز تغییرات زیادي در اشتغال
صنعت ورزش کشور ایجاد خواهد کرد. توجه به اهمیت اقتصادي ورزش از یک سو و لزوم به
کارگیري بخش خصوصی از سویی دیگر و تغییراتی که این سیاست در اشتغالزایی ورزش
کشور ایجاد خواهد کرد و همچنین کمبود مطالعات در این زمیته محقق را بر آن داشت تا
وضعیت بخش خصوصی ورزش کشور و ارتباط آن با اشتغالزایی و عواملی که این متغییر را
تحت تأثیر قرار میدهند مورد بررسی قرار دهد. به امید آن که این تحقیق و نتایج حاصل از آن
بتواند مدیران و مسئولین کشور را در اتخاذ سیاستهاي مناسب و استفاده هرچه بهتر از
سرمایههاي مردمی در راستاي گسترش صنعت ورزش کشور و اشتغالزایی هرچه بیشتر یاري
نماید.
3- : اهمیت و ضرورت انجام تحقیق 1
شرایط جهان امروز و بروز مشکلات بسیار در ساختارهاي دولتی و نظام اداري کشورها به
ویژه رکود اقتصادي، ضرورت انجام اصلاحات در اقتصاد و واگذاري بسیاري از اقدامات
اجرایی به مردم در قالب بخشهاي خصوصی را خاطر نشان میسازد. صنعت ورزش بهعنوان
یک صنعت پردرآمد و داراي سهم بسزا در اقتصاد کشورها از این مهم مستثنی نبوده و
کشورهاي بسیاري با اجراي برنامههاي زیربنایی و جذب سرمایههاي بخش خصوصی در
شاخههاي متنوع این صنعت از فواید بسیار این راهکار اقتصادي بهرهمند گردیدهاند.
7
از سویی دیگر صنعت ورزش به مانند سایر بخشها و صنایع، پس از واگذاري به بخش
خصوصی دچار تغییرات و تحولات بسیاري خواهد شد که تغییرات میزان اشتغالزایی از مهم-
ترین آنها میباشد. همانطور که اشاره گردید معضل بیکاري بهعنوان یکی از مهمترین عوامل
آسیبهاي اجتماعی در جوامع مختلف، در دهههاي اخیر به چالشی بزرگ براي سیاستگزاران
و برنامهریزان توسعه تبدیل شده است. در این میان خصوصیسازي بهعنوان راهحل پیشنهادي
از سوي کارشناسان و نهادهاي بینالمللی و صنعت ورزش بهعنوان یک صنعت اشتغالزا و
نیازمند واگذاري به بخش خصوصی، در صورت برنامهریزي اصولی و توجه به تمامی عوامل
تأثیرگذار میتوانند نقش مهمی در ایجاد اشتغال و کمک به رفع معضل بیکاري جوامع داشته
باشند.
اشتغال در بخش خصوصی نسبت به متغییرهایی مانند مقیاس تولید، بهرهوري(سرمایه و سود
2. این ( خالص)، نوع خصوصیسازي و نوع مالکیت تحت تاثیر قرار میگیرد(اس.ایرل، 2009
یافتهها حاکی از آن است که خصوصیسازي بهعنوان یک راه کار در جهت رفع معضل بیکاري
خود به عوامل مختلفی بستگی دارد که در راستاي کسب سودمندي کامل از آن، پی بردن به
این عوامل و دخیل نمودن آنها در برنامهریزيهاي کوتاه مدت و بلند مدت ضروري میباشد.
ضرورت این تحقیق نیز از همین مهم مشخص میگردد که ورزش و بهویژه بخش خصوصی
آن در راستاي دستیابی به تمامی پتانسیلها و ظرفیتهاي اشتغالزایی خود تحت تأثیر عوامل
مختلفی قرار دارد و لزوم پیبردن و بهکاگیري آنها در سیاست گذاريهاي کلان اقتصادي
مرتبط با صنعت ورزش ضروري است.
4- : اهداف تحقیق 1
1-4-1 : هدف کلی: بررسی عوامل مؤثر بر میزان اشتغالزایی بخش خصوصی در ورزش
2-4-1 : اهداف اختصاصی
-1 تعیین ارتباط بین میزان سرمایهگذاري اولیه بخش خصوصی در ورزش و میزان اشتغالزایی
٢ S Earle, 2009
8
-2 تعیین ارتباط بین درآمد خالص بخش خصوصی از سرمایهگذاري در ورزش و میزان
اشتغالزایی
-3 تعیین ارتباط بین محدودیتهاي مالی بخش خصوصی در ورزش و میزان اشتغالزایی
-4 تعیین ارتباط بین مدت فعالیت بخش خصوصی در ورزش و میزان اشتغالزایی
-5 تعیین ارتباط بین میزان استفاده از تسهیلات بانکی بخش خصوصی در ورزش و میزان
اشتغالزایی
-6 تعیین ارتباط بین نگرش مدیران بخش خصوصی ورزش نسبت به پرداختهاي قانونی به
دولت و شهرداري و میزان اشتغالزایی
-7 تعیین ارتباط بین نگرش مدیران بخش خصوصی ورزش نسبت به پرداختهاي قانونی به
سازمان تأمین اجتماعی و میزان اشتغالزایی
-8 تعیین ارتباط بین نگرش مدیران بخش خصوصی ورزش نسبت به برخی قوانین کارگري و
میزان اشتغالزایی
5- : فرضیههاي تحقیق 1
-1 بین میزان سرمایهگذاري اولیه بخش خصوصی در ورزش و میزان اشتغالزایی ارتباط وجود
دارد.
-2 بین درآمد خالص بخش خصوصی از سرمایهگذاري در ورزش و میزان اشتغالزایی ارتباط
وجود دارد.
-3 بین محدودیتهاي مالی بخش خصوصی در ورزش و میزان اشتغالزایی ارتباط وجود
دارد.
-4 بین مدت فعالیت بخش خصوصی در ورزش و میزان اشتغالزایی ارتباط وجود دارد.
-5 بین میزان استفاده از تسهیلات بانکی بخش خصوصی در ورزش و میزان اشتغالزایی
ارتباط وجود دارد.
9
-6 بین نگرش مدیران بخش خصوصی ورزش نسبت به پرداختهاي قانونی به دولت و
شهرداري و میزان اشتغالزایی ارتباط وجود دارد.
-7 بین نگرش مدیران بخش خصوصی ورزش نسبت به پرداختهاي قانونی به سازمان تأمین
اجتماعی و میزان اشتغالزایی ارتباط وجود دارد.
-8 بین نگرش مدیران بخش خصوصی ورزش نسبت به نقش برخی قوانین کارگري و میزان
اشتغالزایی ارتباط وجود دارد.
6- : پیش فرضهاي تحقیق 1
-1 پرسشنامه مورد استفاده در این پژوهش اهداف تحقیق را به دقت میسنجد.
-2 مدیران بخش خصوصی ورزش معنی و مفهوم سؤالات پرسشنامه را به درستی فهمیدهاند.
-3 مدیران بخش خصوصی ورزش با علم، آگاهی و صداقت به سؤالات پرسشنامه پاسخ داده
اند.
7- : روش تحقیق 1
روش انجام تحقیق توصیفی از نوع پیمایشی است که به صورت میدانی انجام شد. جامعه
آماري در این تحقیق مدیران اماکن ورزشی خصوصی شهر تهران م یباشند که طبق اعلام اداره
کل تربیت بدنی استان تهران تعداد آنها برابر با 1406 مورد است که تعداد 256 مورد با استفاده
از روش نمون هگیري خوشهاي و فرمول کوکران بهعنوان نمونه آماري انتخاب شد. در این
تحقیق از آمار توصیفی جهت محاسبه شاخصهاي مرکزي و پراکندگی، رسم نمودار ها و تهیه
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     جداول فراوانی استفاده شده است. اطلاعات مورد نیاز به صورت حضوري در محل فعالیت
و Spss و Excel مدیران جمعآوري و براي تجزیه و تحلیل اطلاعات از برنامههاي آماري
آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شده است.
8- : محدودیتهاي تحقیق 1
1-8- : محدودیتهاي قابل کنترل 1
-1 این تحقیق محدود به اماکن ورزشی خصوصی شهر تهران در سال 1389 بوده است.
10
-2 در این تحقیق پرسشنامه تنها بین مدیران اماکن توزیع شده است، در این صورت آنان صرفاً
مکان ورزشی مربوط به خود را ارزیابی نموده اند.
2-8- : محدودیتهاي غیر قابل کنترل 1
-1 همکاري نکردن بعضی از مدیران درامر تحقیق
-2 این تحقیق در سال 89 انجام شده است.
-3 کمبود پژوهشهاي منطبق با این تحقیق
-4 محدودیت اطلاعات و آمار مدون و در دسترس مرتبط با تحقیق
9- : مفاهیم و تعاریف عملیاتی واژههاي تحقیق 1
خصوصی سازي 3: انتقال فعالیت از بخش دولتی به بخش خصوصی و وسیلهاي براي بهبود
.4( عملکرد فعالیت هاي اقتصادي از طریق افزایش نقش نیروي مازاد بازار است(فرد، 1996
کار: هر نوع فعالیت فکري یا بدنی که بهمنظور کسب درآمد نقدي و یا غیرنقدي صورت
پذیرد و هدف آن تولید کالا و یا ارائه خدمات باشد، کار محسوب میشود. فعالیتهایی نظیر
.( خانهداري، تحصیل و ورزش (غیرحرفهاي) کار به حساب نمی آیند(مرکز آمار ایران، 1384
نیروي کار(جمعیت فعال): نیروي کار شامل کلیه افرادي است که شرایط لازم براي قرار
گرفتن در جمع شاغلان و بیکاران را داشته باشند. این دسته افراد معمولاً بین 15 تا 64 سال را
.( شامل میشود(مرکز آمار ایران، 1384
کارگر: کاگر کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حقالسعی اعم از مزد، حقوق، سهم
سود و یا سایر مزایا به درخواست کارفرما کار میکند(ماده 2 قانون کار)(مؤسسه کار و تأمین
.( اجتماعی، 1389
٣ Privatization
٤ Fred, 1996
11
بیکار: به کسی گفته میشود که طی هفت روز گذشته در جستجوي کار بوده و یا به علت
تغییر فصل، شغل خود را از دست داده است و هنوز در جستجوي کار است(مرکز آمار
.( ایران، 1384
باشگاه ورزشی: به مکانی اتلاق می شود که توسط سازمانهاي دولتی و یا بخش خصوصی به
منظور اشاعه ورزش بهوجود آمده باشد و افراد علاقه مند را به عضویت بپذیرد.
فصل دوممبانی نظری و پیشینه تحقیق
12
1- : مقدمه 2
برنامههاي اصلاح ساختار اقتصادي در سالهاي اخیر برقراي تعادل جدیدي در روابط بین
مالکیت دولت و بخش خصوصی را دنبال کرده است. این نوع برنامهها ساز و کارهایی براي
افزایش انگیزه و حضور بخش خصوصی جهت قبول تصدي امور تولید کالا و خدمات را
طراحی و اجرا میکنند؛ هدف نهایی از این نوع برنامهها، افزایش سهم ساختار تولید بر اساس
رقابت است. یک بازار رقابتی و خصوصی به دلیل دنبال نمودن کسب موفقیت و توسعه و
رشد اقتصادي، نوآوري و خلاقیت را بهطور اتوماتیک در اولویت برنامهریزي واحدهاي تولید
خود قرار خواهد داد. تجربه موفق اکثر کشورهاي پیشرفته صنعتی در این زمینه نشان میدهد
که با ایجاد یک بازار رقابتی همراه با خصوصیسازي، زمینه رشد و خلاقیت، نوآوري در
تولیدات و بهرهوري و کیفیت بسیار بالا و در نتیجه زمینههاي کارآفرینی و اشتغالزایی هرچه
بیشتر، فراهم خواهد شد.
از سویی دیگر ورزش بهعنوان یک صنعت، با گسترش روز افزون خود در تمام ابعاد زندگی
فردي و اجتماعی در ساختارهاي فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادي نفوذ کرده است. اگر
ورزش را بهعنوان یک صنعت بشناسیم، واگذاري ورزش به بخش خصوصی از اهم تصمیمات
دولتها در برنامه اصلاح ساختار اقتصادي قرار میگیرد.
شرایط حاکم بر ورزش کشور حکایت از آن دارد که در طول دهههاي گذشته بخشهاي
مختلف ورزش از همگانی گرفته تا آموزش و پرورش، قهرمانی و … در سیطره مستقیم دولت
یا مؤسسات وابسته به آن بوده است؛ به طوري که امکان زمینه سازي فعالیتهاي سرمایه-
گذاري بخشهاي غیر دولتی به نحو مطلوب و مناسب فراهم نشده است. حال این که در
کشورهاي پیشرفته، ورزش داراي دو نوع سازماندهی موازي و مردمی است که این دو بخش
از یک طرف بر یکدیگر نظارت، نقد و ارزشیابی داشته و بازخوردهاي اصلاحی ایجاد میکنند
و از طرف دیگر سازگاري و هماهنگی ایجاد نموده و با تقسیم وظایف نهایتاً ورزش ملی را به
.( سازمان رسانده و در جهت اهداف استرتژیک سوق میدهند(عارفیان، 1384
13
تغییرات ساختاري در حوزه اقتصاد کلان دولتی از قبیل تدوین قوانین و مقررات و
دستورالعملهاي مرتبط و تقویت بازارها، نهادها و ابزارهاي مالی پیش نیاز موفقیت فرایند
خصوصیسازي است. در بنگاههاي تولید خدمات ورزشی نیز باید دیدگاه مدیران و مالکان در
تقویت انگیزه نیروي انسانی، مدیریت بهینه منابع و مصارف مالی ، کاهش مراحل تصمیمگیري
و مهندسی مجدد براي بقاء در شرایط رقابت، ملاك عمل قرار گیرد. در این ارتباط استفاده از
تجربه سایر کشورها در سطح خرد و کلان صنعت ورزش و استفاده از ابزارهاي متنوع سهامی
کردن و خصوصی کردن صنایع مرتبط با ورزش میتواند بهعنوان یک اهرم اساسی در توسعه
پایدار ورزش کشور و رسیدن به حداکثر کارایی در اقتصاد و فراهم نمودن زمینههاي اشتغال-
زایی بیشتر در نظر گرفته شود.
در بخش ادبیات و پیشینه، مفاهیم و انواع روشهاي خصوصیسازي، تاریخچه و ارتباط آن با
اشتغالزایی در صنعت ورزش، تئوريهاي مرتبط با اشتغال و همچنین پیشینه تحقیق بررسی
خواهد شد.
2- : مفاهیم خصوصیسازي 2
فریدمن 5: ((خصوصیسازي را معرف اصلاحاتی که توزیع مجدد درآمد را ضروري میسازد و
باعث تغییر در الگوي اشتغال میشود)) معرفی میکند.
فرانک لیوسی 6: ((خصوصیسازي را انتقال منابع و فعالیتهاي اقتصادي از بخش عمومی به
بخش خصوصی و بهعنوان یک سیاست دولتی)) میداند.
تامپسون 7: ((واژه خصوصیسازي روشهاي مختلف و متعددي براي تغییر رابطه بین دولت و
بخش خصوصی را شامل میشود و شامل فروش داراییهاي متعلق به دولت، حذف ظوابط
محدود کننده و واگذاري تولید و خدمات دولتی به بخش خصوصی میگردد)).
٥ Fridman, 1995
٦ Frank livesey, 2005
٧ Thampson, 2000
14
دیکشنري اقتصادي آکسفورد: ((خصوصیسازي را به صورت انتفال مالکیت و کنترل دارائیها
یا مدیریت آنها که قبلاً در اختیار بخش دولتی بود به بخشخصوصی، که این اموال میتواند
متعلق به دولت مرکزي یا مراکز دولتی منطقهاي باشند)) تعریف میکند.
دیکشنري مکمیلان: ((خصوصیسازي را میتوان به طیف وسیعی از سیاستها از فروش
اموال دولتی تا واگذاري خدمات بخش عمومی مانند جمعآوري زباله به بخش خصوصی
اطلاق کرد. همچنین انتقال مالکیت صنایع ملی را بهطوري که حداقل 50 % سهام صنایع ملی به
بخشخصوصی واگذار شود)) تعریف میکند.
رحیمی بروجردي، علیرضا: ((خصوصیسازي در شکل ظاهري عبارت از فرآیندي است که
میتوان وظایف و تأسیسات بخش دولتی را در هر سطحی به بخش خصوصی انتقال داد. اما
در مفهوم حقیقی به اشاعه فرهنگی در کلیه سطوح جامعه اطلاق میشود که دستگاه قانون-
گذاري، قضائیه، مجموعه تمام آحاد یک کشور ((باور)) کنند که ((کار مردم)) را باید به ((مردم))
واگذاشت، یعنی مردم بدون دخالت دولت قادر به انجام وظیفه و مسئولیتهاي مربوط به
جامعه خود هستند و هیچ نهادي نمیتواند آنها را از مسئولیتشان باز دارد)).
اخباري، محمد: ((خصوصیسازي در شکل کامل آن عبارت است از انتقال دائمی مالکیت و
کنترل شرکت از دولت به بخش خصوصی که با فروش دارائیهاي شرکت همراه است. با
توجه به این موضوع؛ فروش سهام، تغییر مدیریت، اجاره دادن، واگذاري امتیاز فروش
محصولات و بهرهبرداري، نمونههایی از خصوصیسازي جزئی بهشمار میروند)).
کاشف، میرمحمد: ((در ورزش، خصوصیسازي، ایجاد شرایط لازم در جهت تعمیم و گسترش
تربیتبدنی در کشور با استفاده از سرمایهگذاري بخشخصوصی میباشد)).
3- : روشهاي خصوصیسازي 2
به طور کلی خصوصیسازي به دو شیوه انجام میگیرد:
1-3-2 : خصوصیسازي بدون انتقال مالکیت
روش خصوصیسازي بدون انتقال مالکیت به دو دسته تقسیم میگردد:
15
الف: قراردادهاي مدیریتی: مدیران مجرب و کاردان در قبال دریافت کارمزد، اداره شرکت را
بهعهده میگیرند.
ب: قراردادهاي اجاره: اجاره گیرنده کلیه خطرات تجاري واحد را در طول مدت اجاره می-
پذیرد و در هر شرایطی در پایان دوره اجاره، شرکت به دولت واگذار میشود(صنعتیزاده،
.(1375
2-3- : خصوصیسازي با انتقال مالکیت 2
روش خصوصیسازي با انتقال مالکیت شامل عرضه سهام به عموم مردم، عرضه کلی یا جزئی
مالکیت شرکتهاي دولتی به بخش خصوصی، فروش دارائیهاي واحد دولتی، فروش واحد-
هاي دولتی به کارکنان یا مدیران یا ترکیبی از دو یا چند مورد از موارد ذکر شده میباشد.
-1 عرضه سهام واحدهاي دولتی به عموم مردم
در این روش، دولت تمام یا قسمت قابل توجهی از سهام خود را در واحدهاي دولتی که تمام
یا قسمتی از سهام آنها به دولت تعلق دارد، به عموم مردم میفروشد. هنگامی که دولت فقط
مقداري از سهام را عرضه میکند، شرکتی که در نهایت به وجود میآید یک شرکت مختلط
دولتی- خصوصی خواهد بود. این عمل دولت میتواند بهعنوان سیاستی در جهت حضور در
تصمیمگیريهاي شرکت یا بهعنوان اولین قدم در جهت خصوصیکردن تلقی شود(کمیجانی،
.(1357
عرضه سهام هنگامی صورت میگیرد که شروط زیر برقرار باشند:
الف- واحد از نظر اندازه بزرگ باشد و سابقه درآمدي قابل قبولی داشته باشد یا بتوان آن را
چنان آماده کرد که از نظر مالی وضعیت مطلوبی داشته باشد.
ب- مجموعه کاملی از اطلاعات مالی – مدیریتی و غیره از واحد در دسترس باشد و بتوان آن
را چنان آماده کرد که از نظر مالی وضعیت مطلوبی داشته باشد.
پ- وجود نقدینگی در بازار قابل ملاحضه باشد.
ت- بازار پیشرفته در زمینه معاملات اوراق بهادار وجود داشته باشد یا بتوان ساختار مورد نیاز
براي این مورد را ایجاد و مالکیت غیر مستقیم واحدهاي تولیدي را تشویق نمود.
16
مهمترین مزیت عرضه عمومی سهام، گسترش مالکیت و نیز گسترش دامنه جمعآوري منابع در
جهت سرمایهگذاري مورد نظر میباشد. به این دلایل، این روش از لحاظ سیاسی نیز بیشتر
مورد پسند دولتها بوده است.
در بهکارگیري این روش، به برخی نکات نیز باید توجه نمود. اولاً اگر واحد دولتی در زمان
عرضه سهام از وضعیت مطلوبی برخوردار نیست، پیش از عرضه سهام بهتر است ساختار آن
مورد بازسازي قرار گیرد و به حالت مطلوبی برسد. سپس بقیه شرکت بهصورت عمومی عرضه
شود. ثانیاً اگر هدف دولت دستیابی به گسترش مالکیت است، باید انگیزهها و مشوقهاي لازم
در جهت دستیابی به هدف فوق بهکار گرفته شود. وگرنه ممکن است یک گروه سرمایهگذار
خاص، کنترل شرکت را در اختیار بگیرد. ثالثاً بدون وجود بازار سرمایه مناسب، عرضه عمومی
سهام در جهت بهکارگیري سرمایههاي عمومی جواب مثبت نخواهد داشت.
-2 عرضه سهام شرکتهاي دولتی بهصورت کلی یا جزئی به بخش خصوصی
در این روش، بخش دولتی تمام یا قسمتی از سهام متعلق به خود را در شرکتی که سهام یا
بخشی از سهام آن تحت مالکیت دولت است را به شخص یا گروه از پیش تعیین شدهاي در
بخش خصوصی میفروشد. روش واگذاري عمدتاً به دو صورت اعمال میشود:
الف: فروش سهام از طریق مزایده و رقابت بین شرکت کنندگان در مزایده که از قبل مورد
ارزیابی قرار گرفتهاند.
ب: فروش سهام شرکت از طریق مذاکره مستقیم، پس از بررسی خریداران بالقوه
در این زمینه قوانین زیادي و در کشورهاي مختلف جهت انتخاب خریداران یا روش مذاکره
وضع شده است. استفاده از این روش هنگامی که شرکت دولتی عملکرد خوبی نداشته باشد،
مناسبتر است. بهخصوص هنگامی که نیاز به استفاده از مدیریتهاي قوي در زمینه مسائل
مالی، بازرگانی و صنعتی باشد. همچنین هنگامی که بورس اوراق بهادار وجود نداشته باشد یا
ضعیف باشد یا هنگامی که شرکت دولتی مورد نظر کوچک باشد، این روش مناسب میباشد.
واگذاري شرکتهاي دولتی با این روش سادهتر از عرضه عمومی سهام است و مسائل حقوقی
کمتري دنبال دارد. ضمناً واگذاري با سرعت و سهولت بیشتري انجام میشود. موضوع مهمی
که باید مورد توجه قرار گیرد این است که پس از واگذاري، خریدار جدید قصد اوراق کردن و
17
فروش ماشینآلات شرکت و تعطیلی آن را نداشته باشد. دولت در این زمینه باید مقررات و
شیوهاي در جهت تداوم فعالیت در زمان مدیریت بخش خصوصی وضع کند.
شرکتهایی که به این نحو واگذار میشوند، غالباً به تجدید ساختار مالی و تشکیلاتی احتیاج
دارند. همچنین نگرانی از بیکار شدن کاگران وجود دارد. بهمنظور دستیابی دولت به اهداف از
پیشتعیین شده، مقررات خاصی جهت هدایت مسائل مرتبط با قیمتگذاري، انتخاب خریدار
و تعیین چارچوب برگزاري مزایده، مورد نیاز است. یکی از نکات منفی این روش این است
که ممکن است انتقاداتی در زمینه گزینش خریدار بهوجود آید. این موضوع بهخصوص زمانی
بروز میکند که تعداد متقاضیان زیاد بوده و فروش نامناسب، سبب توزیع نامناسب ثروت در
کشور گردد. مشکلی که در این روش مشهودتر است، تعیین قیمت فروش میباشد.
-3 فروش دارائیهاي واحدهاي دولتی به مردم
در این روش به جاي عرضه سهام شرکت، دارائیهاي آن به فروش میرسد. فروش دارائیها
میتواند از طریق مزایده یا از طریق مذاکره مستقیم باشد. داراییها ممکن است شامل بخشی
باشد که شرکت به آن احتیاج ندارد و با هدف کوچک شدن شرکت صورت میگیرد و یا
فروش کل داراییهاي شرکت باشد. معمولاً خریدار یک فرد یا گروه خاص میباشد. مهمترین
مشکل در این روش، حل مشکلات مربوط به بدهیهاي شرکت است.
-4 تجدید سازمان و تفکیک واحدهاي دولتی بهمنظور خصوصیکردن
در این روش، شرکت مورد نظر به چند قسمت تفکیک میشود و قطعات جدا شده، با هویتی
مستقل در معرض فروش قرار میگیرند. حسن این کار این است که دولت را قادر میسازد که
در مورد قطعات تفکیک شده، از شیوههاي مختلف واگذاري استفاده کند. هر چند، موضوعات
کلی مانند اشتغال و مسائل کارگري نیز در این روش باید مورد ملاحضه قرار گیرد.
-5 سرمایهگذاري جدید بخش خصوصی در واحدهاي دولتی
گاهی دولت جهت بازسازي و توسعه واحدهاي خود نیاز به سرمایهگذاري جدید دارد. در
صورتی که دولت توان مالی لازم را در اختیار نداشته باشد یا بخواهد از منابع بخش خصوصی
در این زمینه استفاده کند، میتواند سرمایه بخش خصوصی را وارد شرکت کند. مزیت این
روش این است که دولت مالکیت سهام را از دست نمیدهد و فقط مالکیت او در شرکت به
18
تدریج رقیق میشود. روش واگذاري به این نحو خواهد بود که شرکت دولتی از طریق افزایش
سرمایه، سرمایه خصوصی را جذب میکند و شرکت حاصله یک شرکت مختلط دولتی-
خصوصی خواهد بود. سرمایه جدید را میتوان از طریق عرضه سهام در بورس یا عرضه
خصوصی بدست آورد.
-6 فروش واحدهاي دولتی به مدیریت و کارکنان
منظور از فروش واحد به مدیریت، کنترل سهام شرکت به وسیله گروه کوچکی از مدیران
شرکت است. استفاده از این روش در کشورهاي در حال توسعه چندان موسوم نمیباشد، ولی
در کشورهاي توسعهیافته شکل جديتري دارد و یکی از روشهاي مهم خصوصیکردن
شرکتهاي دولتی محسوب میشود(داوري نیکو، سیامک، مطالعه تطبیقی برنامه خصوصی-
سازي جمهوري اسلامی ایران و شیلی با تکیه بر مبناي نظري و روشهاي شناخته شده
واگذاري، رساله کارشناسیارشد به راهنمایی احمد شاهرکنی، دانشکده اقتصاد علامه طباطبائی،
( 1374 ، صفحه 72
روش واگذاري معمولاً به این شکل است که ابتدا شرکتی براي خرید واحد اولیه بوجود میآید
و مدیریت و کارکنان واحد، سهام این شرکت جدید را میخرند. سپس شرکت جدید،
واحدهاي دولتی را میخرد و شرکت دولتی در عمل به خصوصی تبدیل میشود. میتوان براي
کمک به کارکنان براي خرید شرکت، وام به آنها پرداخت کرد. فروش شرکت به مدیریت و
کارکنان، وسیلهاي است جهت انتقال مالکیت به مدیران و کارکنانی که ثروت محدودي دارند.
استفاده از این روش، انگیزههاي افزایش بهرهوري را در کارکنان تشدید میکند. ضمن آنکه
نگرانی ناشی از بیکار شدن کارکنان منتفی میشود.
-7 واگذاري واحدهاي دولتی در چاچوب قراردادهاي مدیریتی و اجاره توسط بخش
خصوصی
اجاره شرکت دولتی و قرارداد مدیریتی، روشهایی هستند که از طریق آنها مدیریت،
تکنولوژي و مهارتهاي بخش خصوصی وارد شرکت دولتی میشود. این عمل در چارچوب
قراردادي انجام میشود که مدت اجراي آن مشخص است. در این روش انتقال مالکیت
صورت نمیگیرد و صرفاً خصوصیسازي مدیریت و در نتیجه بالا رفتن کارایی شرکت دولتی
انجام خواهد شد. این روش معمولاً بهعنوان حرکت اولیه در جهت خصوصیسازي کامل تلقی
19
شده و به این لحاظ اقدامی موقتی در جهت دستیابی شرکت به سطح مطلوب سودآوري و
کارایی محسوب میشود.
قراردادهاي مدیریتی هزینه جدیدي به دولت تحمیل میکند که طبعاً باید افزایش سودآوري
واحد جبران شود، ضمن آنکه بدهی شرکت دولتی کماکان جزء تعهدات دولت باقی میماند.
در این قراردادهاي مدیریتی، نکته اصلی اعتبار، مهارت و جدیت طرف قرارداد در جهت اداره
.( واحد است که باید مورد بررسی قرار گیرد(داورينیکو، 1374
این روش به خصوص در مواردي که دولت تمایل ندارد مالکیت شرکت را از دست بدهد یا
موانع قانونی، اجنماعی و فرهنگی در مقابل آن قرار دارد مناسب است. بهعنوان مثال، طبق اصل
چهل و چهارم قانون اساسی ایران، مالکیت بسیاري از واحدهاي بزرگ باید تحت اختیار دولت
باشد. از جمله مواردي که در این روش مورد اشاره قرار میگیرد این است که خصوصیسازي
بهصورت انتقال مالکیت تنها راه افزایش کارایی نیست و بهطور کلی، شرکتهاي مدرن بهطور
مستقیم توسط مالکان نهایی خودشان اداره میشوند و مدیریت از مالکیت جداست و بنابراین
امکان دارد که حقوق مالکیت عمومی از طریق ترکیبات نهادي براي استقلال مدیریت بهخوبی
حفظ شود.
در این روش، مالکیت داراییها و اموال در اختیار بخش دولتی است و مدیرانی انتخاب می-
شوند که داراي توانایی بالایی هستند و در نظام پرداختهاي دولتی قابل جذب نیستند یا
علاقهاي به کار در بخش دولتی ندارند.
حسن این کار این است که چون دستمزد مدیران با توجه به سود شرکت میباشد، مدیران
طرف قراداد تلاش خود را در جهت حداکثر بهرهبرداري از امکانات انجام خواهند داد. اشکال
این روش، شکل حقوقی قرارداد میباشد.
دو مسئلهاي که باید در این نحوه واگذاري مورد توجه قرار گیرند عبارتند از:
الف: حداقل حقوق مدیران بهنحوي که دولت هزینه کمتري متحمل شود.
ب: قرارداد بهنحوي تنظیم شود که مدیر سرمایهگذاري لازم را انجام دهد(مثلاً ارزش فعلی
شرکت ملاك باشد نه صرفاً سودآوري)
-8 سیستم ووچر( کوپن یا برگههاي خرید)
20
دولت کوپن ویژهاي را که مانند اوراق بهادار ارزش معینی جهت تهیه کالا یا خدمات معینی
دارد، در اختیار افراد نیازمند قرار میدهد و فرد آزاد است تا از عرضه کنندگان بخش
خصوصی، کالا یا خدمات مورد نظر را تهیه نماید. این روش در سال 1991 میلادي در
چکسلواکی( بهعنوان اولین حرکت بهسوي خصوصیسازي در آن کشور) انجام شده است.
4- : اهداف خصوصیسازي 2
با توجه به تعاریف خصوصیسازي و دلایل روي آوردن به آن، تا حدود زیادي میتوان به
اهداف این سیاست پی برد. اهداف اصلی خصوصیسازي به مفهوم عام در سه زمینه میتوانند
مد نظر قرارگیرند.
تقلیل نقش مستقیم دولت و هزینه دخالت آن در فعالیتهاي اقتصادي
کاهش هزینههاي بودجهاي دولت در رابطه با پرداخت سوبسیدها و انجام هزینههاي سرمایهاي
گسترش رقابت و بهبود کارایی عملکرد شرکتهاي دولتی
بهعلاوه اهداف دیگري نیز وجود دارند که اهمیت آنها را در هر رابطه باید مشخص نمود.
زیرا موفقیت خصوصیسازي با ارزیابی تحقق یا عدم تحقق هر یک از این اهداف بررسی می-
شود. این اهداف عبارتند از:
گسترش وسیع مالکیت سهام؛ هدفی که در بسیاري از کشورها مهمترین هدف 
خصوصیسازي بوده است.
گسترش بازار سرمایه 
به حداقل رساندن بوروکراسی دولت در عملیات بنگاه از طریق مشارکت مستقیم بر 
نظارت آن
کسب درآمدهاي مالی براي خزانه دولت 
کاهش درجه فعالیتهاي انحصاري در اقتصاد، افزایش کارایی در بخش دولتی بهطور کلی و
افزایش امکان استفاده از دانش فنی و منابع مالی خارجی نیز از دیگر اهدافی هستند که براي
خصوصیسازي ذکر شدهاند. براي روشن شدن موضوع، به ذکر چند نمونه تجربی از اهداف
سیاست خصوصیسازي میپردازیم. بهعنوان مثال، در انگلستان خصوصیسازي ابتدا با هدف
21
کاهش قدرت اتحادیههاي کارگري بخش عمومی آغاز شد و سپس اهدافی چون افزایش
کارایی، گسترش مالکیت سهام و نیز بهبود وضع مالی دولت را بهبود نمود. در جمهوري چک،
وجود نیروي کار اضافی و بدهی سرسامآور بخش دولتی دلیل روي آوردن به خصوصیسازي
تلقی میشد. در فرانسه نیز کسب مبالغ قابل ملاحضه و تقویت خزانه دولت از جمله اهداف
خصوصیسازي بود.
8 خط – 8 الی 3 – 4 و 1 – در ایران، اهداف اولیه خصوصیسازي با توجه به مفاهد بندهاي 37
مشیهاي قسمت کلیه قانون برنامه اول توسعه اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی جمهوري اسلامی
ایران، مصوب بهمن ماه 1368 عبارتند از:
ارتقاء کارایی فعالیتها 
کاهش حجم نقدي دولت در فعالیتهاي اقتصادي و خدماتی غیرحضوري 
ایجاد تعادل اقتصادي 
استفاده بهینه از امکانات کشور 
5- : تاریخچه خصوصیسازي 2
بحث خصوصیسازي در انگلستان در سالهاي دهه 1970 با تحلیلهاي سیاسی مخالفان
محافظه کار آغاز شد و هدف عمده آن کاهش قدرت اتحادیههاي کارگري بخش عمومی بود
(گزارش بانک جهانی، آوریل 1992 تجارت خصوصیسازي، مترجم سید محمدرضا طباطبائی،
.( آوریل 1992 ، ص 36
در اواسط دهه 1970 و در طول دهه 1980 بسیاري از کشورها تحت تأثیر مشکلات داخلی
خود، اوضاع اقتصادي بینالمللی دهه 80 و تشویق و اعمال نظر مؤسسات و سازمانهاي وام
دهنده بینالمللی مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی، به مجموعهاي از سیاستهاي
اقتصادي دست زدند که غالباً در ادبیات توسعه اقتصادي به آزادسازي موسوم شده است
، (سازمان برنامه و بودجه، خصوصیسازي شرکتهاي دولتی، گزارش داخلی، تهران، 1366
.( ص 19
اگرچه سیاست خصوصیسازي در اواخر دهه 1970 هنوز یک سیاست حاشیهاي بهشمار می-
رفت اما بهتدریج بسیاري از کشورهاي پیشرفته جهان، اجرا و ارائه خدمات شهري را بهعهده
22
سازمانهاي غیردولتی محول نمودند و دولتها فقط بر حسن عملکرد نظارت داشتند. از دهه
70 به بعد خصوصیسازي بهعنوان یک سیاست اقتصاد محور، مورد توجه سیاستمداران و
اقتصاددانان قرار گرفت و در این راستا، گزارشها، تحقیقات و سمینارهاي فراوانی در اکثر
کشورهاي جهان صورت گرفت.
در ایران با توجه به تأکیدي که برنامه اول توسعه اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی جمهوري
اسلامی ایران بر سیاستهاي تعدیل اقتصادي و واگذاري امور از بخش دولتی به بخش
خصوصی داشته، تلاشهاي زیادي در جهت اجراي این سیاست اقتصادي صورت گرفته است.
در این ارتباط میتوان گفت در ایران تجربه سرمایهگذاري دولتی در صنایع، تجربه ناموفقی
بوده است و بهخصوص عدم توفیق واحدهایی که توسط دولت ایجاد شده، مشهودتر است.
1-5- : تاریخچه خصوصیسازي در ایران 2
از اوایل قرن حاضر با افزایش وظائف دولت در اداره امور کشور و انجام فعالیتهاي متنوع زیر
بنائی اقتصادي و اجتماعی، اعمال حاکمیت و اعمال تصدي دولت نیز فزونی گرفت و لذا
دولت برآن شد تا انجام بخشی از این وظائف را از طریق ایجاد شرکتهاي دولتی صورت
دهد. بدین ترتیب، شرکتهاي دولتی جهت انجام پارهاي از وظائف دولت و البته در پی تحقق
اهدافی متفاوت تأسیس گردیدند. ایجاد اشتغال، کاهش وابستگی اقتصاد به درآمدهاي نفتی،
کمک به فرایند رشد و توسعه کشور، امکان صدور کالا به خارج از کشور، تأمین و تولید و
ذخیره مایحتاج اولیه جامعه، حمایت از صنایع داخلی، حمایت از مصرفکنندگان داخلی و
بسیاري از موارد دیگر از جمله اهدافی هستند که هر یک در شرایطی خاص و با توجه به
ضروریات حاکم بر جامعه و سیاستهاي متخذه وقت، موجب پیدایش شرکتهاي دولتی
شدند.
علاوه بر آن، با افزایش درآمدهاي نفتی و بهویژه از سال 1353 به بعد، دولت بخشی از سرمایه
گذاريهاي خود را از طریق شرکتهاي دولتی به انجام رسانید. علاوه بر این، با وقوع انقلاب
اسلامی و خروج حداکثر سرمایهداران بزرگ از کشور و رها شدن واحدهاي تولیدي تحت
تملک آنها، بدهکار بودن بسیاري از واحدهاي تولیدي به بانکهاي کشور و عدم باز پرداخت
وامهاي دریافتی آنها و نیز ضرورت حضور گستردهتر دولت در امور اقتصادي بهمنظور
برقراري توازن در امور معیشتی مردم در شرایط جنگ و بحران، واحدهاي بسیاري بهمالکیت
23
دولت درآمد و یا اداره آنها برعهده مدیران دولتی گذارده شد، که این امر نیز به نوبه خود بر
تعداد شرکتهاي دولتی و تنوع عرصه فعالیت آنها افزود.
تجربه نشان میدهد که اغلب شرکتهاي دولتی در حد مورد انتظار در انجام امور محوله
توفیق نداشتهاند. این شرکتها عمدتاً با مشکلات و تنگناهاي بیرونی و درونی روبرو بودهاند
که از جمله آنها میتوان مشکلات حقوقی، عدم وجود قوانین و مقررات کامل و صریح،
روشن نبودن جایگاه برنامهریزي و بودجهریزي کشور در قبال این شرکتها، کمبود آئین نامه-
هاي انضباطی لازم در سطح کشور، کمبود نیروي انسانی متخصص و همچنین کمبود مدیران
متعهد و کارآمد، اشکال در نحوه قیمتگذاري تولیدات داخلی، مشکلات ارزي، مشکلات
مربوط به نیروي کار و عدم تشکیل بهموقع مجامع را نام برد.
وجود مشکلات فوق سبب گردید که شرکتهاي دولتی عمدتاً شرکتهایی ناکارآمد تلقی
شوند و لذا از سال 1362 به بعد اندیشه خصوصیسازي این شرکتها بهصورت جدي مطرح
شد و مطالعات کارشناسی پیرامون آن با عزمی راسخ دنبال گردید. هرچند که جتگ و
ضرورتهاي همراه آن، مانع از آن بود که خصوصیسازي بهعنوان یک سیاست رسمی و به-
طور گسترده اعلام و اجرا گردد.
با پایان یافتن جنگ تحمیلی و تنظیم برنامه پنج ساله اول توسعه اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی
جمهوري اسلامی ایران، سیاست آزادسازي اقتصادي، اصلاحات ساختاري و خصوصیسازي
شرکتهاي تحت مالکیت دولت در رأس سیاستهاي دولت قرار گرفت و در چارچوب
8 قانون برنامه اول – 8 و 3 -4 ،1- اصول 134 و 138 قانون اساسی و نیز با عنایت به بندهاي 37
توسعه، خصوصیسازي و بهعبارتی دقیقتر واگذاري شرکتهاي دولتی، بهصورت سیاستی
رسمی دنبال شده است.
6- : بررسی سیر قانونی خصوصیسازي در ایران 2
1370 – هیأت وزیران /2/ 1-6-2 : تصویبنامه شماره 283 ه/ت 109 ه مورخ 29
علیرغم لزوم تصویب قانون خصوصیسازي و نیز تعیین سازمان مسئول برنامهریزي و اجراي
این سیاست، جریان خصوصیسازي در ایران بهشکلی دیگر آغاز شد. اجراي خصوصیسازي
1371 بهتصویب رسانیده بود آغاز /2/ براساس تصویب نامهاي که هیأت وزیران در تاریخ 29
24
گردید و در قالب آن ادامه یافت. اهداف سیاست واگذاري، نحوه استفاده از درآمدهاي حاصله
و نیز پیشبینی چگونگی اجراء و نظارت بر آن که در تصویبنامه مورد اشاره قرار گرفته است،
به قرار زیر میباشد:
اهداف سیاست واگذاري 
در متن تصویب نامه مورد اشاره، واگذاري شرکتهاي دولتی در جهت تحقق اهداف ذیل مد
نظر واقع شده بود:
الف- ارتقاء کارایی فعالیتها
ب- کاهش حجم تصدي دولت در فعالیتهاي اقتصادي و خدماتی غیر ضروري
ج- ایجاد تعادل اقتصادي
د- استفاده بهینه از امکانات کشور
پیشبینی روشهاي واگذاري 
در این تصویبنامه آنچه مورد نظر است، واگذاري سهام متعلق به دولت و سازمانها و
شرکتهاي دولتی میباشد و از دیگر روشهاي خصوصیسازي نظیر قرارداد اجاره، قرارداد
مشارکت و غیره نامی به میان نیامده است و این خود حاکی از آن است که تعیین روش
واگذاري بدون عنایت به اهداف پیشگفته صورت گرفته است. علاوه بر آن در متن تصویب-
نامه تعیین شده است به بررسی موضوع پرداخته و روش مناسب را تعیین نماید. نکته قابل
توجه دیگري که در ارتباط با روش واگذاري به چشم میخورد آن است که در تصویبنامه
مزبور روش عرضه سهام به گروههاي خاص نیز مورد نظر بوده و پیشبینی شده است که 33
درصد سهام قابل واگذاري متعلق به سازمانها و شرکتهاي دولتی موضوع تصویبنامه، به
قیمتی معادل میانگین قیمت اسمی و قیمت روز سهام به کارگران و کارمندان واحدهاي تولیدي
(با اولویت کارکنان دولت در صورت تساوي شرایط) عرضه گردد. ضمناً در تصویبنامه مزبور
سازمان مالی گسترش مالکیت واحدهاي تولیدي مسئول واگذاري 33 درصد سهام کارگري
اعلام شده است. چنانچه ملاحضه میشود، انتخاب روش واگذاري بدون عنایت به اهداف
مورد نظر صورتگرفته و این خود از جمله نقاط ضعف سیاست واگذاري تلقی میشود. در
انتخاب روش واگذاري توجه به اهداف، ضرورتی اجتنابناپذیر است، چرا که هر روش در
25
تحقق هدف یا هدفی خاص توانمند است. بهعنوان مثال روش عرضه سهام به گروههایی
خاص روشن نیست که ارتقاء کارایی و یا ایجاد تعادل اقتصادي را محقق سازد بلکه معمولاً در
جهت تحقق اهدافی دیگر بهکار میرود و این در حالی است که این روش در سیاست
واگذاري جایگاهی قابل ملاحضه را دارا بوده است.
پیشبینی نحوه استفاده از درآمدهاي حاصل از واگذاري 
در بند ( 7) تصویب نامه مقرر شده است که درآمدهاي حاصل از واگذاري با تصویب مراجع
مربوط بهصورت زیر مورد استفاده قرار گیرد:
الف- باز پرداخت بدهیها
ب- باز پرداخت بدهیهاي گذشته شرکت در چارچوب طرحهاي عمرانی
پ- تأمین کمبود منابع شرکتهاي موجود بر اساس مطالعات انجام شده قابل واگذاري
2-6- : قوانین خصوصیسازي در برنامه سوم توسعه 2
فصل سوم قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی جمهوري اسلامی ایران با
عنوان واگذاري سهام و مدیریت شرکتهاي دولتی، به موارد مختلف مرتبط با موضوع
خصوصیسازي پرداخته است:
ماده 9: به منظور ارتقاي کارآیی و افزایش بهره وري منابع مادي و انسانی کشور و کارآمد کردن
دولت در عرصه سیاست گذاري و توسعه توانمندي بخشهاي خصوصی و تعاونی، سهام
شرکتهاي قابل واگذاري بخش دولتی در شرکت هائی که ادامه فعالیت آنها در بخش دولتی
غیرضروري است، طبق مقررات این قانون با اولویت ایثارگران در شرایط مساوي، به بخشهاي
تعاونی و خصوصی فروخته خواهد شد.
ماده 10 : در واگذاري سهام موضوع این فصل رعایت موارد ذیل الزامی است:
الف- امر واگذاري درجهت تحقق اهداف برنامه باشد و خود هدف قرار نگیرد.
ب- در چارچوب قانون اساسی صورت پذیرد.
ج- موجب تهدید امنیت ملی و یا تزلزل حاکمیت ارزشهاي اسلامی و انقلابی نگردد.
26
د- به خدشه دار شدن حاکمیت نظام یا تضییع حق مردم و یا ایجاد انحصار نیانجامد.
ه – به استفاده از مدیریت سالم منجر شده و اداره امور را بهبود بخشد.
و- حتی المقدور به توسعه مشارکت عمومی منجر شود.
( ماده 11 : سهام متعلق به وزارتخان هها، مؤسس ههاي دولتی، شرکتهاي دولتی موضوع ماده ( 4
قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1366.6.1 و اصلاحات بعدي و مؤسسات انتفاعی
وابسته به دولت و سایر شرکتهایی که بیش از پنجاه درصد ( 50 %) سرمایه و یا سهام آنها
منفرداً یا مشترکاً متعلق به وزارتخانه ها، مؤسسات دولتی، شرکتهاي دولتی (به استثناي بانکها
و مؤسسات اعتباري و شرکتهاي بیمه) و همچنین سایر شرکتهاي دولتی و مؤسسات
انتفاعی وابسته به دولت که شمول قوانین و مقررات عمومی به آنها مستلزم ذکر نام یا تصریح
نام است، از جمله شرکت ملی نفت ایران و شرکتهاي تابعه و وابسته وزارت نفت و شرکت-
هاي تابعه آنها، سازمان گسترش و نوسازي صنایع ایران و شرکتهاي تابعه و سازمان صنایع
ملی ایران و شرکتهاي تابعه و مرکز تهیه و توزیع کالا، همچنین سهام متعلق به دستگاههاي
فو قالذکر در شرکت هاي غیردولتی و شرکتهایی که تابع قانون خاص می باشند، مشمول
مقررات این فصل خواهند بود.
تبصره 1 – سهام متعلق به دستگاههاي مذکور در این ماده که مالکیت آنها به صورت هبه،
صلح غیرمعوض یا هرگونه عقد دیگري انجام شده نی ز مشمول مقررات این فصل می شوند.
تبصره 2 – مشارکت و سرمایه گذاري بانکها، شرکتهاي بیمه و مؤسسات اعتباري در شرکت-
ها، از شمول مقررات این فصل مستثنی است.
ماده 12 : بهمنظور هماهنگی، نظارت و کنترل فرآیند واگذاري و حسن اجراي مقررات این قانون
به ریاست وزیر امور اقتصادي و دارائی تشکیل می گردد. دبیرخانه « هیأت عالی واگذاري »
هیأت در وزارت امور اقتصادي و دارائی مستقر خواهد شد.
ماده 13 : هیأت عالی واگذاري مرکب از هفت نفر بهشرح زیر است:
الف- وزیر امور اقتصادي و دارائی (رئیس هیأت)
ب- رئیس سازمان برنامه و بودجه
27
ج- رئیس کل بانک مرکزي جمهوري اسلامی ایران
د- وزیر وزارتخانه ذ يربط
ه – وزیر دادگستري
و- نمایندگان کمیسیو نهاي امور اقتصادي و دارائی و تعاون و برنامهوبودجه (هرکدام یک نفر)
بهعنوان ناظر با انتخاب مجلس.
ماده 14 : وظایف و اختیارات هیأت عالی واگذاري بهشرح زیر است:
الف- تأیید فهرست اسامی شرکتهاي قابل فروش، انحلال و ادغام، پس از اعلام اسامی مزبور
از سوي وزارتخانه ذ يربط و یا وزارت امو راقتصادي و دارائی و ارائه آن به هیأت وزیران
جهت تصویب، متضمن برنامه زمان بندي مورد نظر و مشخص، حسب مورد و اعلام روش
فروش با توجه به وضعیت بازار.
ب- تهیه برنامه سالانه فروش، انحلال یا ادغام شرکتها در چارچوب مصوبات هیأت وزیران
و تدوین و تبیین سیاست ها و خط مش یهاي اجرائی لازم.
ج- نظارت بر فرآیند واگذاري و ارائه گزارشهاي نظارتی شش ماهه به رئیسجمهوري و
مجلس شوراي اسلامی، شامل تجزیه و تحلیلها، بررسی نقاط قوت و ضعف و بازخوردهاي
فرآیند و راهکارهاي پی شبرنده.
د- سازماندهی فعالیتهاي فرهنگی – تبلیغاتی براي امر واگذاري.
ه پ – پیشنهاد آیی ننامه برقراري نظام اقساطی فروش سهام در موارد ضروري به هیأ ت وزیران.
و- اعمال شیوه هاي قیم تگذاري سهام، تخفیفها و چگونگی پرداخت قیمت توسط خریداران
در چارچوب آیی ننامه مصوب هیأت وزیران.
ز – تصویب دستورالعملهاي مربوط به اولویتهاي فروش سهام شرکتهاي قابل واگذاري،
حسب پیشنهاد دبیرخانه.
ح- تصویب دستورالعمل مربوط بهنحوه تنظیم قراردادهاي فروش سهام و قرارداد واگذاري.
28
ط – تصویب ضوابط مربوط به اخذ مبلغ و یا کالاي موضوع ماده ( 18 ) این قانون، بنا به پیشنهاد
دبیرخانه.
ي- تصویب ضوابط، ظرفیت و اعتبار، تعهد و تضمین، بهمنظور تسهیل امر انتخاب خریداران
سهام، حسب پیشنهاد دبیرخانه.
ماده 15 : دولت مؤظف است با تغییر اساسنامه سازمان مالی گسترش مالکیت واحدهاي تولیدي
نسبت به تشکیل یک سازمان خصوصیساز ي اقدام نماید. سهام آن دسته از شرکتهایی که
توسط هیأت عالی واگذاري تعیین تکلیف شده و روش فروش و برنامه زمانبندي واگذاري آن-
ها مشخص شده است از طرف شرکتهاي مادر تخصصی ب همنظور طی مراحل واگذاري به
این سازمان وکالتاً ارائه خواهد شد.
آیی ننامه اجرائی این ماده و تغییرات اساسنامه سازمان مذکور ظرف حداکثر سه ماه از تاریخ
تصویب این قانون با پیشنهاد وزارت امور اقتصادي و دارائ ی و سازمان برنامهوبودجه به تصویب
هیأت وزیران خواهد رسید.
ماده 16 : رعایت اولویتهاي زیر در شیوه فروش سهام شرکتهاي موضوع این قانون الزامی
است:
الف- فروش سهام شرکتهاي کوچک به کارآفرینان و اشخاصی که از مدیریت توانمند
برخوردارند.
ب- فروش سهام شرکتهاي متوسط حسب مورد، به گروهها، تعاونیها و تشکلهاي
تخصصی – تجاري.
ج- فروش سهام شرکتهاي بزرگ با حفظ سهام کنترلکننده مدیریت، به عموم مردم.
تبصره – اعطاي سهام ترجیحی با اولویت به کارگران و کارکنان همان واحد مد نظر قرار می-
گیرد. ایثارگران و سایر کارگران و کارکنان دولت د رشرایط مساوي از اولویت برخوردارند.
آئین نامه اجرائی این ماده به پیشنهاد هیأت عالی واگذاري به تصویب هیأت وزیران خواهد
رسید.
29
ماده 17 : دستورالعمل نحوه تنظیم قراردادهاي فروش سهام، واگذاري مدیریت و اجاره و
می رسد. هیأت مزبور باید در « هیأت عالی واگذاري » چگونگی فسخ قراردادها بهتصویب

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

راهبری نوشته‌ها

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:38 نویسنده : aaaa نظرات ()

(سایت پایان نامه )-aaa20- دانلود تحقیق علمی ایرانداک

1-9-چگونگی تشکیل اخلاط 17
1-10-سردی و گرمی و مضرات آن18
1-11-علل چهارگانه اخلاط21
عنوان صفحه
1-12-پیدایش فرضیه اخلاط چهارگانه21
1-13-تعریف اعضاء22
1-14-ارواح22
1-15-قوا22
1-16-افعال 23
1-17-معرفی منابع23
فصل دوم:تاریخ طب مزاجی
2-1-طب مزاجی از منظر تاریخ30
2-2-طبایع چهار گانه در مکتبهای مختلف31
2-2-1- مکتب یونان 31
2-2-2-بقراط31
2-2-3-جالینوس32
2-2-4-مکتب طبی مصر32
2-2-5-مکتب طبی چین32
2-2-6-مکتب طبی هند33
2-2-7مکتب طب سنتی ایران34
2-3-مخالفین نظریه طبایع چهارگانه35
2-4-طب مزاجی در سیستم نظام هستی37
فصل سوم:انواع مزاج
3 -1-. نمودار مزاجها و سیستم نظام هستی39
4-1- تغییرات مزاج با فصل هستی41
3-2-بیماری در فصول مختلف42
3-3-1-بیماریهای فصل بهار42
3-3-2-بیماریهای فصل تابستان43
3-3-3-بیماریهای فصل پاییز 43
عنوان صفحه
3-3-4-بیماریهای فصل زمستان44
3-4-درمان مزاج بافصول44
3-5-نقش طبایع چهارگانه در روح وروان45
3-6-مزاج رفتار49
3-7-تشخیص طبایع چهارگانه50
3-8-تفاوت مزاج مردان و زنان52
3-9-مزاج در ازدواج53
3-10-مزاج اندام 53
3-11-مزاج رنگ ها54
3-12-مزاج مکان ومکان هر یک از مزاجها56
3-13-نقش طبیعت های چهارگانه بر خواب وبیداری62
3-14-ارتباط طبایع چهار گانه با گرمابه های سنتی 58
3-15-مزاج لباس61
3-16- رکن پنجم طبیعت61
3-17- نقش مزاجها در عبادت62
3-18- سلامت معنوی و مزاج62
فصل چهارم:مزاج در آیات و روایات
4-1-آیات و روایات64
4-2-طب اسلامی بالاترین مکتب طبی64
4-3-طبایع چهارگانه در نهج البلاغه68
4-4-طبایع چهارگانه ازذیدگاه دیگر معصومین73
4-5-تغذیه فصول در روایات76
4-6-غذا ومزاج79
4-7-مزاج سن در روایات80
4-8-درمان مزاجها در روایات80
4-4-1درمان غلبه بلغم82
عنوان صفحه
4-4-2-درمان غلبه دم87
4-4-3-درمان غلبه سودا88.
4-4-4-درمان غلبه صفرا90
فصل پنجم:درمان و مزاج
5-1- مزاج داروها93
5-5-1- خوراكى‏هاى گرم وسرد ،خشک ومرطوب 94
5-5-2- علامات مزاج 95
5-5-3- علامت غلبه بلغم95
5-5-4- علامت غلبه صفرا95
5-2- علامت غلبه سودا96
5-3- علامت غلبه خون96
5-5- درمان غلبه مزاج96
5-5-1- درمان غلبه دم98
5-5-2- درمان غلبه صفرا98
5-5-3- در مان غلبه سودا99
5-5-4- در مان غلبه بلغم 100
5-6-مزاج تابع آب و هوا است102
5-7-مزاج وغذا102
نتیجه گیری104
مقدمه
مکتب طب سنتی ایران بر پایه طب مزاجی است. به این صورت که اصول تشخیص و درمان بیماریها بر پایه شناخت ارکان و عناصرچهارگانه:آب،باد،خاک وآتش که اصل همه موجودات از آن است و اخلاط چهارگانه ؛خون،بلغم،سوداوصفرااست. اگر چیزی مایه آتش در آن زیاد باشد گرم و خشک می گویند، چیزی که مایه هوا در آن بیشتر باشد گرم وتر می گویند، چیزی را که مایه آب در آن بیشتر باشد سردو تر می گویندو چیزی را که مایه خاک در آن بیشتر باشد سرد و خشک می گویند.و این چهار مایه ضد یکدیگرند، یعنی دشمن یکدیگر و با یکدیگر ناسازگارند.
در قران به مزاج کافور که نشانه سردی است و مزاج زنجبیل که نشانه گرمی است اشاره شده است . امام علی علیه السلام در نهج البلاغه در جاهای مختلف به موضوع مزاجها اشاره کرده است .ایشان در خطبه اول نهج البلاغه در مورد آفرینش آسمان وزمین وانسان بحث کرده و از عناصر چهارگانه در آفرینش وهستی سخن می گوید. در جایی دیگراز بادوخاک وآب سخن می گویند که هستی از اینها جلوه گر شده است . وهمچنین به بیان تفاوت در انسان ها که ریشه آن در عناصر اولیه سرشت انسانهاست پرداخته اند. در احادیث و روایات ائمه معصومین علیهم السلام نیزبه موضوع مزاج و طبع اشارات زیادی شده و به خوبی آن را تبیین کرده است.
طب مزاج، یکی از شاخه های بسیار مهم در طب قدیم به حساب می آمد و در میان تقریباً تمام مکاتب طبی بخشی شاخص محسوب می شد .اساساًپایه طب ایرانی بر اخلاط بوده ،به این صورت که اطباءبا توجه به طبع و مزاج افراد مواد غذایی مجاز و غیر مجاز را به افراد معرفی می کردند . افراد هم از همان کودکی به مزاج خود آگاه بودندوتغذیه خود را بر آن اساس تنظیم می کردند . رازی از بزرگترین اطبای ایرانی ، در کنار کتابهای پزشکی خود ،کتابی در مورد” منافع الاغذیه و مضارها “داردو در آن تاکید می کند، پزشک تا جایی که می تواند از غذا استفاده کند، نباید سراغ دارو برود .در طب قدیم ایرانی هم به همین گونه بوده .ودر مان بسیاری از بیماریها با توصیه های اخلاطی و اینکه چه غذایی برای چه طبعی مناسب است معالجه می شد.
پزشکان قدیم ایران ،به سردی، گرمی، رطوبت و خشکی عقیده زیادی داشتند، تاحدی که سرمنشاء تمام امراض را طبایع چهارگانه تصور می کردند و برای هرخوراکی یک یا دو طبیعت قائل بودند.ولی طب جدید روی این افکار، خط بطلان کشیده و تمام این عقاید و تجربیات را پوچ و واهی میداند. طب جدید می گوید هر بیماری علتی دارد و به گرمی و سردی و رطوبت مربوط نیست.بلکه برخی از ناخوشیها به وسیله ی سرایت میکرب ایجاد می شوند، دسته ای به ویروسها مربوطند، پاره ای از بیماریها نتیجه سوء تغذیه و مسمومیّت غذائی است. دسته ای هم به کم و زیادبودن ترشحات غدد درون ریز و برون ریز بستگی دارند.
در طب اسلامی همه موجودات عالم اعم از زمین و زمان(فصول و ایام)،گیاهان ،حیوانات و حتی بدن انسانها ، طبع دارند و با بدن انسان رابطه ای تنگاتنگ و هماهنگ دارند و اگر ما طبع خویش را بشناسیم می توانیم با طبیعت هماهنگ شده ، می دانیم که چه بخوریم ، چه بپوشیم و چه بگوییم تا بتوانیم به سمت تعالی پیش رفته و به آن هدف متعالی ترسیم شده برای این عالم ماده دست یابیم ، لذا پایه و اساس تمامی علوم طبیعی اعم از زیست شناسی و طب اسلامی و نیز حتی علوم الهی و خداشناسی ؛ شناخت خود ، شناخت بدن و نیز شناخت طبع و مزاج انسانی است.
در نظر ابن سینا ،تمام جهان مظهر یک اصل کلی حیات است که به وسیله صور، فعل خود را انجام می دهد. در طب جدید، صور اشیا منشأ حیات است در حالی که به نظر بوعلی این صور، ثمره حیات است. حیات، تمام عالم را فرا گرفته و این حیات از خالق عالم که مبدء همه نیکیهاست سرچشمه می گیرد. این اصل حیات نه تنها در انسان و حیوانات و نباتات تجلی کرده است بلکه تمام موجودات را سوای عناصر اربعه در دامن خود فرا گرفته است. فقط چهار عنصر، فاقد حیات است و حجم آنها مخصوصاً در مقایسه با افلاک به نظر بوعلی ناچیزاست..
علاوه بر بدن انسان که دارای طبع گرم ویا سرداست ،بعضی از بیماری ها نیز طبع سرد دارند و بعضی طبع گرم و برای اینکه انسان ممکن است بیماریهای گونا گون در بدنش داشته باشد،هر کدام بر طبع غالب مریض از نظر سردی و گرمی تاثیراتی را می گذارند.برای مثال بیماری آرتروز، طبع سرد دارد و بیماری قند خون، طبع گرم داردو انسان به هرکدام دچار شود،همان طبع در بدنش غلبه پیدامی کند.فصل ها نیز باعث تغییر در مزاج انسان می شود،همچنین خواب و بیداری و نوع حمام که چگونگی و مقدار آن در تغییر مزاج موثر است.
. در این پایان نامه سعی شده تا به روش توصیفی -تحلیلی ، به موضوع مزاجها با توجه به آموزه های اهل بیت علیه السلام در رابطه با این موضوع بپردازیم . این تحقیق که در پنج فصل تالیف شده است در فصل اول به تعاریف و کلیات پرداخته شده است به این صورت که ابتدا علم طب را بررسی کرده و به تعاریف عناصر ،اخلاط ومزاجها پرداخته است .فصل دوم، تاریخ طب مزاجی وتعریف مکاتب مختلف طبی وطب مزاجی را در سیستم نظام هستی تبیین می نماید.در فصل سوم انواع مزاج شرح داده شده از جمله بیماری در فصول مختلف ونقش مزاج در روح وروان ،خواب وبیداری ،حمام ومزاج اندام ،مزاج رنگها ودرپایان سلامت معنوی و مزاج شرح داده شده است.در فصل چهارم که مهمترین بخش است به بیان مزاج ها در آیات و روایات از جمله نهج البلاغه،علت بیماری و درمان آن پرداخته شده و در فصل پنجم غلبه هر یک از مزاجها ودرمان آنها را مشخص کرده است.
فصل اول
کلیات وتعاریف
1-اهمیت وضرورت تحقیق
پیشرفت جوامع بشری در تمام ابعاد، مخصوصا علم طب ومشکلات رو درروی آن وعملکرد پزشکان امروزی در درمان بیماریها از سوی دیگر،افزایش چشمگیر تقاضاهای جمعی و فردی برای رسیدن به سلامت جسمی و معنوی گویای این مطلب هست که امروزه با توجه به افزایش بیماریها به طور اصولی پاسخی داده نمی شود و باعث انواع بیماریهای جسمی و روحی می شود.در این پایان نامه این موضوع بیان می شود که با توجه به گرایش جامعه به طب سنتی مشخص می شود که این نوع طب (طب مزاجی)مورد توجه اهل بیت (ع)بوده .و این طب جز در مواردی جزئی با روایات تطابق دارد.
2-بیان مسئله
تاریخ علم پزشکی بیانگر تعالیم و مبانی گوناگون در آموزش و ترویج علم طب است، از آن جمله ساحران وکاهنان که بوسیله آنهامعالجه صورت می گرفت .طب سنتی ایران که از مکاتب پزشکی ایران باستان ،اسکندریه ،یونان، وهند نشات گرفته است و زمانی در جندی شاپورعلم روز پزشکی را، به جهان ارائه می داد،در قرن دوم هجری پایه گذارطب اسلامی گردید.شیوه بزرگان طب ایرانی از جمله رازی و ابن سینا در علم دارو شناسی ، شناخت گیاهان دارویی و مواد زیستی ،در محدوده وسیعی از گیتی ، یعنی از هندوستان تا اسپانیای آن روز ، بررسی خواص مفردات و مرکبات و تعریف طبایع آنها بودبنابراین ، صفات گرم و خشک ، گرم و تر ، سرد و تر و سرد و خشک ، همانگونه که برای اشیاء تعریف می شد برای انسان ، گیاهان دارویی و مواد زیستی در نظر گرفته شد که در غالب طب مزاجی بیان شده است و برپایه مزاجهای اربعه تعیین شده است ، که ریشه بیماریها و درمان آن در غلبه ویا تعدیل این چهار مزاج نهفته است. ائمه اطهار نیز سلامت انسان را در این چهار مزاج و تعدیل آن معرفی کرده است. امام علی علیه السلام در خطبه اول نهج البلاغه به چهار عنصر در طبیعت اشاره می کنندکه کل هستی از چهار عنصر بوجود آمده است .و در رساله ذهبیه امام رضا علیه السلام این مو ضوع را شرح داده .و مزاجها را به مزاج سن ،جنس،و مزاج اندام تقسیم کرده اند. با توجه به اهمیت بحث، این پایان نامه در صدد است،که این موضوع را در تاریخ طب با توجه به آموزه های ائمه اطهار انطباق دهد.
3-اهداف تحقیق
1-شناخت طب مزاجی در مکاتب مختلف.
2-بررسی طب مزاجی باتوجه به آیات و روایات.
3-بررسی وشناخت طبایع چهارگانه در شرایط مختلف.
4-نقش طبایع چهارگانه درشناخت نظام سیستمی هستی .
4-سئوالات تحقیق
آیاطب النبی منطبق با مزاجهای اربعه بوده است؟
آیادر رساله ذهبیه امام رضا علیه السلام ونهج البلاغه مزاجهای اربعه را با طب قدیم بیان کرده اند ؟
5-فرضیات تحقیق
به نظر می آید طب النبی مطابق با مزاجهای اربعه بوده است.
مزاجهای اربعه از دیدگاه امام رضا علیه السلام ونهج البلاغه در بعضی موارد با مبانی طب قدیم سازگار است .
6- بيان فرضيات اصلي و فرعي تحقيق (در صورت وجود):
7-پیشینه تحقیق
-کتابها و مقالات در این زمینه بیشتر در خصوص مزاجها و طبایع است ولی کتابی که به صورت مجزا از لحاظ تاریخی ،مطابقتی در خصوص طب مزاجی قدیم و طب اهل بیت علیه السلام باشدصورت نگرفته است.
.کتاب:قانون در طب،ابو علی سینا،ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، انتشارات سروش
هزار سال از زندگی دانشمند و طبیب نامی ایرانی می گذرد و نام ابن سینا و شهرت او زبانزد است به خصوص در زمینه طب که کتاب قانون با پنج مجلد در دسترس همگان قرار دارد.در جلد اول این کتاب قدیمی به طور مفصل از عناصر وارکان شروع می کند.و مزاجها را بررسی کرده علل و عوامل هر کدام و درمان آنها را به طور تفصیل شرح می دهد .و بیشتر کتاب جلد یک به این موضوع پرداخته شده و به زبان ساده و قابل فهم برای خواننده است البته نسبت به کتابهای قدیمی هم ردیف خودش .
کتاب:حفظ الصحه ناصری،محمد کاظم گیلانی،انتشارات طب سنتی ایرن
در این کتاب از سته ضروریه شروع کرده است و به تدبیر ماکول و مشروب ،تدبیر خواب،در بیان حمام و تدبیر بدن خارج ازاعتدال آمده و تدبیر هر شخص با مزاج مخصوص خود آمده است و در آخر به بررسی انواع گوشتها ،انواع شیر،میوه ها ،و سبزیجات و طبع هر کدام آمده است ولی زبان کتاب آسان نیست و برای خواننده ای که در این زمینه تخصص ندارد قابل فهم نیست.
ذخیره خوارزمشاهی.اسمعیل بن حسن بن محمد حسین جرجانی .ترجمه.شهرادمصطفوی.
سید اسماعیل فرزند حسین مشهور به جرجانی در سال 434ه ق در جرجان از توابع خوارزم متولد شده وی شاگردطبیب حاذق ابوالقاسم عبد الرحمن بن علی نیشابوری ،ملقب به بقراط ثانی بوده و طب را نزدوی آموخته است .جرجانی اکثر کتابهای خود را با انشایی کم نظیر به زبان فارسی نوشته است.جرجانی پس از عزیمت به شهر خوارزم در سال 504 .ق.ذخیره خوارزمشاهی را به نام قطب الدین محمدخوارزمشاه تالیف کرد.ذخیره با بیش از 450هزار کلمه از مشروح ترین و طویل ترین کتب فارسی است. جرجانی سعی کرده تا حد ممکن از لغات عربی. در این کتاب کمتر استفاده کند
کتاب: دراسه فی طب الرسول المصطفی صلی الله علیه وآ له .عباس تبریزیان،انتشارات ژرف
این کتاب طبی،به زبان عربی و در رابطه با طب اسلامی است.و اولین کتاب نگارش شده در این زمینه است.که در چهار مجلد چاپ شده است و هر بخش به موضوعی از طب با توجه به روایات ائمه اطهار پرداخته شده است در جلد اول بخش وسیعی از این کتاب به موضوع مزاجها پرداخته شده است با عنوان اختلال طبایع که شامل تعاریف و توضیحات در مورد هر یک،چگونگی تهییج این مزاجها و در مان آنها پرداخته است.و در جلد دوم در قسمتی ا زکتاب به توضیح و تفصیل درمان هر کدام پرداخته است.همچنین اشاره ای هم به مزاج فصول و مزاج عمر کرده است ولی تفصیل نداده
دانش نامه احادیث پزشکی.محمدی ری شهری .نشر دارالحدیث.2جلد
این کتاب گرانقدردر رابطه با احادیث پزشکی است ،و به گفته خود کتاب تنها احادیثی را در خود جای داده که در آنها بهداشت ویا درمانهای جسمی مطرح شده است، این احادیث از کتب حدیثی معتبر استفاده شده و از نظر سند حدیثی بررسی شده و حدیث صحیح را در این مجموعه گرد آوری کرده است.بخشی از این احادیث به موضوع مزاجها و چگونگی و درمان آنها پرداخته است.در مورد این کتاب می توان گفت کتاب دور از ایرادی است البته در مورد مزاجها تمام احادیث بررسی نشده .
8-مفهوم شناسی واژه های تحقیق
نهج البلاغه:منتخبی از خطبه ها ،دعاها،وصایا،نامه ها وجملات کوتاه مولای متقیان امام علی علیه السلام که بوسیله سید رضی گردآوریی شده است.
ارکان :نوعی اجسام ساده هستند که اجزای اولیه تن آدمی و موجودات دیگر را تشکیل می دهند.
مزاج :عبارت از چنان کیفیتی است که از واکنش متقابل اجزای ریز مواد متضاد بوجود می آید، در این واکنش متقابل ، بخش زیادی از یک یا چند ماده با بخش زیادی از ماده یا مواد مخالف با هم می آمیزند ، بر هم تاثیر می کنند و از این آمیزش کیفیت مشابهی حاصل میشود که آن را مزاج نا میده اند .
امور طبیعیه:مبادی ای است که وجود بدن بر آن مبتنی است ، قوام بدن ازآن است و اگر اینها نباشد،بدن اصلًا وجودنخواهد داشت . و این هفت امور عبارت است از:ارکان وامزجه واخلاط و اعضاءوارواح و قواو افعال
9-محدودیتهای تحقیق
در خصوص موضوع پایان نامه ،بیشترکتابهای نگاشته شده به طب سنتی اشاره کرده است و از دیدگاه نهج البلاغه به موضوع طب مزاجی دیده نشدو یا کتابی در این زمینه نگاشته نشده است این از مشکلات و محدودیتهای انجام این تحقیق می باشد.که به نظر می رسد تحقیق حاضر در این موضوع اقدامی جدید و با ارزش باشد.
10-روش تحقیق
روش تحقیق در این پایان نامه ،توصیفی-تحلیلی-تطبیقی باتوجه به مطالعات کتابخانه ای و بررسی مقالات است.
11-سازماندهی تحقیق
این پژوهش در پنج فصل تنظیم شده است
فصل اول(شامل:مقدمه،ویژگیهای تحقیق،معرفی منابع)
فصل دوم شامل:تاریخ طب مزاجی
فصل سوم شامل:انواع مزاج
فصل چهارم شامل: مزاج در آیات و روایات
فصل پنجم شامل: درمان و مزاج
1-1تعاریف لغوی واصطلاحی
1-2تعریف طب
هر مکتب طبی با تئوری هاو دیدگاه ها ی خاص به موضوع انسان می نگردوبرای استفاده ا زآن باید با اصطلاحات مربوط به آن، طبق تعریف دانشمندان مر بوط به آن علم آشنایی پیدا کرد،مکتب طب سنتی ایران مانند هر مکتب و مجموعه ای ، دارای فلسفه و دیدگاه های خاص خود بوده و برای آن ها از مجموعه ای از لغات و اصطلاحات تخصصی استفاده می کند که باید با این اصطلاحات آشنایی پیدا کرد وبه تفاوتها و نگرشهای گوناگون درهراصطلاح توجه داشت.
برای طب تعاریف زیادی بیان شده است.بوسیله طب می توان بر بدن انسان آگاهی پیدا کرد .همچنین تغییراتی که بر بدن انسان انجام می شودو اینکه این تغییرات می تواند انسان را سالم یا بیمار کند.
ابو علی سینا در تعریف طب می گوید :”طب دانشی است که بوسیله آن می توان بر کیفیات تن آدمی آگاهی یافت “.
در کتاب حفظ الصحه ناصری در تعریف طب می گوید :”بدان که طب در لغت به معنی سحر و عادت و اصلاح و حذق ، و به اصطلاح اطبا علمی است که دانسته می شود به آن احوال بدن انسان از حیثیت صحت و مرض”
بنابراین با توجه به تعاریف حکما ،طب دانشی است که بوسیله آن می توان به حالات بدن انسان از نظر بیماری و سلامت آگاهی یافت.ودر صورت از دست رفتن سلامتی آن را به بدن باز گرداند.
1-3-امور طبیعیه
در طب سنتی ایرانی ،امور طبیعیه ، اموری است که تعادل بدن را از هر جهت حفظ نمایند وآنها هفت چیزند :ارکان ، امزجه ،اخلاط ، اعضاء،ارواح،قوا و افعال .در قانون نیز امور طبیعیه در همین هفت گروه قرار گرفته اند.
در کتاب مفرح القلوب در رابطه با امور طبیعیه می گوید:”مبادی ای است که وجود بدن بر آن مبتنی است ، قوام بدن ازآن است و اگر اینها نباشد،بدن اصلا وجودنخواهد داشت . و این هفت امور عبارت است از:ارکان وامزجه واخلاط و اعضاءوارواح و قواو افعال”
اما از دیدگاه علامه قطب الدین شیرازی امور طبیعیه چهار چیزند :مزاج،هیئت ترکیبی بدن، قوه مدبره بدن ، حرکت نفس.که البته هفت اموری که در کتاب قانون و کتاب مفرح الفلوب آمده است کاملتر است ، اگر چه در معنا تفاوت زیادی ندارد.
1-4-تعریف طبیعت
طبیعت به قول بقراط،قوه ای است که مدبر بدن انسان است به غیر اراده و به غیر شعور وآن مبداهر حرکت و سکون است و به قول افلاطون ، قوه ای است الهیه که بر مصالح بدن موکل است.
اجسامى كه زير فلك قمر هستند و عناصر چهارگانه را تشكيل مى‏دهند و همچنين مرکّباتى مانند حيوان و نبات، هريك در ديگرى اثر مى‏گذارند و نيز از يكديگر اثرپذير مى‏شوند و اين بيان كننده اين حقيقت است كه در همه اشيا نيرويى وجود دارد كه فعل و انفعال و تأثير و تأثّر به وسيله آن انجام مى‏گيرد و اين نيرو را «طبع» و «طبيعت» گويند و خداوند اين نيرو را در همه اجسام نهاده تا با آن استحاله و دگرگونى در اجسام پديد آيد و همين نيروست كه زندگى و مرگ و بيمارى و صحت دارد. پس نيرويى درهمه اشیاءوجوددارد،كه فعل و انفعال و تأثير و تأثّر به وسيله آن انجام مى‏گيرد و اين نيرو را طبیعت می گویند.
1-5-ارکان(عناصر)
در طبیعت هر چیزی از چهار ماده تشکیل شده که شامل آب –باد-خاک وآتش است.
رکن در لغت ،جزئی را گویند که جزءاولیه باشد یا ثانویه (اولیه مثل عناصر و ثانویه مثل اخلاط) و در اصطلاح ،مخصوص است به اجزای اولیه که آن را ارکان ، عناصر ، اسطقس ، اصل ،ماده و هیولا گویند.
ارکان در اصطلاح حکیمان اجسام بسیطی هستندغیر قابل تقسیم به اجسام مختلفه ،که اجزاءاولیه بدن انسان را تشکیل می دهند.و آن چهار تاست:1-آتش و آن گرم و خشک است.2-هوا و آن گرم وتر است.3-آب و آن سرد و تر است.4-خاک و آن سرد و خشک است.
بو علی سینا در تعریف ارکان می گوید: “ارکان نوعی اجسام ساده هستند که اجزای اولیه تن آدمی و موجودات دیگر را تشکیل می دهند”.
جرجانی در کتاب ذخیره خوارزمشاهی عناصررا اینطور تعریف می کند:
“تن انسانهاوتن های جانوران و غیر جانوران یعنی نبات ؛همه گرد هم آمده و آمیخته و سرشته از آتش و هوا و آب و خاک و ماده. همه هستیها که زیر فلک ماه است این چهار مایه است و این چهار مایه را بتازی ارکان می گویندکه عبارت است از آب-باد-خاک-و آتش .
در کتاب «فى الاسطقسات على رأى بقراط» در تعریف عناصرمی گوید:
اجسامى كه قبول كون و فساد مى‏كنند يعنى بدنهاى حيوان و نبات و اجسامى كه از دل زمين زاده مى‏شوند، تركيب آنها از چهار ركن خاك و آب و هوا و آتش است و اين‏ها اركان اوليه و دور از بدن انسان هستند. ولى عناصر ثانوى نزديك ،كه قوام بدن انسان و ديگر جانوران خون‏دار بدانهاست ،عبارتند از اخلاط چهارگانه يعنى خون و بلغم و دو تلخه (صفرا و سودا).
بنابراین باتوجه به تعاریفی که در مورد ارکان شد،می توان گفت :اصل همه موجودات از چهار رکن اصلی خاک ،آب ،باد و آتش درست شده است .به طوریکه اگر چیزی مایه آتش در آن زیاد باشد گرم و خشک می گویند، چیزی که مایه هوا در آن بیشتر باشد گرم ومرطوب می گویند، چیزی را که مایه آب در آن بیشتر باشد سردو تر می گویندو چیزی را که مایه خاک در آن بیشتر باشد سرد و خشک می گویند.و این چهار مایه ضد یکدیگرند یعنی دشمن یکدیگر و با یکدیگر ناسازگارند .
1-6-تعريف مزاج‏
مزاج در لغت از ریشه مَزَجَ به معنی آمیختن است.و دو چیز که با هم مخلوط شوند، به هر کدام مزاج می گویند.
در کتاب قرابادین کبیر تعریف مزاج را اینگونه بیان میکند:
” مزاج مصدر، بمعنى ممتزج باسم مفعول است و آن عبارت است از كيفيّتى عنصريّه متوسّطه حاصله از كيفيّات بسيطه متضادّه و به تفصيل عبارت از كيفيت ثانويّه متشابه متوسّطه حاصله از كيفيّات اربعه و امتزاج عناصر اربعه است. هنگامى كه اجزاى آنها ریزشوند و باهم متّصل و مختلط گردند و فعل و انفعال نمايند بحدّى كه صورت هر واحد ،صورت وحدت ديگرى را بشكند و صورت جدیدی بهم رسانند كه از هم مشخص نگردند”
ابوعلی سینا در تعریف مزاج می گوید:”مزاج عبارت از چنان کیفیتی است که از واکنش متقابل اجزای ریز مواد متضاد بوجود می آید، در این واکنش متقابل ، بخش زیادی از یک یا چند ماده با بخش زیادی از ماده یا مواد مخالف با هم می آمیزند ، بر هم تاثیر می کنند و از این آمیزش کیفیت مشابهی حاصل میشود که آن را مزاج نا میده اند ”
چغمینی در کتاب قانونچه در تعریف مزاج می گوید:”هر گاه اجزاءاین ارکان با یکدیگردر آمیزند بنوعی که یکی در دیگری اثرکند،بقوتهای خود که ضد هم اند و هر یکی تیزی دیگری را بشکند همانندی ،و فعل و انفعال در اجزاءآن مرکب بحدی برسدکه در همه اجزاءکیفیتی یکسان پیدا گردد .این کیفیت مرکب را مزاج گویند”.
درتعریفی دیگر می گویند :اگر دوکیفیت باهم ترکیب شوند ،و در یکدیگر اثر کنند و شکل و گوهر اولیه آن تغییرکند و کیفیتی میانه پدید آید ،آنرا مزاج گویند.
از مجموع تعاریف بدست می آید، مزاج یک ترکیب جدیداست که از آمیزش عناصر با یکدیگر، به صورتی که در همدیگر اثر کنند پدید می آید .همانطور که در تعاریف اشاره شد،به یک اصل مهم تاکید شده است و آن آمیزش عناصر با یکدیگر است که ترکیبی جدید ایجاد می کند.و در حقیقت مزاج همان طبع است و نباید با خلط یا رکن اشتباه شود،همچنین مزاج جسم نیست، بلکه گرمی، سردی، خشکی، و تری را مزاج گویند.
.مزاجها را می توان به طور کلی به نه مزاج اصلی (مزاجی که انسان با آن به دنیا می آید)تقسیم کرد که این مزاج ذاتی بر حسب شرایط محیطی،و همچنین با توجه به سن ،جنسیت،و فصل وغیره تغییر کند (مزاج اکتسابی) از این مزاجهای نه گانه يكى هماهنگ (معتدل) و هشت تا ناهماهنگ‏اندو از هماهنگى بيرون مى‏باشند، چهار تاى آن تنها است شامل گرم، سرد، تر، خشك و چهار تا تركيبى است كه شامل گرم و خشك، گرم و تر، سرد و خشك،سردو تر. مزاج انسان را می توان از بهترین مزاجها دانست
همچنین مزاج حالت فعالیت کل بدن یا اجزاءآن است ،چنانکه گرمی را می توان حالت تجمع انرژی و سردی را حالت کم شدن و تفریق انرژی و رطوبت و خشکی را بیان کننده حالاتی از ماده دانست .از نظر علمی دو دستگاه عصبی و آندوکرین تاثیر بسیار زیادی در تنظیم فعالیتهای بدن ،منجمله سوخت وساز متابولیسم بازال بدن دارند . در واقع هر دو دستگاه به صورت منفرد عمل می کند و مهمترین کار آنها تنظیم فعل و انفعالات بدن است که با دخالت هورمونها صورت می گیرد و اگر فعالیت زیاد از اندازه باشد گرما تولید و اگر کمتر باشد سردی غالب می شود .همچنین ،غده تیروئید در بالا بردن متابولیسم بازال موثر است و هر چه فعال تر باشد متابولیسم و گرما بیشتر است،.پس هر ماده ای که وارد بدن می شود با تاثی بر غده تیروئید ، متابولیسم بازال را یا در حد اعتدال یا به سمت افزایش یا کاهش آن سوق می دهد و مزاجهای معتدل ، گرم و یا سرد ایجاد می کند. بنابراین اگر غده تیروئید کم کار باشد نشانه سردی مزاج است و اگراین غده پر کار باشد از گرمی مزاج است. باتوجه به اینکه امروزه بیماری کم کاری و پر کاری تیروئید خیلی بیشتر از قدیم شده و این به دلیل به هم خوردن اعتدال مزاجها ست که نتیجه خوردن
غذای نامناسب است.
به نظرابن سينا، اجسام عنصرى وقتی باهم ملاقات می كنند بعضى در بعضى فعل مى‏كنند و هركدام از آنها بسبب صورتشان فاعل است و بسبب ماده منفعل، چنانكه شمشير تيزش فعل مى‏كند و آهنش كندى و فرسودگى مى‏يابد، و اين فعل و انفعال همواره استمرار دارد تا يكى از دو امر پيش آيد: يا يكى بر ديگرى غلبه مى‏كند و او را از نوع خود مى‏سازد، مثل اينكه آتش چون به چوب برسد آن را مى‏سوزاند؛ در اين حالت صورتيكه غالب شده مى‏گوئيم كائن است و صورتيكه مغلوب شده فاسد است؛ يا اينكه يكى بر ديگرى غلبه نمى‏كند، اما كيفيت هر دو چنان تغيير مى‏يابد كه در آنها كيفيت متشابهى دست مى‏دهد؛ اين عمل را امتزاج و آن كيفيت متشابه را مزاج مى‏نامند، مثل اينكه سركه و انگبين چون باهم ممزوج شوند سركنگبين درست مى‏شود كه نه سركه است و نه انگبين . بلكه كيفيت خاص دارد. اما اگر ميان آن دو جسم فعل و انفعالى دست ندهد، مثل اينكه نمك و فلفل را بهم بياميزند آن را اختلاط مى‏گويند نه امتزاج.
1-7-مزاج و حالات آن‏
هر شخص با توجه به نوع مزاجی که دارد،حالات و خصو صیات او هم به طرف همان سوق داده می شود. شخصى كه مزاج اصلى او به گرمى و خشكی نزدیک باشد، حركات و احوال او درتمام عمرمانند حركات و حالات‏جوانها است. و کسی که مزاج اصلى او بسردى و ترى تمایل داشته باشد، احوال و حركات اومانندحالات پيران است. و هر شخصى كه در عمر خود به سنی برسد كه مزاج سن او بامزاج اصلى او یکی شود، ضعيف و بدحال می شود، به خاطر آنكه دو مزاج از يك نوع در يك شخص جمع می شود و يك شخص از دو مزاج و از دو نوع نمی تواند باشد.
مثلا اگر مزاج اصلى شخص گرم و خشك باشد در سالهای اول جوانى گرمى و خشكى او زيادمی شود، به همین علت بد حال می شود واحتمال بیماری در آن شخص بیشتر می شودو چون زمان آن بگذرد بهتر شود.و اگر مثلا مزاج اصلى او سرد و تر باشد، در جوانى نيك حال می شود و در پيرى، حالش بد می شود.و اگر مزاج اصلى او گرم و تر باشد، در پیری حالش خوب میشود.در سالهای جوانی به علت اینکه طبع انسان در غلبه صفراست (گرم وخشک است)و هوای تابستان نیز گرم و خشک است ابتلا به بیماری در این اشخاص بیشتر است.واگر مزاج ذاتی درجوانی سرد و تر باشد ،در تابستان کمتر به بیماری دچار می شود و همینطور در مزاجهای دیگر نیز به این صورت است.
1-8-اخلاط
خلط در لغت از ریشه خَلَطَ به معنی آمیختن است ودر اصل چیزی که از مخلوط شدن چند چیز بوجود می آید،خلط نامیده می شود.
خلط در اصطلاح ،جسم تر و روانی را گویند که غذا نخست بار ، بدان تبدیل می شود .”در تعریفی دیگر”خلط جسمی است رطب بالفعل که قابل تسییل است و مستحیل می گرددبه سوی آن غذا در اول استحاله “. در کتاب التنویر، اخلاط راشامل خون، و صفرا، و سوداء، و بلغم می داند، که «امشاج» نيزمی گويند.و دارای چهار قوتست:.
در نتیجه خلط را می توان جسم روان و مرطوبی خواند که غذا بعد ازخورده شدن و هضم شدن به آن تبدیل میشود.و در رگها جریان پیدا می کندکه این اخلاط به نام های صفرا ، سودا ،بلغم و خون است.
بنابراین باتوجه به تعاریف، خلط با مزاج و طبع تفاوت دارد،با توجه به اینکه خلط بعد از خورده شدن غذا در بدن ایجاد می شود و به صورت خلط صفرا،خلط سودا،خلط بلغم وخلط دم یاخون موجود است.درمجموع نه طبع و خلط وجود دارد:1-طبع معتدل:در حالتی است که ترکیب متعادلی از عناصر ،در بدن انسان ایجاد شود،که در شرایط معمول بسیار نادر دیده می شود.2-طبع گرم 3-طبع سرد4-طبع خشک 5-طبع مرطوب 6-طبع گرم و خشک 7-طبع گرم وتر8-طبع سردو تر9-طبع سردو خشک وبه علت پیچیدگیهای انسان،طبع های ترکیبی بیشتر در اوبروز می کند .خلط صفراوی که گرم وخشک است،خلط سودایی که سردو خشک است،خلط بلغمی که سردو تر است و خلط دموی که گرم و تر است.
هر نوع از مواد غذایی (اعم از گیاهان و میوه ها و غذاها و گوشت حیوانات و غیره) یک طبع خاص دارد و اثر خاصی بر روی اخلاط اربعه می گذارد و آن را به حالت تعادل یا عدم تعادل در خواهد آورد ؛ به عنوان مثال، استفاده از مواد غذایی چرب و شیرین به طور مداوم ، صفرا را افزایش می دهد، همچنان که پرخوری و عدم رعایت اعتدال در مصرف مواد غذایی موجب غلبه ی خون می شود. استفاده از ترشی جات سرکه و لبنیات به مقدار زیاد موجب طغیان و ازدیاد بلغم ، و خوردن غذاهای نمک سود و مانده و و یا گوشت حیوانات پیر سبب زیادی سودا می گردد.
1-9-چگونگی تشکیل اخلاط
غذایی که می خوریم هنگامی که وارد بدن ما می شود، هضم آن در معده آغاز می گرددو به کبد می رود در کبد چهار خلط یا چهار نوع مایع تولید می شود به نام های صفرا ، سودا،بلغم وخونغذا تحت تاثیر جویدن دندان ها و ترشحات دهان و معده و حرکات دستگاه گوارش به یک ماده بنام کیلوس معدی که شبیه به سوپ جو است تبدیل می شود ، سپس این ماده توسط عروق ماساریقا (رگ های باریک و سختی هستند که به سراسر امعاءپیوسته اند )به کبد رفته .و آنجا نیز تحت اثر حرارت کبدی به کیموس کبدی تبدیل می شود . به عبارت دیگر غذا تحت تاثیر تغییرات سیستم گوارشی به اخلاط تبدیل می شود .از کیموس کبدی چهار خلط به نام سودا ، بلغم ، دم ، صفرا ایجاد می شود .تعادل این اخلاط چهارگانه نقش مهمی در حفظ سلامتی دارد و بسیاری از بیماریها به علت عدم تعادل این اخلاط حاصل می شود . اگر اخلاط ایجاد شده صالح و از نظر کمیت و کیفیت ، معتدل باشند موجب سلامتی بدن و اگر اخلاط ،ناصالح باشند زمینه بروز بیماری ها مهیا می شود .در نتیجه کبد مهمترین عضوی است که اخلاط در آن شکل می گیردو نقش تعیین کننده ای در سلامت انسان دارد. کسی که عنصر آتش در وجودش بیشتر باشد صفراوی مزاج است کسی که عنصر هوا در وجودش بیشتر باشد دموی مزاج است. کسی که عنصر آب وجودش بیشتر باشد بلغمی مزاج است وکسی که خاک وجودش بیشتر باشد سوداوی . مزاج است.
نخستین و بهترین اخلاط، خون است که گرم و تر است و دلیل آن این است که هنگامی که خون در بدن زیاد می شود ، حرارت و رطوبت غلبه می کند و بیماری های گرم وتر بوجود می آید و از غذاهای گرم وتر مثل گوشت و شراب تولید می شود.از این سخن بر می آید که خون خدمات زیادی برای بدن انجام می دهد وعامل رشد، نمو ، حرارت و بالندگی بدن می شود.بدترین نوع خلط بلغم است زیرا سخت است وسبب سستی و ضعف ،خرابی و به هم خوردن دستگاه های بدن می شود ؛مثلاشب ها نمی تواند بخوابد و موقع روز خواب است.
1-10-سردی و گرمی ومضرات آن
سردی و گرمی هر کدام دارای خصوصیاتی است که در بدن بروز پیدا می کند؛و بدن نیز به همان صورت عکس العمل نشان می دهد.سردى بذات خود اشتها را ضعيف مى‏كند و آن را از ميان مى‏برد همچنانكه ساير افعال بدن را ناتوان مى‏گرداند.طبیعت سرد وتر،باز دارنده است زیرا سردی ضد طبیعت روح بوده توان روحی را مختل کرده و مانع فرود آمدن نیرو به اعصاب وعضلات می گردد. كسانى كه سردى و رطوبت بر مزاجشان چيرگى دارد كندى در حركات و تنبلى بر آنان غلبه دارد زيرا مزاج سرد حامل را كه قوّه باشد ضعيف مى‏كند و رطوبت، سبب سنگينى محمول مى‏شود و هر دو سبب غلظت موادّ بدن و رطوبت‏هاى آن مى‏شوند و بى‏هوشى و كندذهنى از آن بوجود مى‏آيد. عواملی که باعث سردی در بدن می شودعبارتند از :غذای سرد،داروی سرد،روزه گرفتن،خوردن ونوشیدن بسیار زیاد،داشتن جنبش زیاد،( زیرا حرارت غریزی را کم می کند)،آرامش در حد زیاد،زیاده روی در برخورد با گرمی دهنده ها،مانندهوای گرم،ضمادهای گرم وآب گرم،سفت بستن اندامها که باعث بند آمدن راه حرارت می شود.زیاد ماندن در حمام،اندوه بیش از حد،ترس مفرط،شادی بیش از حد، لذت بیش از حد،بند آمدن مجاری در بدن بوسیله مواد زائد،تخلیه در حد افراط ، زیرا روح در تخلیه زیاد بیرون می آید و ماده حرارت از بین می رود. همچنین ،مزاج گرم به طبيعت نزدیک تر است تا مزاج سرد وبه طور کلی می توان گفت گرمی در بدن، نشانه اعتدال است و سردی از زیاده روی و افراط و تفریط درخوراک ، خواب وبیداری وغیره است.
وجود هر چهار خلط در بدن انسان ضروریست اما در حد خاص و معین و کمبود و یا فزونی هر یک از آنها باعث سوء مزاج یا غلبه اخلاط می گردد ،که در این حالت برای رفع مشکل باید تدابیر مربوطه رعایت و درمان صورت پذیرد.
در گیاهان وجود عناصر چهار گانه را با خوردن یا لمس آنها به وضوح می بینیم.گیاهانی که خوردن و حتی لمس آنها موجب گرمی و تشنگی فوری شده ویا حتی با تکرار آنها در بدن ایجاد خارش وسوزش می شود را گرم وخشک می گوئیم.گرمی ها را در بدن میتوان این گونه شمرد. از جمله غذای گرم ،داروی گرم،حمام در حال اعتدال،خواب و بیداری در حد اعتدال،خشم اگر چه کم یا زیاد باشد،غم و اندوه که خیلی بیش از حد نباشد،غذا خوردن در حد اعتدال،مالش دادن بدن در حد اعتدال،شادی و نشاط در حد اعتدال،شغلی که انجام آن با ایجاد حرارت در بدن توام است،گذاشتن مرهم و ضمادگرم بربدن ،جنب و جوش حتی اگر خارج از حد اعتدال باشدوشادی و نشاط در حد اعتدال.
هوای سرد بدن را صلب (محکم)و پر زور و کثیف می گرداند.و نمی گذارد حرارت غریزی ،به تحلیل رودو این سبب تجوید هضم می گرددو تجوید هضم موجب کثرت خون صالح می شود وکثرت خون صالح موجب طراوت رنگ و کثرت تولد روح می گردد وهمه اینها ، سبب درازی عمر می شود و مرضی که در هوای سرد ایجاد می گردد، عبارت است از زکام ، نزله ، صرع ، رعشه، فلج ، سکته ، سده و امثال اینها .
ولی هوای گرم بدن را مترهل (سست ونرم)می کند، ضعف و سستی می آورد و هضم را بد می گرداند و ادراک را تیره کرده، عقل را کم کند ، بنا بر آنکه حرارت و رطوبت غریزی که بنای زندگانی بر آن است ، به واسطه کثرت تحلیل ،کم می شود.پس درهمه قوا و اعضاء نقصان پدید آید و امراض این هوا ، خناق (خفگی )است و تب گرم و درد سر و چشم و ضعف دل و جگر و سرسام (ورم پرده های مغز)و و تنگی نفس و دق (مرضی که شخص را لاغرو نزار می کند )و امثال اینها.پس به طور کلی غلبه هر کدام از مزاج ها باعث بیماری در بدن می شود، ولی ضرر سردی برای بدن بیشتر از گرمی است زیراگرما باعث می شود که خون در بدن به حالت روان باشد و به همه جای بدن برسد .ولی سردی خون را از حرکت باز می دارد.
ابن سينا در فصل نهم از فن سوم كتاب طبيعيات شفادر مورد خشکی وتری مى‏گويد: «خشكى كيفيتى است كه بواسطه آن جسم بدشوارى قبول شكل مى‏كند، و بدشوارى هم آن را ترك مى‏كند؛ ترى كيفيتى است كه بواسطه آن جسم بآسانى محصور مى‏شود و شكل جسمى را كه بر او احاطه دارد مى‏پذيرد، و بزودى هم ترك شكل مى‏كند.»در نتیجه سوداوی و صفراوی مزاجها که دارای خشکی ذاتی هستند به سختی چاغ می شوند ویا اصلا تغییری نمی کنندولی دموی و بلغمی مزاجها که دارای رطوبت ذاتی هستند،باکمترین خوراک چاغ می شوند، و می توانند لاغر شوند.وبه طور کلی ،تری و رطوبت در مزاج شخص باعث چاغی می شود و برعکس خشکی در مزاج ،باعث لاغری در شخص می شود.
1-11-علل چهارگانه اخلاط
بوجود آمدن هر چیزی وابسته است به چهار “علت مادی ،علت فاعلی،علت صوری و علت غایی”
که اگر یکی نباشد آن چیز ایجاد نمی شود .علت مادی ، ماده اولیه ای است که جسم از آن بوجود می آید .عاملی که روی ماده اثر کرده و جسم را ایجاد می کند ،همان علت فاعلی است .و علت صوری ، طرح و شکل جسم بوده و در نهایت ، فایده و کاربردی که از جسم انتظار می رود سبب غایی است . اخلاط نیز دارای علت مادی که نوع غذای وارد شده به بدن است . علت فاعلی ،میزان حرارت .علت صوری ، خصوصیات (شامل رنگ،بو،طعم و حالت)خلط . و علت غایی ،فواید و عملکرداخلاط در بدن انسان می باشد..پس اگرهر کدام از این چهار عامل نباشند اخلاط شکل نمی گیرد.
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     1-12-پیدایش فرضیه اخلاط چهارگانه
دانشمندان قدیم ، برای نشان دادن اخلاط چهارگانه ، خون گوسفندی را در یک ظرف ریخته و پس از مدتی مشاهده می کردند که قسمتی از خون بسته شده و طبقات زیر در آن آشکار شده است،به این صورت که طبقه زیرین ، خون لخته شده سیاهرنگ بوده و از اجتماع گلبول های قرمز و فیبرین به وجود آمده که آن را سودا نام نهادند یعنی سیاهرگ .طبقه روی آن که کمرنگ تر بوده ، مایل به سفیدی است و از لاشه گلبولهای سفید و پلاکت ها تشکیل شده و به علت سفیدی و شباهت آن به ترشحات بینی بلغم نامیده است .طبقه روی آن که محتوی ماده رنگی خون رقیق شده یا سرم خون بوده و قسمت بیشتر خون را تشکیل می دهد و به رنگ قرمز است خون یا دم نامیده است .و طبقه آخر که مایل به زردی بوده ، به خصوص در اشخاصی که یرقان داشته باشند واضح تر است ، و به علت داشتن املاح صفرا چون کشش سطحی آن بیشتر شده ، رو می ایستد و هنگام تکان خوردن کف می کند و آن را صفرا نامیده است. وجود هر چهار خلط در بدن انسان ضروریست اما در حد خاص و معین و کمبود و یا زیادی هر یک از آنها باعث سوء مزاج یا غلبه اخلاط می گردد.
1-13-تعریف اعضاء
گفتیم که امور طبیعی عبارت است از ارکان ، مزاج و خلط واعضاء،ارواح ،قواوافعال،که ارکان و مزاج و خلط را بررسی کردیم و امااعضاء،یا اندامها اجسامی هستندکه از نخستین آمیزش اخلاط نیک پیدا شده اند ،که به دو بخش اندام های ساده و اندامهای مرکب تقسیم شده اند.
1-14-ارواح
ارواح که جمع روح است و آن به اصطلاح اطباء،عبارت از بخار خون طبیعی حاصل از لطایف اغذیه است و آن را روح حیوانی و محل قوت حیات نامند و چون قسمتی از آن به دماغ آید ،روح نفسانی را به وجود می آورد که مبدا حس و حرکت است و چون قسمتی از آن به کبد رود و استحاله یابد ،باعث اعمال تغذیه و نمو گردد و آن را روح طبیعی نامند به عبارت دیگر ، تولید ارواح از لطایف اخلاط است و اعضاءاز کثایف آن ها و ارواح حامل و مرکب قوا هستند ،زیرا هیچ روحی بدون قوت نمی باشد . پس روح را می توان از قسمت لطیف خون دانست که از بخار خون طبیعی درست می شود.
1-15-قوا
قوا جمع قوت است و قوت به معنی قدرتی است که در وجود حیوان وانسان نهاده شده تا بتواند از خود کارهایی را به وجود آورده و از کارهای شاق و سخت خسته نشود و از عمل باز نماند . قوا را به دو گروه تقسیم می کنند :یکی آن هایی که برای بقای شخص هستند و دیگری آنکه برای بقای نوع است . دسته اول سه قسم است :که عبارت است از قوه نفسانیه ، قوه حیوانیه ،قوه طبیعیه .که قوه نفسانیه، مربوط به اعمال دماغ و مغز است ، و شعور و ادراک و کنترل حس و حرکت، زیر نظر آن است و اعصاب ، آلات وخادم آن هستند و قوه حیوانی مربوط به اعمال حیاتی ارادی بدن است که مرکز آن در کبد است و شرائین خادم آن است .اما قوه طبیعی ، مربوط به بقای نوع است که مرکز آن در بیضه و تخمدان است . پس قوا را می توان نیرو هایی دانست که موجب فعل و انفعالات در بدن می شود.
1-16-افعال
افعال جمع فعل ،یعنی کار است که غرض غایی،و فایده ترکیب بدن و تسویه اعضاءو اعطای مزاج و حرارت غریزی و ارواح و قوا و مدرکات جسمانی و هوش و عقل و ادراک هم برای انجام دادن کار است ،چه کارهای ظاهری و چه باطنی . بعضی از کارها بوسیله یک قوه مانند جذب و هضم و دفع و غیره ، تمام می شود و بعضی نیاز به مشارکت چندین قوه دارد . مثل تبدیل غذا به خلط و خلط به روح و غیره.افعال را می توان نتیجه حاصل از کار و عملکرد قوا دانست.
  بزرگترین هدف طب مزاجی اصلاح مزاج افراد به سمت تعادل است که حکما، میبایست با استفاده از روش‌های صحیح و اصولی با همکاری مخاطب این اقدام را به نحو احسن انجام دهند. شناخت و آگاهی از مزاج‌ها و طبایع کمک می‌کند تا زندگی بهتری داشته باشیم و در تصمیمات مهم زندگی، مانند انتخاب شغل و ازدواج و… دقت بیشتری نشان دهیم.
معرفی منابع
منابع زیاد و متعددی در رابطه با این پایان نامه بررسی شد که مهمترین متون و منابعی که در این تحقیق بیشتر مورد رجوع بوده ،به اختصار معرفی و نقد می شود.
کتب مرجع
کتاب: رساله ذهبیه ،امام رضا علیه السلام. ترجمه دکتر دریایی،بنیاد پژوهشهای اسلامی
این کتاب ارزشمند اسلامی را امام رضاعلیه السلام درجواب مامون نوشته است. زمانی که مامون تشریح اصول حفظ صحت مزاج را از امام خواستار گردید و پیاپی درخواست خود را تکرار می نمود ،امام در پاسخ او این نامه را ابلاغ فرمود.هنگامی که این نامه به دست مامون رسید ، دستور دادآن را با آب طلا بنویسند.این نامه در بر گیرنده مجموعه ای از توصیه ها ،رهنمودها ی طبی عمومی و آموزه های ا رزنده است،در بخشی از نامه امام جسم انسان را به اخلاط چهارگانه تقسیم فرموده است.و اعضای رئیسه و ارتباط آن را با بدن تشریح نموده است.و به این موضوع به طور کامل پرداخته است.این کتاب یکی از کتابهایی است که در این تحقیق بیشترین استفاده از آن شده است.کتابی جامع و کامل که به همه ابعا دطب مزاجی پراخته است.
کتاب:ذخیره خوارزمشاهی.اسمعیل بن حسن بن محمد حسین جرجانی .ترجمه.شهرادمصطفوی.
سید اسماعیل فرزند حسین مشهور به جرجانی در سال 434ه ق در جرجان از توابع خوارزم متولد شده .وی شاگردطبیب حاذق ابوالقاسم عبد الرحمن بن علی نیشابوری ،ملقب ببه بقراط ثانی بوده و طب را نزدوی آموخته است .جرجانی اکثر کتابهای خود را با انشایی کم نظیر به زبان فارسی نوشته است.جرجانی پس از عزیمت به شهر خوارزم در سال 504 .ق.ذخیره خوارزمشاهی را به نام قطب الدین محمدخوارزمشاه تالیف کرد.ذخیره با بیش از 450هزار کلمه از مشروح ترین و طویل ترین کتب فارسی است. جرجانی سعی کرده تا حد ممکن از لغات عربی. در این کتاب کمتر استفاده کند
این اثر شامل یک دوره کامل طب در ده کتاب است که به اعتقاد نویسنده آن می تواند تمام نیازهای طبیبان را یک جا بر طرف کند و درقسمت اول آن طب مزاجی را شرح داده است.که به نوبه خود کتابی قابل تحسین است.
کتاب:قانون در طب،ابو علی سینا،ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، انتشارات سروش
هزارسال از زندگی دانشمند و طبیب نامی ایرانی می گذرد و نام ابن سینا و شهرت او زبانزد است، به خصوص در زمینه طب که کتاب قانون با پنج مجلد در دسترس همگان قرار دارد.در جلد اول این کتاب قدیمی به طور مفصل از عناصر وارکان شروع می کند.و مزاجها را بررسی کرده علل و عوامل هر کدام و درمان آنها را به طور تفصیل شرح می دهد .و بیشتر کتاب جلد یک به این موضوع پرداخته شده و نسبت به کتابهای قدیمی هم ردیف خودش به زبان ساده و قابل فهم برای خواننده است.از این کتاب به خاطر زبان قابل فهم آن درپژوهش حاضر، زیاد استفاده شده است.
کتاب: میزان الطب.محمد اکبر ارزانی.نشر نور وحی. قم.
این کتاب مشتمل بر سه مقاله مى‏باشد كه دو مقاله اوّل آن به طور اختصار آمده است و مقاله سوم كه بخش اصلى كتاب را تشكيل مى‏دهد، شامل يك دوره بيماريها همراه با علاج آنها مى‏باشد. اين كتاب به خاطر اختصار و زبان ساده‏اش مورد استقبال حوزه‏هاى طبى هند و پاكستان قرار گرفت و به عنوان اولين كتاب درسى شناخته شد؛از آن جايى كه ميزان الطب- بنا بر قول نويسنده آن- براى مبتديان و علاقمندان به فراگيرى علم طب نوشته شده است، به مبانى نظرى علم طب- كه همان كليّات مى‏باشد نپرداخته و فقط در دو مقاله اوّل به ذكر مختصرى از اخلاط اربعه و معدّلات و منضجات اخلاط بسنده كرده است و در مقاله سوم به طور مفصّل در ضمن 25 باب به موضوع بيماريها پرداخته و به شيوه متداول و رايج كتابهاى طب قديم از بيماريهاى سر شروع كرده و به ترتيب به بيماريهاى ديگر اعضاى بدن پرداخته است.
مقاله اوّل: در علامات كيفيات چهار گانه؛ يعنى حرارت و برودت و رطوبت و يبوست.
مقاله دوم: در بيان ادويه مفرده و مركّبه و اغذيه مناسب حال.
مقاله سوم: در بيان امراض و علاج آن.
از خصوصیات این کتاب اینست که بیشتر از کتابهای مرجع دیگر به موضوع مزاجها پرداخته است و به تفصیل آن را بررسی کرده است.در این پژوهش، ازکتاب حاضر، استفاده زیادی شده است.
کتاب:حفظ الصحه ناصری،محمد کاظم گیلانی،انتشارات طب سنتی ایرن
در این کتاب از سته ضروریه شروع کرده است و به تدبیر ماکول و مشروب ،تدبیر خواب،در بیان حمام و تدبیر بدن خارج ازاعتدال آمده و تدبیر هر شخص با مزاج مخصوص خود آمده است و در آخر به بررسی انواع گوشتها ،انواع شیر،میوه ها ،و سبزیجات و طبع هر کدام آمده است ولی زبان کتاب آسان نیست و برای خواننده ای که در این زمینه تخصص ندارد، قابل فهم نیست.از این کتاب به خاطر زبان ثقیل درتحقیق حاضر،کمتر استفاده شده است.
کتاب:خلاصه الحكمه‏

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

راهبری نوشته‌ها

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:38 نویسنده : aaaa نظرات ()

ریسرچ-a (3)- فایل

پیشرفت ها در مهندسی نرم افزار
تحلیل تاثیر تکنیک های استخراج داده بر پایگاه داده ها
چکیده مقاله:
در جامعه ی اطلاعاتی امروز شاهد روند رو به رشد شرکت های الکترونیکی و ذخیره سازی اطلاعات آنها در پایگاه های داده ای بزرگ هستیم. استخراج داده سبب دانش افروزی میشود. استخراج اطلاعات میتواند مفاد بارزشی از پایگاه داده ها آشکار کند که به دانش افروزی و بهبود تجارت هوشمند کمک میکند. در این مقاله به این موضوغات می پردازیم که تکنیک های استخراج داده ای چه تاثیری بر سیستم های پایگاه داده ای دارند، چگونه میتوان با استفاده از آنها به اطلاعات مورد نظر دست یافت، به چه ابزارهایی برای استفاده از آنها نیاز است، طرفداران و منتقدان اصلی آنها چه کسانی هستند. با تمامی این تفاسیر برآنیم تا نشان دهیم چگونه میتوان تکنولوژی استخراج داده ای را در تکنیک های آن گنجاند.
1-مقدمه:
در سال های اخیر استخراج داده به تکنیک بسیار معروفی برای استخراج اطلاعات از پایگاه داده در حوزه های مختلف مبدل شده است که به عوامل گوناگونی من جمله قابلیت دسترسی کاربران به آن و نتایج نشان دهنده آن بستگی دارد. استخراج داده به معنای جستجوی اطلاعات بارزش در حخم وسیع داده ها میباشد.با افزایش دسترسی به پایگاه های داده ای با ساختارهای مشخص، نیاز به تکنیک های استخراج داده که برای این ساختارها طراحی شده اند نیز بیشتر میشود. به جهت کیفیت بهتر نرم افزار، مهندسان نرم افزار الگوریتم های بسیار ی را برای وظایف مهندسی نرم افزارهای مختلف بکار میبرند. دستیابی سریع تر و بهتر به پایگاه داده ها، تحلیل و درک نتایج و همچنین ذخیره سازی داده ها که از حیطه ی توانایی افراد خارج است، دانشمندان و محققان را ترغیب نموده است تا در کشف و ابداع فیلدهای خاش اکتساب دانش در پایگاه های داده ای حرکتی صعودی و روزافزون داشته باشند. حجم اطلاعاتی بالا و عدم توانایی برای درک و فهم فرآیندهایی که سبب ایجاد آنها شده اند باعث استفاده از تکنیک های استخراج داده ای میشود که به این طریق میتوان الگوهای ساختاری گوناگون با مطالب مفید را از پایگاه داده ای استخراج نمود. پایگاه های داده ای بسیار بزرگ هستند و استخراج داده از آنها برای مجموعه های بزرگ بسیار مهم و در عین حال جالب توجه میباشد. با این حال هنوز نمی دانیم از کدام پایگاه داده و از کدام تکنیک استخراج داده ای استفاده کنیم که بهترین نتیجه حاصل شود. در این مقاله به تکنیک های استخراج داده با توجه به نوع پایگه های داده ای متفاوت می پردازیم. شاید کار ما بیشتر شبیه به تحقیقی مقایسه ای از پایگاه های داده ای گوناگون بنظر بیاید که چگونگی استفاده از تکنیک ها یاستخراج داده نیز در آن بیان شده است. علیرغم تاثیر قابل توجهی که استخراج داده ها بر تحلیل داده ها دارد، اگر بتواند سیستم های داده ای سنتی را نیز با خود همراه ساخته و در راستای اهداف خود قرار دهد، آن هنگام است که به تکنولوژی ویژه ای مبدل میشود. این امر از آن جهت حائز اهمیت است که تحلیل داده ای بایستی از حیث مسائل مدیریتی و تمامیت داده ای قابل استناد و موثق باشد. بنابراین میتوان گفت یکی از چالش های اصلی در این راستا ترکیب تکنولوژی استخراج داده ای با چهارچوب های کاری سیستم های سنتی می باشد. تاکنون محققان تلاش کرده اند تا ازین تکنیک به روشی مناسب جهت رسیدن به نتایج مطلوب در تکنولوژی استخراج داده ای استفاده کنند. در این مقاله به چندین مورد استخراجگر داده ای من جمله IBM DB2، SQL Server، MYSQL و ORACLE اشاره نموده و هر کدام را به تفصیل مورد بررسی قرار داده ایم.
2.ارائه ی مدل های استخراجی در پایگاه داده ها
میتوان استخراج داده ای را به این صورت تعریف نمود: فرآیند کشف اطلاعات مفیدی بالقوه و مخفی شده در پایگاه های داده ای بسیار بزرگ. پیشرفت هایی که در زمینه ی استخراج داده ای انجام شده اند، اجرای چندین عملیات استخراج داده ای را بطور کافی در پایگاه های داده ای بسیار بزرگ ممکن نموده است. درحالیکه این مساله بخش مهمی می باشد اما نبایسی هدف اصلی استخراج داده ای که همانا به طرح مدل های استخراج داده توسط برنامه نویسان این حوزه است را از یاد ببریم.(برای مثال دسته بندی تصمیم گیری به روش درختی، مدل بازگشتی، تقطیع) . چراکه آنها ازین مدل ها برای تحلیل و پیشگویی داده ها وکاربرد های بسیار دیگر بهره میبرند. با دانستن این مطلب اکنون میدانیم که جنبه ی کلیدی و مهم ترکیب تکنولوژی استخراج داده ای با سیستم های داده ای این است که چگونه با آنها همچون موضوعات بکر و دست اول پایگاه های داده ای برخورد کنیم. متاسفانه با همه ی این تفاسیر هنوز استخراج داده ای همچون دور افتاده است که با سیستم های داده ای بطور کامل ترکیب نشده است. بخاطر داشته باشید که مدل استخراج داده ای از طریق بکار بردن الگوریتم های استخراج داده ای بر مجموعه داده های آموزشی حاصل میشود. چگونگی فعالیت استخراج داده ای در تصویر 1 نشان آمده است. این تصویر فرآیند استخراج داده ای را به روشی سیستماتیک نشان میدهد.

شکل 1:ارائه فرآیندهای داده کاوی در پایگاه های داده
3.IBM DB2
این برنامه عاملیت استخراج داده را در نسخه های بالای پایگاه داده ای DB2 ارائه میکند. تکنولوژی استخراج داده با استفاده از IBM به شما امکان این را میدهد تا : سوئ استفاده و کلاه برداری را شناسایی کنید، مانع بهم زدن مشتریان شوید، مشتریان خود را طبقه بندی کنید و بسادگی تحلیل سبد بازاری انجام دهید. استخراجگر داده ای هوشمند در اینجا برای فراهم نمودن عاملیت استخراج داده ای ارائه شده است. تصویر 2 مدل تعاملی ساده ی استخراجگر هوشمند IBM DB2 را نشان میدهد. ویرایش انبار داده ای IBM DB2 شامل ویژگی های زیر میشود:
عملکردهای استخراج داده در استودیوی طراحی ویرایش انبار داده ای DB2
عملکردهای استخراج داده در کنسول مدیریتی ویرایش انبار داده ای DB2
استخراجگر هوشمند با قابلیت استخراج داده ای آسان
استخراجگر هوشمند با قابلیت مدل سازی
استخراجگر هوشمند با قابلیت رتبه بندی
استخراجگر هوشمند با قابلیت تصویرسازی
در برنامه ی DB2 برای استخراج داده استخراجگر خاصی به نام استخراجگر هوشمند تعبیه شده است که عملکردهای زیر را انجام میدهد:
3.1:استخراجگر هوشمند DB2 با قابلیت مدل سازی:این برنامه میتواند مدلسازی تکنولوژیکی انجام دهد. باعث به راه اندازی برنامه ی SQL میشود و ازین طریق دسته بندی، طبقه بندی، و انتقال عملیات برگشتی مربوطه را انجام میدهد که همین امر سبب ایجاد مدل های تحلیلی میشود که در نسخه ی 8.2 این برنامه و یا نسخه ی 8 برنامه SQL موجودند. با بکارگیری برنامه ی SQL میتوانیدبراحتی
وابسته سازی کنید، دسته بندی و طبقه بندی درختی انجام دهید و انتقال مدل های برگشتی PMML را اجرا کنید. تمامی این امکانات در جداول DB2 ذخیره سازی شده اند.
3.2:استخراجگر هوشمند DB2 با قابلیت رتبه بندی:این برنامه قادر است رتبه بندی تکنولوژیکی انجام داده و برنامه های کاربردی دیگر را فعال میکند تا مدل های زبان قالب بندی یا حفظ اطلاعات در پایگاه های داده ای بسیاربزرگ، زیرمجموعه های پایگاه های داده ای، ردیف ها یا موارد تکی بکار ببرد. برنامه های کاربردی که از SQL API استفاده میکنند، عملکردهایی دارند که کاربر به صورت خودکار میتواند آنها را تعریف کند (UDFs) و همچنین دارای روشهایی برای رتبه بندی اطلاعات است که کاربر میتواند آنها را خود تعریف کند (UDMs). این برنامه شامل JAVA BEANS نیز میشود که به شما امکان رتبه بندی ضبط یک داده ی تکی در JAVA را میدهد. ازین کاربرد میتوان در ربنامه های تجارت الکترونیک عظیم استفاده نمود. مثل مشخص نمودن زمان واقعی رتبه بندی در سیستم های مدیریتی که با مشتری در ارتباط است. تصویر 3 نمایانگر ویژگیهای این استخراجگر هوشمند در محیط تجاریست.
3.3:استخراجگر هوشمند DB2 با قابلیت تصویرسازی: این برنامه امکان تصویرسازی وابستگی، طبقه بندی، دسته بندی و تحلیل نتایج را فراهم میکند. این استخراجگر عملکردهای استخراج داده ای را بهمراه الگوریتم های مربوطه آن برای ایجاد و ذخیره سازی مدل های استخراجی در پایگاه داده ای DB2 فراهم میکند. با پیدا کردن مدل های استخراج داده ای که با این برنامه ایجاد شده اند در PMML و وارد نمودن فایل PMML د رپایگاه داده میتوان این مدل ها را انتقال داد. استفاده از رتبه بندی به این روش شامل مراحل زیر میشود:
وارد نمودن مدل استخراج داده در جدول DB2.(یعنی همان جاییکه حجم وسیعی از آن ذخیره شده است.)
بکارگرفتن مدل برای داده هایی که در جداول DB2 ذخیره شده اند
ذخیره سازی نتایج حاصل از استخراج داده در جداول DB2
تحلیل و بررسی نتایج برای بدست آوردن اطلاعات مورد نیاز از یافته های جستجو که در جداول ذخیره شده اند.
4.Microsoft SQL Server
شرکت مایکروسافت خدمات بسیاری را در سرور SQL خود برای پشتیبانی از استخراج داده ها ارائه میکند. استخراجگر SQL یک مجموعه از الگوریتم های یادگیری ماشینی است که داده هارا برای الگوها جستجو میکند. وقتی جستجو به پایان رسید ازین الگوها میتوان استفاده ی بهتری نمود به این ترتیب که برای الگوریتم های جدید نیز الگوریتم های قبلی آنها را بکار برد. این سرور خدمات بسیاری دارد که میتواند اجزای لازم و ضروری برای استخراج داده را مشخص کند.
4.1:خدمات تحلیلی:این جزئ تنها جزیی است که بایستی بر روی سیستم نصب گردد.در صورتیکه مایل به استخراج داده ای برخلاف نسخه ی قدیمی آن (2000) هستید بایستی این جزئ را نصب نمایید.
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     4.2:خدمات گزارشی: درصورتیکه میخواهید کارهایی را که برخلاف مدل های استخراج داده ای تان است گزارش کنید بایستی این قسمت نصب شود.

شکل2:پایگاه اطلاعات IBM DB2

شکل 3: ویژگی پایگاه داده در محیط کسب وکار
4.3:خدمات پایگاه داده ای SQL:اگ تمایل دارید تا از SQL به عنوان منبع داده یا نمونه های استخراج داده ای استفاده کنید و یا نسخه های آموزشی آن را داشته باشید بایستی تنها موتور مربوطه ی SQL را نصب کنید.(برای دانستن چگونگی استفاده از مدل های استخراج داده و خدماتی که در پایگاه داده ای SQL در اختیار شما قرار گرفته اند.)
4.4:خدمات ترکیبی سرور SQL:نصب SSIS باعث نصب خدمات SSIS روی سیستم شما میشود. با نصب آن میتوانید بسته های برنامه ریزی شده را اجرا نمایید.اگر مایل به استفاده از عملکردهای استخراج داده ای ترکیبی هستید آن را روی سرور خود نصب کنید.
4.5:اجزای ایستگاه کاری:این برنامه را روی هر سیستمی که نصب کنید مدل های استخراجی ایجاد میکند، باعث صحت اعتبار گزارشات میشود، بسته های SSIS و یا مدیریت خدمات تحلیلی را نیز انجام داده و به آنها اعتبار میبخشد. اجزای ایستگاه کاری زمانی به خوبی کار میکند که بر سیستمی مشابه سیستم مثل سرور نصب گردد.
4.6:خدمات پیشرفته:برای نصب کلیه ی پایگاه های داده ای نمونه و خود نمونه ها کافیست تا روی دکمه ی پیشرفته (Advanced9 کلیک کنید. تمامی نمونه ها روی سیستم شما نصب خواهند شد. سرور SQL 2005 ، شامل مجموعه ی کاملی از 9 الگاریتم است که تیم استخراج داده ای سرور SQL با همکاری تحقیقات شرکت مایکروسافت آن را تولید و عرضه نموده اند. این 9 الگاریتم به این شرح میباشند:تصمیم گیری های درختی، دسته بندی، مدت های زمانی، قوانین وابستگی، دسته بندی متوالی، بایس ساده، شبکه ی عصبی، بازگشتی خطی، بازگشتی منطقی.
5.MYSQL
این برنامه مکمل ORACLE است. همچون منبع داده ای باز، به کاربران اجازه ی سفارشی سازی نیازمندیهای شان را میدهد.این برنامه همچنین از بسیاری لز برنامه های تعبیه شده میدهد. MYSQL خدمات استخراج داده ای درونی ندارد. در نتیجه برای استفاده از خدمات آن به ابزاری خارجی نیاز است. هرگونه ابزاری که بتواند از منبع داده ای ODBC-JDBC بهره برداری کند در MYSQL قابل استفاده خواهد بود. در زیر به برخی از ابزارهای استخراج داده ای در MYSQL اشاره نموده ایم.
5.1:DBMyne 2008: یک نرم افزار استخراج داده است. در حوزه ی وسیع استخراج داده، این نرم افزار تحلیل مکعبی تصمیم را مورد توجه خود قرار میدهد.استفاده از این نرم افزار آسان بوده و به شما کمک میکند تا داده های موجود و ذخیره شده در سیستم خود را براحتی تحلیل کنید.
5.2:نسخه ی 6.0.1 ابزار Query 2005: یک برنامه ی استخراج داده ای بسیار قدرتمند است. با این برنامه میتوانید داده ها را در هر پایگاه داده ای SQL تحلیل کنید. بیشتر مورد استفاده ی کاربران غیرحرفه ای قرار میگیرد زیرا برای کار با آن به مهارت SQL نیاز نبوده و بیشتر اعمال آن با داده ها انجام میشود.
5.3:نسخه ی 1.5MyLobEditor : ابزار پایگاه داده ای میباشد که کمک میکند DBA و برنامه ریز پایگاه داده ها مستقیما داده ها را ویرایش نموده و داده های LOB را وارد یا خارج نمایند. دو ویژگی اصلی دارد: 1.داده های LOB را مستقیما ویرایش میکند. 2.داده های LOB را دسته بندی و به صورت خودکار وارد یا خارج میکند.
5.4:نسخه ی 1.1 DBF-to-MySQL: برنامه ای برای انتقال داده های DBF در سرور MySQL میباشد که دارای ویژگیهایی مهمی مانند: 1.تمامی انواع داده در آن پشتیبانی میشوند. 2.در تمامی نسخه های Unix و MySQL قابل استفاده است. 3.داده های
Dbf را در پایگاه داده ای MySQL موجود ادغام میکند. میباشد.
5.5:MySQL to Access:یک برنامه ی کاربردی تبدیلی است که داده های MySQL را به Access تبدیل میکند.
پایگاه داده ای MySQL به دلیل عملکرد بالای آن،مقبولیت آن و استفاده ی آسان از آن به محبوب ترین پایگاه منبع داده ای در جهان مبدل گشته است. همچنین انتخاب اول برنامه های جدیدی همچون Linux، Apache، MySQL، PHP، Perl،Python میباشد. بسیاری لز سازمان های جهانی که بسرعت رو به رشد هستند مثل Facebook، Google، Adobe، Alcatel Lucent،و Zappos برای صرفه جویی در وقت و هزینه با تکیه بر MySQL وبسایت های حجم بالای خود را تقویت میکنند
6.پایگاه داده ای ORACLE:
این برنامه بازترین، کامل ترین و یکپارچه ترین شرکت مدیریت محتوا را ارائه میکند که بوسیله آن هم میتوانید برنامه های تصویرسازی با حجم بالا و هم برنامه های تحویلی با عملکرد بالا را بسازید. در این برنامه قسمت خاصی وجود دارد که به شما امکان بهترین عملکرد را از داده های انبارشده و اینترنتی میدهد. در واقع این برنامه بسته ای کامل شامل سرورها، مکان های ذخیره سازی، شبکه سازی، و نرم افزاری است. استخراج داده ای ORACLE استخراج داده را در پایگاه داده های خود تعبیه کرده است و نیاز نیست تا داده ها برای تحلیل به فیلد دیگری انتقال یافته و دوباره برای ذخیره سازی به آن بازگردند. داده ها از پایگاه داده خارج نمی شوند، بلکه درون فایل های آن آماده میشوند، مدل سازی میشوند، رتبه بندی میشوند و در نهایت تحلیل داده ای نیز صورت میگیرد. این امکان باعث میشود که زیرساختی برای برنامه نویسان ایجاد شود تا استخراج داده را با برنامه های کاربردی پایگاه داده ای ادغام نمایند. ODM نرم افزاری است که برای پشتیبانی از استخراج داده ی محصول در پایگاه داده ی ORACLE ایجاد شده است. استخراج داده ی محصول برای برنامه های کاربردی مناسب است که به حل مشکل می پردازند. این امر بدین معنی است که برای هر مشکل شما راهکاری میتوان در آن یافت.
6.1:واسط های برنامه ریزی استخراج داده در ORACLE:
ODM استخراج داده ای را با پایگاه داده ای ORACLE ادغام نموده و استخراج اطلاعات را از طریق واسط هایی که در ادامه به آنها اشاره شده است به معرض نمایش میگذارد. 1)واسط JAVA: به کاربران امکان تعبیه استخراج داده را در برنامه ی کاربردی JAVA میدهد. 2)انتقال استخراج داده ی dbms و استخراج داده ی dbms: به کاربران امکان تعبیه استخراج داده را در برنامه ی کاربردی PL/SQL میدهد.
6.2:عملکردهای استخراج داده ODM:
عملکردهای استخراج داده بر مبنای دو نوع یادگیری است: نظارتی(مستقیم) و غیرنظارتی(غیرمستقیم).عملکردهای یادگیری نظارتی نوعا برای پیش بینی یک مقدار بکار رفته و از آنها بعنوان مدلهای پیشگویانه یاد میشود. عملکردهای یادگیری غیرنظارتی نوعا برای یافتن ساختار،روابط، و یا وابستگی اصلی در داده ها مورد استفاده قرار میگیرد.از این نوع گاهی با نام مدل های توصیفی نیز یاد میکنند. در جدول 1 برخی از عملکرد ها و الگوریتم های مربوطه ی آنها به شرح آورده شده اند.
جدول1: خلاصه ای از توابع و الگوریتم DBMS-DB
عملکرد پایگاه داده الگوریتم پایگاه داده
طبقه بندی الگوریتم پیش فرض NB
شبکه تطبیقی Bayes (ABN)
ماشین بردار پشتیبانی(SVM)
رگراسیون ماشین بردار پشتیبانی (SVM)
انجمن قوانین انجمن(AR)
خوشه k-Means (KM(
استخراج ویژگی تجزیه ماتریس غیر منفی(NMF)
6.3:استخراجگر داده ای ORACLE:
استخراجگر داده ای ORACLE ابزار قدرتمندی است که مجهز به ابزارهای جانبی RDBMS میباشد راهی سریع و آسان برای دسترسی به برنامه های BI که بر مبنای داده های ذخیره شده در RDBMS میباشند فراهم می آورد. در تصویر 4 تمامی اطلاعات مربوط به این قسمت به شرح آورده شده است. ORACLE دو ابزار کمکی تحلیل برای استخراج داده ارائه نموده است: استخراجگر داده ی ORACLE و صفحه گسترده ی ORACLE که برای تحلیل پیشگویانه بکار میرود. استخراجگر داده ی ORACLE واسط کاربری نموداری است که برای استخراج داده از ORACLE مورد استفاده قرار میگیرد. پنجره های جادویی تعبیه شده در آن امکان داده سازی، استخراج داده، ارزیابی مدل و فرآیند رتبه بندی داده ها را یرای کاربران آسان کرده است. این برنامه را میتوان بر سیستم عامل Windows 2000، Windows XP، و Linux نصب نمود و از امکانات آن بهره مند شد. این استخراجگر که در تصویر 5 نشان داده شده است به جهت پشتیبانی از استخراج داده ها در پایگاه داده ای oracle طراحی شده است. کاربران میتوانند بطور همزمان به چند قسمت دسترسی داشته و مدلسازی نیز بطور همگامسازی شده در واسط PL/SQL و یا JAVA امکان پذیر است.
7.مطالعه ی تطبیقی
برمبنای پارامترهای اصلی، تاثیر تکنیک های استخراج داده بر پایگاه های داده ی متفاوت به شرح زیر میباشند:

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

راهبری نوشته‌ها

ادامه مطلب
بازدید : 2 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:38 نویسنده : aaaa نظرات ()

–22

–22

همیشه در نیک و بد هست باز تو سوی در بهتری شو فراز
 
چه رفتن ز پیمان، چه گشتن ز دین که زین هر دو به ز آسمان و زمین
چو یار گنه‌کار باشی به بد به جای وی از تو بپیچی، سزد
 
جهان آن نیرزد برِ پرخرد که دانایی از بهر او غم خورد
همان خواه بیگانه و خویش را که خواهی روان و تن خویش را
 
چنان زی که مور از تو نبود به دود نه بر کس نشیند ز تو باد و گرد
(اسدی طوسی)
حکیم فرزانهی طوسی، فردوسی، بزرگ‌ترین شاعر حماسه‌سرای ماست. هدف اصلی او از نظم داستان‌های حماسی و توصیف و بزرگداشت قهرمانان دوره‌های اساطیری و پهلوانی شاهنامه‌اش، تجسم و ارائهی انسان‌های برتری است که به کمک نیروهای بدنی و سجایای اخلاقی‌شان، رهایی‌بخش ایران و ایرانی از شر دشمنان اهرمن خوی و زمینه‌ساز پیشرفت هموطنان خویش در جهت کمال و سربلندی هستند. وی به واسطة هماهنگی میان سجایای اخلاقی و استعداد هنری‌اش همچنین نجابت و صفای ضمیر و عشق وی به مجد و بزرگواری و عواطف انسانی و محبتش به ضعفا و شکست‌خوردگان و وطن‌دوستی و احساسات ژرف او به خداوند، همراه با اطلاعات گسترده و ذوق و قریحهی خلاقش اثری آن چنان فاخر و شکوهمند را از لحاظ اخلاقی به رشتهی نظم کشیده که نه تنها در میان آثار حماسی زبان فارسی بلکه در بین آثار بزرگ ادبی جهان ممتاز و کم‌نظیر است.
از جمله عواملی که بدین منظومهی پهلوانی عظمت می بخشد و آن را در ردیف آثار فناناپذیر اخلاقی قرار می‌دهد، این است که در حماسه‌های اساطیری و پهلوانی شاهنامه، جنگ و انتقام‌جویی، که محور اصلی اغلب رویدادهاست، به‌رغم جنگ‌های دیگر نوع بشر، برای ارضای حس خودخواهی و برتری‌جویی قهرمانان انجام نمی‌گیرد بلکه اغلب به منظور ایفای وظیفه‌ای مقدس و همراه با اهدافی متعالی به وقع می‌پیوندد و این تذکار حکیمانه که هرکس ستم روا دارد و بدی کند دیر یا زود سزای عملش را خود یا فرزندان او خواهند دید، نصب‌العین همیشگی پهلوانان دست‌پروردهی فردوسی است:
هر آن کس که اندیشة بد کند به فرجام بد با تن خود کند
جهان را نباید سپردن به بد که بر بدکنش بی‌گمان بد رسد
(فردوسی، دفتر 8، ب 9، ص 53، وب 1685، ص 153)
مقتضیات سبک شعر حماسی و حال و هوایی که از لحاظ هنر بیان در فضای داستان‌های اساطیری و پهلوانی باید جاری و حاکم باشد تا شکوهمندی و جاذبیت را برای آن فراهم سازد و انگیزهی شور و احساس خواننده شود، ایجاب می‌کرده است که آن اندیشه‌های بلند و آرزوهای والا به وسیلهی انسان‌های آرمانی – که به مرحلهی اوج اخلاقی رسیده و به صفات پسندیده متّصف شده‌اند – جامة عمل بپوشد. لذا در کالبد شکافی ابعاد شخصیت چنین انسان‌های آرمانی و بررسی جهان‌بینی و خُلقیات آن‌ها، که درواقع چیزی جز بازتابی از طرز تفکر و پایبندی‌های اخلاقی و علائق مذهبی خود حماسه‌سرای بیدار دل ما نیست، به مجموعه‌ای هماهنگ از ارزش‌های معنوی برخورد می‌کنیم که عناصر آن را روشنایی‌ها یا صفات و روحیات ذیل تشکیل می‌دهد:
آزادی از تعلقات دنیوی، اعتقاد به کیفر الهی و رستاخیز، امیدواری به خداوند، بخشندگی، بردباری و مدارایی، بی‌آزاری، بی‌رشکی، بی‌طمعی، پاک‌رأیی، پاکی گوهر، پرهیزکاری، پندپذیری، خاموشی و کم‌گویی، خدمت به خلق و فریادرسی مظلوم، خردمندی، دادگری، دانایی و دانش‌اندوزی، دلیری و نیرومندی، دین‌داری و راستی، رضا و خرسندی، سپاسگزاری، شرم و آزرم، صلح دوستی فروتنی، فروخوردن خشم و کظم غیظ، تلاش و کوشش، گفتار نیک، مردمی و مروّت، مردی و مردانگی، نفس‌کشی و ترک هوا، نیک‌نامی، وطن‌دوستی، هنروری و صفات پسندیدة دیگری چون پاک‌دامنی، دوراندیشی، رازداری، وفا به عهد، وقت‌شناسی و سایر ارزش‌های معنوی که «هرکس که دارد هش و رای و دین» به دارندة چنین صفاتی آفرین می‌فرستد و به یقین پروردگار چنین انسان آرمانی را می‌ستاید و تمجید می‌نماید.
فردوسی شاعری است که از طرفی به واسة تهی بودن کلام استوارش از چاپلوسی و ژاژخایی و بی عفتی و تعبیرات دور از اخلاق و از سوی دیگر به سبب ارادت عمیقش به اسلام و خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) خصوصاً حضرت علی(علیه السلام) او را در ردیف انگشت‌شمار شاعران متعهدی قرار داده است که با فروغ معنوی اندیشه‌های معنوی خود به شعر کهن فارسی رونق بخشیده و بر غنای ادبیات ایران افزوده‌اند (رزمجو، 1382، ص 370).
داستانی: جوانمردی و عیارپیشگی از ویژگی‌های اخلاقی ایرانیان است و فرامرزبن خداداد ارّجانی با مهارت تمام این ویژگی را در جای‌جای کتاب پرفضیلت خود «سمک و عیار» بیان کرده است. این کتاب که از بهترین نمونه‌های نثر فارسی است، سرگذشت سمک و داستان جوانمردی‌های وی را نشان می‌دهد و سرشار از نام‌ها و آداب و رسوم زیبای ایرانی است. داستان سمک عیار قدیمی‌ترین نمونهی باقی‌مانده از داستان‌پردازی در زبان فارسی است و از چند جهت اهمیت بسیار دارد. نخست از جهت عبارات و لغات و اصطلاحات که گنجینه‌ای گران‌بهاست و اگر از کتاب‌های تفسیر و تاریخ بگذریم، مفصل‌ترین و بزرگ‌ترین متنی است که از قرن‌های ششم و هفتم در دست مانده است. ارزش این کتاب شاید بیشتر از این جهت باشد که انشای ادیبانه نیست و زبان معمول و رایج زمان را بهتر از نوشته‌های مصنوع و متکلف و منشیانه نشان می‌دهد. متن کتاب شامل لغات فراوانی است که یا در کتاب‌های دیگر این زمانه دیده نمی‌شود یا در اینجا در معنی اصطلاحی خاص آمده است، اما فایدة مهم‌تر اطلاعاتی است که از این کتاب دربارة اوضاع اجتماعی و فرهنگی ایران در قرون ششم و هفتم می‌توان به دست آورد. از جملة این اطلاعات اجتماعی در مرحلة اول وضع عیاران یا جوانمردان در جامعة آن روزگار است و شرایط و اوصاف اخلاقی این طبقه که در کتاب آمده و دیگر امور اجتماعی، از ساختمان خانه‌ها و کوچه و برزن و بازار و سرای و وضع شهر و زینت زنان و لباس طبقات مختلف مردان و آداب اجتماعی و… (ارجانی، 1362، ص 11)
کلیله و دمنه از دیگر آثار داستانی است که سرشار از پند و عبرت و حکمت است. این اثر گران‌بها را رودکی به نظم و ابوالمعالی نصرالله منشی به نثر فصیح و زیبای فارسی در آورده است. موضوع کتاب داستان‌هایی عبرت‌آمیز است از زبان حیوانات به ویژه دو شغال به نام‌های «کلیله» و «دمنه» و در جای‌جای آن عبرت‌های اخلاقی به چشم می‌خورد.
حماسه‌های عرفانی: نظامی بزرگ در مثنوی مخزن‌الاسرار نشان داد که بدون راه داشتن به دربار هم می‌توان شاعر بزرگی بود. وی با توجه به مضامین اخلاقی، تأثیرات انکارناپذیری بر شعر فارسی گذاشت و ثابت کرد که شاعر می‌تواند چیزهای دیگری به جز مدح و توصیف را در شعرش مطرح کند.
نظامی پیش از این همچون شاهد آگاه فرهنگی که پیام ادبیات اخلاقی زبان فارسی را عمیقاً درک و جذب کرده است، نموده شد. او نمی‌کوشد این پیام را از طریق تکرار منتقل کند بلکه به گونه‌ای مستقلانه و به دلخواه این پیام را تجربه می‌نماید و در آن زندگی می‌کند؛ لذا جز آنچه را که میزید و درمی‌یابد، بر زبان نمی‌آورد (فوشه کور، 1377، ص 364).
عمر به خشنودی دل‌ها گذار تا ز تو خشنود شود کردگار
دردستانی کن و درمان‌دهی تات رسانند به فرماندهی
گرم شو از مهر و ز کین سرد باش چون مه و خورشید جوانمرد باش
 
هر که به نیکی عمل آغاز کرد نیکی او روی بدو باز کرد
گنبد گردنده ز روی قیاس هست به نیکی و بدی خودشناس
(مخزن‌الاسرار، ب 39 تا 44)
سنایی از دیگر شاعرانی است که می‌توان در آثارش مضامین اخلاقی را به وضوح مشاهده کرد. کتاب «سیرالعباد الی المعاد» به شیوهی تمثیل و به موضوعات اخلاقی پرداخته است. در دیگر آثار سنایی همچون «مثنوی عشق‌نامه» نیز می‌توان مفاهیمی پیرامون مواعظ و حقایق و حکم پیدا کرد. وی در قصاید خود نیز برخلاف غزلیاتش به زهد و حکمت و مضامین اخلاقی روی آورده است.
اخلاق سنایی اخلاقی است مبتنی بر قطع آشکار پیوند از علایق دنیوی که سرمنشأ آن در تنزیه و در درجهی اول دستیاب‌ترین قدرت و استعداد انسان یعنی عقل را به کار می‌گیرد و این امر ما را به گرامی‌ترین مفهوم اخلاق سنتی رهنمون می‌گردد (فوشه کور، 1377، ص 339).
پیام او دعوت به درون‌ بیناست و تحذیر از ظاهرپرستی، و هدف او جست‌وجوی راه حق است و نشان دادن آن به کسانی که راه را گم کرده‌اند. با داشتن قصاید و غزلیات حکمت‌آمیزی که مشحون از زهد و اخلاق و عرفان اسلامی است و با مثنوی‌های بلند عارفانه‌اش خصوصاً حدیق‌الحقیقه که آکنده از تعبیراتی لطیف دربارهی مکارم اخلاقی و توحید و ستایش از قرآن و بزرگداشت پیامبر و ائمة هدی – علیه‌السلام – است، از ستارگان فروزان آسمان ادبیات ایران به شمار می‌رود. (رزمجو، 1382، ص 374)
هدف اصلی مکاتب تربیتی، دینی و عرفانی فراهم کردن زمینه‌های تحول روحانی انسان است که با شناخت آلودگی‌ها و بیماری‌های نفسانی و از بین بردن آن‌ها و تجلی انوار الهی در وجود انسان هدف تربیتی آنان محقق می‌شود. چنین تربیتی، ساده و سطحی نیست و تمامی جنبه‌های وجود انسان را در بر می‌گیرد و به حرکت و تحولی همه‌جانبه نیاز دارد. بنابراین، در تربیت عرفانی علاوه بر ظاهر و رفتارهای ظاهری، باطن و زوایای پنهان آن نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. به همین سبب، عارفی چون مولانا در تعالیم تربیتی خویش، همانند یک عالم تربیتی و یک روان‌شناس حاذق به درمان بیماری‌هایی می‌پردازد که در لایه‌های زیرین باطن آدمی ریشه دوانده‌اند (احمدیان، 1387، ص 15).
مولانا جلال‌الدین محمد مولوی فروزان‌ترین ستارهی آسمان ادب عرفانی فارسی که شعرش از کانون معارف قرآنی و اصول اسلامی استضائه می‌کند و از دلی پاک و ضمیری روشن برمی‌آید. از میان آثار مولانا مثنوی معنوی که آکنده از آیات قرآنی، احادیث نبوی، لطائف عرفانی، سخنان اولیا و مشایخ و دستورالعمل‌های اخلاقی و اجتماعی است که با بیانی ساده و روان و در قالب داستان‌هایی دلکش و آموزنده به رشتة نظم کشیده شده است. مثنوی معنوی در باب اخلاق و تربیت نکته‌سنجی‌های فراوان دارد. مولانا سرچشمة همة خوشی‌ها را جان می‌شمارد و لذات معنوی را بر لذات جسمانی ترجیح می‌دهد و در طریقت، ریا و خودپرستی را به مثابه بند و زنجیری آهنین می‌شناسد که مانع سیر در مدارج کمال می‌شود و حتی علم و دانش را اگر سبب مزید عُجب و پندار شود، فضیلت نمی‌شمارد بلکه حجاب راه می‌داند. بنابراین، اخلاص و پاکی نیت را هم در علم و هم در عمل لازم می‌داند (رزمجو، 1382، ص 376).
تعلیمی: از اواخر قرن پنجم/ یازدهم، تدوین سلسلة درخشانی از رسائل اخلاق سنتی آغاز می‌شود که همگی ریشه در اخلاقیات اندرزنامه‌ها دارند. در این رسائل نقش ادبی رفته رفته گسترش می‌یابد و در آثار سعدی به اوج می‌رسد (فوشه کور، 1377، ص 5).
مصلح، ملقب به مشرف‌الدین و مشهور به سعدی در عرصة نظم و نثر جزو کسانی است که به بُعد اخلاق توجه ویژه‌ای داشته است. مضمون بوستان سعدی، که اولین اثر مدون وی و جزو شاهکارهای بی‌رقیب شعر فارسی است، اخلاق و تربیت و سیاست و اجتماعیات است که در ده باب گردآوری شده است. گلستان نیز گرچه هشت باب مختلف و یک مقدمه دارد اما مضمون اصلی تمام باب‌های آن اخلاق است و بس. سعدی توانسته است اثری کاملاً شخصی در بهترین سنت رساله‌های اخلاقی فارسی پدید آورد. وی مردی اخلاقمند است که سخنانش در نقطهی مقابل دیگران قرار دارند.
دربارهی شیوة کلی سعدی در تعالیم تربیتی او آورده‌اند که سعدی ضمن حکایات و اشعار خود از طریق تحلیل رفتار اخلاقی انسان و تأثیر آن در رشد و تکامل فرد در بالاتر بردن سطح معرفت اخلاقی و همچنین اصلاح رفتار افراد اقدام می‌کند (احمدیان، 1387، ص 19).
حکایات ادبیات فارسی بدون شک بهترین نمونه برای پی بردن به آگاهی‌ای است که نویسندگان از خود و از موقعیت اخلاقی زمانهی خود داشته‌اند. فصاحت و بلاغت حکایات و سخنان سعدی بوده که زندگی اخلاقی چندین نسل را تحت تأثیر قرار داده است (فوشه کور، 1377، ص 10)
گلستان او، که به شیوه‌ای هنرمندانه، آمیخته به شعر و توأم با حکایات جالب در هشت باب نگاشته شده، در واقع تصویری از دنیای واقعیت‌هاست. در این کتاب، چهرهی اخلاقی و روحی انسان‌ها آن‌چنان که هستند نه آنچنان که باید باشند، استادانه نگارگری شده و زشتی‌ها و زیبایی‌های موجود در جوامع بشری و تناقضات و تضادهایی که در جهان‌بینی و طرز تفکر و دلبستگی‌های طبقات و افراد مختلف وجود دارد، موشکافانه تفسیر گردیده و در قالب داستان‌هایی دل‌انگیز و مزیّن به آیات قرآنی و احادیث نبوی و همراه با اشعار فارسی و عربی و نکته‌های دقیق حکمی و عرفانی در نهایت بلاغت مدوّن شده است.
سعدی نسبت به خلق جهان مشفق و مهربان است. او مبشر صلح و بشردوستی است و چون کرامت انسان و آزادی او در نظرش اهمیت فراوان دارند، غایت آرزویش تفاهم میان ملت‌ها و از بین رفتن خصومت‌ها و کدورت‌ها از جوامع انسانی است و در این ارتباط با احساس مسئولیت و غمخواری نسبت به ناتوانان و بیچگارگان، خطاب به مصلحان و خیراندیشان، توصیه‌هایی این چنین دارد که در باب اول گلستان می‌خوانیم:
تو کز محنت دیگران بی غمی نشاید که نامت نهند آدمی
(سعدی، 1371، ص 80)
سعدی گفتار اندر اخلاص و برکت آن و ریا و آفت آن در باب پنجم بوستان می‌گوید:
عبادت به اخلاص نیت نکوست و گرنه چه آید ز بی مغز پوست؟
 
چه زنّار مغ بر میانت چه دلق که در پوشی از بهر پندار خلق
(سعدی، 1372: بیت 2500)
 
یا اندر سلامت گوشه‌نشینی و صبر بر ایذای خلق باب هفتم (در عالم تربیت) بوستان می‌گوید:
اگر در جهان از جهان رسته ای است در از خلق بر خویشتن بسته‌ای است
کس از دست جور زبان‌ها نرست اگر خودنمای است و گر حق‌پرست

 

اگر بر پری چون ملک ز آسمان به دامن در آویزدت بد گمان

به کوشش توان دجله را پیش بست نشاید زبان بد اندیش بست
 
(سعدی، 1372: بیت 3060…)
یکی دیگر از نثرهای ادبی ایرانی، مرزبان‌نامه است که در اصل توسط مرزبان بن رستم و به زبان طبری تهیه شده اما بعدها دانشمندی به نام وراوینی آن را به فارسی تحریر و ترجمه کرده است. این کتاب شامل نه باب است. اصل کتاب به شیوة کلیله و دمنه و سرشار از عبرت و اندرز و حکمت و مسائل اخلاقی است.
تاریخی: تاریخ بیهقی اثر ارجمند ابوالفضل بیهقی تاریخ حکومت غزنویان به خصوص سلطان مسعود را بیان می‌کند و پر است از اندرز و عبرت و سخنان خردمندانه که خواننده را متوجه می‌کند تا در آنچه خوانده است دقت کند و ذهن خویش را برای دریافت نتایج اخلاقی به کار اندازد و از بین نیک و بد یکی را برگزیند.
«… و هر بنده که خدای عزّوجل او را خردی روشن عطا داد و با آن خرد که دوست به حقیقت اوست، احوال عرضه کند و با آن خرد، دانش یار شود و اخبار گذشتگان را بخواند و بگردد و کار زمانهی خویش نیز نگاه کند، بتواند دانست که نیکوکاری چیست و بدکرداری چیست، سرانجام هر دو خوب است یا نه و مردمان چه گویند و چه پسندند و چیست که از مردم یادگار ماند نیکوتر…» (بیهقی، 1386، ص 157).
بیهقی نیز سعدی‌وار با خامة سحرآفرین با نقل داستان‌های تاریخی به دنیا فریفته‌شدگان و خودکامگان را بر ریختن خون بی‌گناهان سرزنش می‌کند و از ستم راندن بازمی‌دارد و از کیفر روز رستخیز می‌ترساند. وی مردم را به داشتن دل، انسان می‌شمارد و چنین می‌گوید:
«چنان دان که مردم را به دل، مردم خوانند و دل از بشنودن و دیدن قوی و ضعیف گردد که تا بد و نیک نبیند و نشنود، شادی و غم نداند اندر این جهان. پس بباید دانست که چشم و گوش، دیده‌بانان و جاسوسان دل‌اند که رسانند به دل، آنکه ببینند و بشنوند…» (همان، ص 1098).
اخلاقی، اجتماعی: عنصرالمعالی، کیکاووس بن اسکندربن قابوس وشمگیر، از شاهزادگان خاندان زیاری است و کتابی به نام قابوس‌نامه را برای نشان دادن راه و رسم زندگی به فرزندش گیلان‌شاه به یادگار گذاشته است. این کتاب که از جملهی مهم‌ترین کتب اخلاقی ایرانیان به شمار می‌رود شامل 44 باب است و تأثیر متون آموزشی پیش از اسلام نیز در آن مشاهده می‌شود.
«روزی عیاران در جایی گرد هم نشسته بودند. مردی وارد شد و پرسید: جوانمردی چیست؟ فرق جوانمردی و ناجوانمردی کدام است؟ و اگر عیاری نشسته باشد و مردی بر او بگذرد و پس از زمانی مرد دیگری با شمشیر به دنبال او و بپرسد: فلان کس از اینجا گذشت؟ عیار چه پاسخ دهد؟ اگر بگوید نگذشت دروغ است و اگر بگوید گذشت سخن‌چینی کرده است. مردی پاسخ داد: من جواب می‌دهم. اصل جوانمردی آن است که هرچه بگویی، بکنی، میان جوانمردی و ناجوانمردی صبر است و جواب عیار آن بود که از آنجا که نشسته بود برخیز و یک قدم آن‌طرف‌تر بنشیند و بگوید: تا وقتی من اینجا نشسته‌ام، کسی از اینجا نگذشته است تا راست گفته باشد…» (ارّجانی، 1378: 249).
شعر مکتبی: ناصرخسرو قبادیانی نخستین گوینده‌ای است که شعر را به طور کلی در خدمت فکر اخلاقی و اجتماعی و در مسیر اندیشهی مکتبی قرار داده است. در سرتاسر اشعار او حتی یک بیت وصف معشوق و مدح و توصیف وجود ندارد. تمام اشعار وی در حقیقت‌جویی، کمال انسانی، علم و اعتقاد خلاصه می‌شود. شعر او مدح و هزل و غزل نیست، حکمت و تحقیق است. به اعتقاد وی آدمی باید دل را که تجلی‌گاه انوار الهی و کعبة حقیقی است، به نور عرفان صفا بخشد و لحظه‌ای از خدای غافل نباشد و در همة امور بر او توکل کند.
ای روی داده صحبت دنیا را شادان و برفراشته آوا را
غره مشو به زور و توانایی کاخر ضعیفی است توانا را
والا نگشت هیچ کس و عالم نادیده مر معلم والا را
بررس به کارها به شکیبایی زیرا که نصرت است شکیبا را
 
باران به صبر پست کند، گرچه نرم است، روزی آن که خارا را
یاری ز صبر خواه که یاری نیست بهتر ز صبر مر تن تنها را …
************************************* *************************************   نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net *************************************   *************************************     (ناصرخسرو، قصیده، 77، ص 166)
ناصرخسرو تنها شاعری است که شعر را وسیله‌ای برای تبلیغ و ترویج افکار دینی و اخلاقی قرار می‌دهد و به تعبیر خودش «به یاری سپاه دین و سپر خرد»، مبارزه‌ای نستوه را در برابر «لشکر زمانه و تیغ تیز دهر» آغاز می‌کند و به اتکای مکتب خاص خود و احساسات ملتهبی که از مایه مذهب و ارادت به خاندان پیامبر(صلی الله علیه و آله) سرچشمه می‌گیرد، از شعر همچون سلاحی مؤثر در جهت پیکار با جهل بی‌دینی و بی‌خردی سود می‌جوید. خطوط برجستة شعر ناصر خسرو را دین و اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی تشکیل می‌دهد. فضیلت‌جویی و تعهد اخلاقی و مذهبی در سراسر اشعارش مشهود است و بلندی همت و مناعت طبع و بی‌اعتنایی به زر و زور و زخارف دنیوی از سخنانش پیداست (رزمجو، 1382، ص 372)
مکر و حسد و کبر و خرافات و طمع را مپذیر و مده ره به در خویش و حوالی
 
خواری مکش و کبر مکن بر ره دین رو مؤمن نه مقصر بود این پیر نه غالی
بر خلق جهان فضل به دین جوی ازیراک دین است سر سروری و اصل معالی
(ناصرخسرو، قصیده 21، ص 43)
خواجه‌شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی مشهورترین و محبوب‌ترین شاعر ایرانی است که شعرش مقبولیت خاص و عام دارد. وی حافظ قرآن و آشنا با لطایف کلام‌ الهی و معارف اسلامی است و به واسطة عشق سرشاری که نسبت به حقیقت دارد، با آن‌ها که زهد دروغین و ظواهر دیانت را وسیلهی رسیدن به منافع شخصی قرار می‌دهند، مخالف و از ریا و تزویر گریزان است. چنان‌که می‌گوید:
حافظا میخور و رندی کن و خوش باش ولی دام تزویر منه چون دگران قرآن را
(حافظ، 1378، غزل 9،ص 15)
به نظر حافظ حقیقت هستی وجود خدای تعالی است که تجلی‌گاه وی دل‌های پاک انسان‌هایی است که قلوبشان از عشق معنوی سرشار می‌باشد و رسیدن به حقیقت و درک لقای حق جز از راه پاک کردن روح از رذایل اخلاقی و کشتن حرص و خودپسندی و امیال نفسانی، مقدور نیست. او در آثارش همواره با نفاق و تقوای ظاهری مخالفت می‌کند و معتقد است که باید به آزادگی زیست و سرانجام با پاکی و عزت نفس و شرافت، زندگی را بدرود گفت.
صرف نظر از اصطلاحات عرفانی که در دیوانش به کار رفته و هر کدام اشارت و کنایتی است، شعر او از لحاظ اشتمال بر نکته‌های اخلاقی و دستورالعمل‌های زندگی در خور ستایش است. مناعت طبع، آزادگی، بی‌اعتنایی به زخارف دنیا، تشویق به سعی و عمل، توصیه به شکیبایی و صبر در برابر ناملایمات، قناعت و خرسندی، اخلاص و پرهیز از ریا و نفاق و… مضامینی است که چنان مرواریدهای درخشان شعر حافظ را آکنده از روشنایی و صفا ساخته است (رزمجو، 1382: 380).
حافظ در قطعات خود در مورد اخلاق چنین می‌گوید:
بر تو خوانم ز دفتر اخلاق آیتی در وفا و در بخشش
هر که بخراشدت جگر به جفا همچو کان کریم زر بخشش
کم مباش از درخت سایه فکن هر که سنگت زند ثمر بخشش
از صدف یاد دار نکتة حلم هر که برّد سرت گهر بخشش
(حافظ، 1378،ص 357)
و در آخر، از شاعران خارجی فارسی زبان نیز می‌توان امیرخسرو دهلوی را نام برد که به تقلید از نظامی آثاری را از خود به جای گذاشته است و برخی از اشعار وی نیز رنگ و بوی اخلاقی دارد. او در توسعة فرهنگ ایرانی در خارج از ایران نیز نقش مهمی را ایفا کرده است.
با توجه به موارد بالا و دیگر تحقیقات در کتب نامدار ادب فارسی، می‌توان چنین برداشت کرد که از روزگاران دیرین تاکنون، اخلاق نقشی اساسی در ادبیات ما داشته و از موضوع‌های محوری رشته‌های مختلف ادبیات همچون داستان و شعر بوده است. امروزه نیز می‌توان تجلی اخلاق را در آثار شاعران و نویسندگان معاصر کشور مشاهده کرد ولی به جهت طولانی شدن مطلب از آوردن آن‌ها صرف نظر می‌کنیم.
فصل اولکلیات1-1- بیان مسئلهاخلاق جمع «خُلق» به ‌معنی سیرت و باطن است. مراد از خُلق، شکل نفسانی و صفات روحی انسان است. مقصود از اخلاق، عالی‌ترین و کامل‌ترین علم اخلاق است که چون مستلزم آشنایی کامل با علوم دیگر است، آخرین درجه‌ی حکمت است. اخلاق مورد نظر کانت نه مبتنی بر مابعدالطبیعه است ـ اعم از فلسفی و دینی ـ و نه مبتنی بر علم و نه مأخوذ از مشاهدات روان‌شناسی است. قرآن کریم برای تهذیب اخلاق اهمیت خاصی قایل است و آن را موجب فلاح و رستگاری می‌داند. «قَد اَفلَحَ مَن تزکّي». یا در نهج‌البلاغه آمده است: «هرکس به ادب الهی مؤدب شود، این ادب او را به رستگاری دایم می‌کشاند. در حکمت ۱۰۹ نهج‌البلاغه آمده است: «هیچ میراثی همانند ادب و اخلاق نیکو نیست». در نهج‌البلاغه فضایل و رذایل اخلاقی به‌نحو احسن تبیین و معرفی شده است.
در مثنوی هم اخلاق با نکات بدیع و دلچسب و تشبیهات تازه همراه است؛ اخلاقی که در مثنوی مولانا مطرح است، اخلاقی الهی است که مبدأ محور حرکت آن، خداوند است و مقدمه‌ای برای ورود به عرفان و عروج روح به‌ مراتب بالاتراست. مولانا مسائل اخلاقی را یک امر حقیقی و وجودی می‌داند.
حس دنیا نردبان این جهان حس دینی نردبان آسمان
صحت ایـن حـس بجوییـد از طبیب صحت آن حس بخواهید از حبیب
حال شایان ذکر است که در عرف عامه، احکام اخلاقی زمانی ارزش اخلاقی دارند که واجد کلیت باشند، وقتی می‌گوییم: به عهد خود وفا کن یا رَد امانت واجب است. این احکام فقط موقعی اعتبار دارد که کلیت داشته باشد. در غیر آن، جنبه‌ی مصلحت‌جویی و انتفاعی خواهد داشت؛ یعنی نسبی و مشروط خواهد بود و صفت اخلاقی از آن سلب خواهد شد. اراده‌ی نیک به‌طور مطلق و به ذات نیک است و نیکی اراده، تابع هیچ‌گونه سود و زیان نیست. چنین به‌نظر می‌رسد هم پیر بلخ و هم حضرت علی (ع) قایل به هر دو نوع اخلاق «نسبی و مطلق» هستند. با توجه به موارد ذکر شده سعی بر این است که با نگاهی ادبی به هر دو اثر (مثنوی و نهج‌البلاغه)، به بررسی اخلاق بین دو متن نظم و نثر ـ فارسی و عربی ـ ذکر شده، بپردازیم و به سؤالات ذیل نیز پاسخ داده شود.
اخلاق تابع نیازهای فردی و اجتماعی است یا از حقیقتی جهان‌شمول برخوردار می‌باشد؟
در چه مواقعی مولانا و حضرت علی (ع) قایل به اخلاق مطلق‌اند و در چه مواقعی، اخلاق را نسبی می‌دانند؟
حضرت علی (ع) در نهج‌البلاغه و جلاالدین مولانا در مثنوی بیش‌تر به کدام نوع اخلاق تمایل دارند؟
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیقدرخصوص اخلاق در متون ادب فارسی به‌خصوص ادبیات تعلیمی که بیش‌ترین نوع ادبی است، بحث و بررسی‌هایی صورت گرفته است، حتی به اسم و باب؛ مانند: در اخلاق درویشان از سعدی ـ علیه‌الرحمه ـ و غیره. اما به بررسی مطلق یا نسبی‌بودن در دو متن، یکی به نثر و دیگری به نظم، یکی از امام اول شیعیان حضرت علی (ع) و دیگری از حضرت مولانا، پرداخته نشده است؛ البته تفاوت دیدگاه و نوع متن کار را بر محقق دشوار خواهد کرد. امید است با انجام این پژوهش، یعنی مقایسۀ تطبیقی اخلاق در مثنوی و نهج‌البلاغه به نتایج معنی‌داری دست یابیم.
1-3- اهداف پژوهشبا بررسی دو اثر مثنوی و نهج‌البلاغه از منظر نسبی یا مطلق‌بودن به چگونگی دیدگاه مولانا در اثرش و حضرت علی (ع) در دومین کتاب پس از قرآن کریم در مقوله‌ی مذکور دست خواهیم یافت.
دستیابی به هر نتیجه‌ای (مطلق یا نسبی‌بودن اخلاق) گامی به پیش برای شناخت هرچه بیش‌تر دو اثر مذکور است.
نتایج حاصل از این تحقیق در شناخت دقیق‌تر اندیشه‌های دو صاحب اثر مؤثر خواهد بود.
شیوه‌ی استفاده‌ شده در بررسی بینامتنی این دو اثر، الگوها و ظرفیت‌های تحقیق ادبی را نشان خواهد داد.
1-4- فرضیه های پژوهشبا توجه به اینکه اخلاق یک اراده‌ی خیر و ارزش ذاتی و مطلق به ودیعه گذاشته شده از سوی حق تعالی در وجود انسان است و اینکه اخلاق از حقیقتی جهان‌شمول برخوردار است، انسان با در نظر گرفتن اغراض خود و نیازهای فردی و اجتماعی به آن نسبیت می‌دهد.
هرگاه سخن از عقل و اخلاق عملی به‌میان می‌آید، مولانا و حضرت علی (علیه السلام) اخلاق را مطلق می‌دانند. اگر پای نیازهای مادی و فردی و اجتماعی در میان باشد، اخلاق را نسبی می‌دانند.
تمایل مولانا و حضرت علی (علیه السلام) البته به ‌سوی حقیقتی جهان‌شمول است.
فصل دومتعریف اخلاق(نسبی یا مطلق)2-1- اخلاق و موضوع آن«اخلاق» واژۀ عربی و جمع مکسر خُلق و خُلُق است.از مادۀ آن(خ،ل،ق) سه لغت وضع و استعمال شده است:«خلق»و«قلخ»و«لخق» که در همۀ این لغات، معنای«اندازه و تقدیری معین و ثابت» نهفته است.(ابن منظور، 1408 : 4/194)
خلق به معنای سرشت و مربوط به آن دسته صفاتی است که در نفس راسخ و تثبیت شدهاند، به طوری که صاحب آن صفت بی درنگ کار متناسب و متناظر با آن انجام میدهد. به عبارت دیگر خُلقها صفات پایدار نفسانی هستند که خاستگاه رفتار آدمیاند. از این صفتها در علم اخلاق به « ملکه» یاد میشود.
2-2- تاریخچه علم اخلاقبی شک بحثهای اخلاقی از زمانی که انسان گام بر روی زمین گذارد آغاز شد، زیرا ما معتقدیم که حضرت آدم علیه السلام پیامبر خدا بود، نه تنها فرزندانش را با دستورهای اخلاقی آشنا ساخت بلکه خداوند از همان زمانی که او را آفرید و ساکن بهشت ساخت مسائل اخلاقی را با اوامر و نواهی اش به او آموخت.
سایر پیامبران الهی یکی پس از دیگری به تهذیب نفوس و تکمیل اخلاق که خمیر مایه سعادت انسانها است پرداختند، تا نوبت به حضرت مسیح علیه السلام رسید که بخش عظیمی از دستوراتش را مباحث اخلاقی تشکیل می دهد، و همه پیروان و علاقه مندان او، وی را به عنوان معلم بزرگ اخلاق می شناسند.
اما بزرگترین معلم اخلاق پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بود که با شعار «انما بعثت لا تم-م مکارم الاخلاق» مبعوث شد و خداوند درباره خود او فرموده است: «و انک لعلی خلق عظیم؛ اخلاق تو بسیار عظیم و شایسته است
در میان فلاسفه نیز بزرگانی بودند که به عنوان معلم اخلاق از قدیم الایام شمرده می شدند، مانند: افلاطون، ارسطو، سقراط و جمعی دیگر از فلاسفه یونان.
به هر حال بعد از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله امامان معصوم علیهم السلام به گواهی روایات اخلاقی گسترده ای که از آنان نقل شده، بزرگترین معلمان اخلاق بودند؛ و در مکتب آنها مردان برجسته ای که هر کدام از آنها را می توان یکی از معلمان عصر خود شمرد، پرورش یافتند.
زندگانی پیشوایان معصوم علیهم السلام و یاران با فضیلت آنان، گواه روشنی بر موقعیت اخلاقی و فضائل آنها می باشد.
اما این که «علم اخلاق» از چه زمانی در اسلام پیدا شد و مشاهیر این علم چه کسانی بودند داستان مفصلی دارد که در کتاب گرانبهای «تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام» نوشته آیت الله صدر، به گوشه ای از آن اشاره شده است.

ارسال شده در جولای 10, 2017

پاسخ دهید

ادامه مطلب
بازدید : 1 تاریخ : چهارشنبه 15 شهريور 1396 زمان : 21:37 نویسنده : aaaa نظرات ()

پایان نامه حقوق با موضوع:بررسی ازدواج سفید از نظر فقه امامیه و حقوق کیفری ایران

 

نكاح، مهمترين قراردادي است كه يك شخص در دوران عمر خود آن را منعقد مي كند. انعقاد اين قرارداد به دليل ويژگي شخصي زن و همچنين نقشي كه او در عقد نكاح و زندگي مشترك و خانواده ايفا مي كند؛ مهمتر است. امروزه در غرب رایج است که زن و مردی بدون ازدواج، همچون زن و شوهر با یکدیگر زندگی می کنند. اگرچه این پدیده از مختصات جوامع غربی است، ولی گاه به نحوی جوانان کشور ما نیز مورد ابتلا واقع می شوند. در این میان برخی ازدواج سفید را همان ازدواج معاطاتی می دانند. نکاح معاطاتی در فقه و حقوق در معانی مختلفی آمده است. یکی از معنای رایج آن عدم اجرای صیغه ایجاب و قبول است. نکاح معاطاتی آن است كه با قصد انشاء زوجیت شرعی، به واسطة فعلی كه عرفاً دلالت بر نکاح كند، انشاء عقد شود. ازدواج سفید و نکاح معاطاتی در برخی موارد با زنا و روابط نامشروع مساوی است. به دلیل آن که در زنا مقاربت بدون قصد انشا و زوجیت شرعی است. ازدواج سفید نوعی از ازدواج است که در نهادهای دولتی مربوطه یا سازمان های مربوطه به ثبت نمی رسد. مسئله مهم در این ازدواج جرایم ارتکابی بارداری های ناخواسته، فرزندان نامشروع، سقط جنین و….است. با توجه به دلایل فقهی و حقوق باید قائل به بطلان این ازدواج بود. این پژوهش به صورت کتابخانه‌ای و به روش توصیفی-تحلیلی قصد آن دارد که ازدواج سفید و نکاح معاطاتی را از منظر فقه امامیه و حقوق کیفری ایران مورد بررسی قرار دهد.

 

واژگان کلیدی: نکاح، زندگی مشترک، زنا، ایجاب و قبول، ازدواج، ازدواج سفید، حقوق کیفری.

 

 

ازدواج پدیده ای است که از دیرباز و از زمان پیدایش انسان بوده و تا امروز نیز ادامه داشته است. نكاح، يكي از عقودي است كه در زندگي شخصي و اجتماعي هر شخصي، خصوصاً زنان، داراي نقش فوق العاده است؛ زيرا از لحاظ منافع شخصي، نكاح موفق تأمين كننده سلامتي و نشاط روحي زن است. امروزه پدیده‌ای نوظهور در امر ازدواج در حال افزایش است(صفایی و امامی:1391، 23).

ازدواج سفید، یکی از این پدید های دردناک و خطرناک است. منظور از «ازدواج سفید» زندگی مشترک زن و مرد بدون ازداوج رسمی است. یعنی به گونه ای که زن و مرد بدون اینکه خطبه عقد یا صیغه بینشان جاری شود، برای زندگی زیر یک سقف می‌روند. معمولا این اتفاق با آگاهی پدر و مادرها و خانواده هر دو طرف صورت می‌گیرد و آن دو مانند یک زن و شوهر با هم زندگی می‌کنند نه همخانه، دوستانه و… به علت اینکه جامعه ایران یک جامعه ایرانی-اسلامی است و چنین پدیده‌هایی در آن به هیچ عنوان تعریف نشده به صورت مخفیانه انجام می‌شود. به همین منظور نیز آماری درخصوص تعداد این نوع ازدواج‌ها در دست نیست(اراکی:1386، 91).

مشخصه‌های ازدواج سفید، زندگی مشترک بدون انشاء صیغه عقد که طرفین با توافق زندگی خود را شروع کرده‌اند، اما زوجیت آن‌ها به‌طور شرعی و قانونی ثبت نمی‌شود، توصیف و بیان شد برای این‌که بدانیم چنین ازدواجی در اسلام پذیرفته است یا خیر، باید بررسی کنیم که آیا فقها امامیه ازدواج بدون خواندن صیغه لفظی عقد را قبول کرده‌اند یا ایجاب و قبول لفظی از طرف زن و مرد الزامی‌است؟  یکی از ارکان مهم در عقود اسلامی، صیغه یا همان ایجاب و قبول لفظی است که با بیان آن میان طرفین، عقد انشاء می‌شود، اما گاهی عقد بدون بیان صیغه لفظی انجام می‌شود که فقها از آن به عقد معاطاتی تعبیر می‌کنند. معاطات در لغت به معنی عطاکردن و بخشیدن است (جوهری ذیل ماده)؛ به‌طور مثال خریدوفروش‌های رایج، در واقع بیع معاطاتی نامیده می‌شود که هر یک از فروشنده و خریدار با قصد مبادله، با پرداخت پول و گرفتن کالا، معامله را انجام می‌دهند، بدون این‌که نیاز باشد طرفین الفاظ ایجاب و قبول لفظی را بیان کنند. در تعریف نکاح معاطاتی آمده است: آن ازدواجی است كه با قصد انشاء زوجیت شرعی، به ‌واسطه فعلی كه عرفاً دلالت بر نکاح كند، انشاء عقد صورت می ‌گیرد(سلیمی :1393، 56).

در حقیقت در نکاح معاطاتی زن و شوهر علقه زوجیت را به‌جای لفظ با یک فعل ابراز می‌کنند؛ زیرا رضایت باطنی بر ازدواج، ایجاد زوجیت نمی‌کند. اکثر فقهای امامیه معاطات را در غالب عقود و معاملات صحیح می‌دانند، اما درباره عقد ازدواج، معاطات را باطل دانسته و بر لزوم لفظی‌بودن ایجاب و قبول تأکید کرده‌اند. امام خمینی (ره) معتقدند «نکاح بر دو قسم دايم و منقطع است و هرکدام محتاج عقدي است که دارای ايجاب و قبول لفظي است که بر انشای معنای مقصود و انشای رضایت به‌نحوی‌که در نزد اهل محاوره معتبر است، دلالت نمایند. مجرد رضايت قلبي طرفين و معاطاتي که در غالب معاملات جريان دارد و نوشتن آن یا به‌غیراز شخص لال، اشاره‌ای که این معنا را برساند، هیچ‌یک کفایت نمی‌کند»(امینی:1385، ج2، 263).

شيخ انصاری در کتابی در باب نکاح، یادآور می‌شود که فقها بر اعتبار اصل صیغه در عقد نکاح اجماع کرده‌اند و در ادامه می‌فرماید: «همانا فروج با اباحه و معاطات حلال نمی‌شود و فرق نکاح و سلاح (زنا یا تزویج غیرصحیح و تزویج به غیر کتاب و سنت) نيز در این صيغه لفظی است؛ زيرا در زنا نيز غالباً تراضی میان طرفین وجود دارد»(انصاری: 1377، 77).

آیت‌الله خویی در نقد سخن شیخ می‌نویسد: «بیان اين مطلب از شيخ انصاري عجيب به ‌نظر می‌رسد؛ زيرا تفاوت ميان نکاح و سلاح در لفظ نيست؛ زيرا گاهي با لفظ، رابطه دو جنس مخالف سلاح است و گاهي بدون لفظ، رابطه آن دو نکاح است (هم‌چون نکاح شخص لال که با اشاره است). از نظر ايشان تفاوت ميان نکاح و سلاح در يک امر اعتباري است، يعني نکاح امری اعتباری است که در آن مرد، زن را زوجه اعتبار می‌نماید و در مقابل، زن نيز مرد را زوج اعتبار می‌کند، اما زنا دخولی است بدون اعتبار زوجیت میان طرفین. هم‌چنين سخن شيخ تنها در فعل خاص (مواقعه) صدق می‌کند و بر ساير تماس‌ها زنا صدق نمي‌كند»(خویی:1414، ج2، 192).

ازدواج نخستین سنگ بنای تشکیل خانواده و بالطبع، جامعه و اجتماع است و میزان اندیشه و تدبر در آن در میزان پیشرفت یا انحطاط و صعود یا سقوط جامعه تاثیر دارد. ازدواج دارای آثار و نتایج بسیاری است. از جمله: ارضای غریزه جنسی، تولید و بقای نسل، تکمیل و تکامل انسان، آرامش و سکون، پاک دامنی و عفاف و نتایج متعدد دیگر. هدف از ازدواج هم برای مرد و هم برای زن، پاسخ مثبت دادن به سنت الهی و تولید نسل است. لذا، هر دو در این زمینه بر یک عقیده اند. فلسفه ازدواج براساس این دو مبنا ملاک دین و نجابت است. در نتیجه، هدف از ازدواج و تولید نسل، مقدس می گردد و هیچ یک از مادیات ملاکی برای آن به حساب نمی آید. امروزه ازدواج به چند نوع تقسیم می شود. انواع ازدواج عبارتند از: نکاح دائم و نکاح منقطع(هدایت نیا، 1387، 197).

در غرب رایج است که زن و مردی بدون ازدواج، همچون زن و شوهر با یکدیگر زندگی می کنند. اگرچه این پدیده از مختصات جوامع غربی است، ولی گاه به نحوی مورد ابتلای مسلمانان واقع می شود و این موضوعی است که نیاز به تبیین دارد. بر پایه مبانی فقهی، آثار نکاح بر چنین رابطه ای مترتب نیست، زیرا از نظر اسلام در میان صاحبان ملل رابطه زن و مرد ازدواج شمرده می شود که، بر پایه شریعت یا قوانین مورد قبول آنها، عنوان ازدواج صدق کند. در چند دهة اخیر الگوی روابط جنسی در جهان تغییرات فراوانی داشته و اکنون نیز جامعه ایران با تحولات چشم‌گیری در حوزه ارزش‌ها و باورهای جوانان روبه‌روست(رضایی، 1392، 15).

به گزارش فرهنگ نیوز، در دی ماه ۱۳۹۱، مرتضی طلایی، رئیس وقت کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران در گفتگو با ایلنا، از افزایش زندگی مجردی دانشجویی در محلات شمال شهر تهران خبر داد و گفت« متأسفانه گزارش هایی مبنی بر تشکیل زندگی های مجردی در شمال شهر تهران داریم که در آن دختر و پسر دانشجو بدون ازدواج رسمی زیر یک سقف زندگی می‌کنند. این پدیده، نوع جدیدی از آسیب های اجتماعی است که پیامدهای خطرناکی دارد. هنوز آمار رسمی در این بخش اعلام نشده است، اما این معضل و پدیده جدید قطعاً آسیبهای جدیدی را به همراه خواهد داشت(مصلحتی:1384، 18).

یکی از گونه‌های جدید روابط پیش از ازدواج روابط مبتنی بر «هم‌ خانگی» است که در کلان شهرهایی چون تهران رو به افزایش است. هم‌خانگي زندگی مشترک دو شریک جنسی بدون ازدواج با یکدیگر است. این ارتباط، گرچه نام زیبایی دارد، اما دلالت بر یک رابطه نامشروع، غیرقانونی و دور از شأن یک مسلمان و ایرانی با فرهنگ و آداب و رسوم دیرینه دارد؛ رابطه‌ای که ازدواج نیست و خارج از تعهدات یک ازدواج است(اراکی، 1386، 25).

پدیده همباشی[1] که در غرب به جای ازدواج رسمی به آن رو آورده می شود و یکی از عوامل انحطاط اخلاقی غرب به شمار می رود در حقیقت همان زندگی زن و مرد در کنار یکدیگر به مدت موقت و نامعلومی است که تقریباً هیچ قید و بند اخلاقی و شرعی طرفین را طی این رابطه محدود نمی کند. هم‌باشی نوعی زندگی زناشویی و برقراری رابطه جنسی بدون ثبت رسمی پیوند ازدواج است که برخی آن را «ازدواج سفید» نامیده‌اند. این پدیده گرچه در دنیا پدیده جدیدی نیست، اما در ایران به عنوان یک شوک فرهنگی مطرح شده است(آزاد ارمکی:1391، 74).

عبارت ازدواج سفید ترکیبی از کلمه «ازدواج» و «سفید» است که تجزیه آن زیباست و برای کسی که معنی ترکیبش را نداند، جذاب است و یک ازدواج ساده، صمیمی و زیبا را به ذهن می آورد و مخاطب ناآگاه با خواندن عناوین پیرامون آن دچار تناقض می‌شود. اما در واقع الفاظ و مفهوم آن دلالت بر زندگی مشترک بدون ازدواج دارد که تعهد و استحکامی در آن نیست و دو طرف خود را در برابر هم پایبند و مسئول نمی دانند و سواستفاده در آن زیاد است. ریشه عبارت سازی «ازدوج سفید» نوعی حرمت زدایی از جامعه و عادی کردن نوعی رابطه ی نامتناسب با فرهنگ دینی ایرانی است که برای دورکردن افراد جامعه از سبک زندگی اسلامی ایرانی تلاش می کند و مشروعیت اجتماعی و حقوقی ندارد. زندگی دختر و پسر زیر یک سقف بدون عقد نکاح ممکن است با اهدافی مانند برآوردن نیازهای عاطفی و روانی یا جنسی باشد ولی نمی توان آن را ازدواج نامید. برخی معتقدند زندگی به صورت هم باشی مانند صیغه طولانی مدت است و لازم نیست در برابر آن نگرانی و جود داشته باشد. این دیدگاه قابل دفاع نیست، زیرا ازدواج یک عقد است و نیاز به دو اراده و دو قصد برای تحقق آن دارد. ازدواج بدون لفظ از نظر فقهی، «نکاح معاطی» نام گرفته است که از نظر فقها چنین ازدواجی باطل است و نمی توان توجیه شرعی برای آن توصیف کرد. نکاح معاطی، ازدواجی است که به منظور تشکیل خانواده، حق تمتع و رابطه  زناشویی بین زن و مرد منعقد می شود اما فاقد ایجاب و قبول لفظی است. شرعی و قانونی بودن ازدواج سفید در این مفهوم بستگی به درستی عقد نکاح براساس معاطات دارد(رضانیا معلم، 1393، 5).

امام خمینی (ره) در تعریف نکاح معاطاتی می فرماید: «فَلو تَقاول الزُوجانَ وَ قَصدَا الازدواج ثُم اِنشَاتهً المراه بِذَهَا بِهَا الِیَ بَیتُ المَرء بِجهیزتها مِثَلا و قَبلَ المرء ذلِکَ بِتَمکینِها فِی البَیتَ لذلِکَ تَحَققَت الزُوجیهَ المُعاطاتِیه» اگر زن و مرد با هم گفت و گو و قصد ازدواج کردند و زن با رفتنش به خانه مرد، مثلا همراه جهیزیه، زوجیت ایجاد کند و مرد نیز زوجیت زن را با تمکین زن در خانه اش بپذیرد، در این صورت ازدواج معاطاتی صورت می گیرد( خمینی(ره)، 1379، 180).

برخی در تعریف نکاح معاطاتی بیان می کنند: «نکاح معاطاتی یعنی نکاحی که صرفا به اعلام توافق و تراضی طرفین بسنده می شود و فاقد ایجاد و قبول لفظی باشد»(محقق داماد، 1385، 166).

تقریباً تمام فقهائی که متعرض بحث نکاح معاطاتی شده­اند، بر لزوم لفظی بودن ایجاب و قبول تاکید نموده­اند. به عنوان نمونه، امام خمینی (ره) در این خصوص اظهار داشته­اند: «النِکاحَ على قَسَمینِ: دائمِ و مُنقَطِع، وَ کُل مِنهُما یُحتاجِ اِلى عَقد مُشتَمِلَ عِلى إیجابُ و قَبولُ لَفظَینِ»؛ نکاح بر دو قسم دایم و منقطع است و هر کدام محتاج عقدی است که مشتمل بر ایجاب و قبول لفظی باشد». ایشان در ادامه تاکید می­نمایند که مجرد رضایت قلبی طرفین کفـایت نمی­کند و معاطاتی که در غالب معاملات جریان دارد، در عقد نکاح کفایت نمی­کند(خمینی(ره): 1379، ج2، 246).

جمعی از فقها نیز الفاظ ایجاب و قبول را مورد بحث و بررسی قرار داده­ و متعرض اصل بحث ضرورت لفظی بودن ایجاب و قبول نشده­اند، زیرا از نظر آنان این امر مسلم و بدیهی است(طوسی:1387، ج4، 193؛ حلی:1410، ج2، 574، محقق حلی:1409،ج2، 217-218).

بعضی از فقها در مورد ضرورت لفظی بودن ایجاب و قبول عقد در نکاح معاطات تا بدانجا پیش رفته­اند که نکاح بدون صیغه را سفاح (زنا) خوانده­اند. مانند شیخ انصاری که نوشته است: «أنّ الفُرُوجَ لاتَباحَ بالإباحَه ولا بِالمُعاطاهٍ، و بِذلِکَ یُمتازِ النِکاحَ عَنِ السِفاح لأنّ فِیه التَراضِی أیضَا غالِباً؛ همانا فروج با اباحه و با معاطات حلال نمی­شود و فرق نکاح و سفاح نیز در صیغه است، زیرا در سفاح نیز غالباً تراضی است»( انصاری:1377، 78).

از نظر فقهای معاصر نیز نکاح معاطاتی اعتباری ندارد و آنان نوعاً ایجاب و قبول لفظ را لازم شمرده­اند. مرحوم آیت­الله بهجت در پاسخ سؤالی در مورد نکاح معاطات اظهار داشته­اند: «معاطات در مورد نکاح نیست»(مجموعه آرای فقهی در امور حقوقی:1382، ج1، 69).

آیت­الله مکارم شیرازی نیز در این خصوص گفته­اند: «چیزی به نام ازدواج معاطاتی نداریم و چنین ازدواجی باطل است»( مجموعه آرای فقهی در امور حقوقی:1382، ج1، 71).

حضرت آیت­الله خامنه­ای در این خصوص گفته­اند: «مشروع نیست» مجموعه آرای فقهی در امور حقوقی:1382، ج1، 71).

از این رو در ازدواج، صرف رضایت قلبی دختر و پسر کفایت نمی کند، علاوه بر این در ماده  1062 قانون مدنی ایران آمده است: «نکاح واقع می شود به ایجاب و قبول به الفاظی که صریحا دلالت بر قصد ازدواج نماید.» یعنی به لحاظ حقوقی باید صیغه عقد ازدواج بیان شود و ایجاب و قبول لفظی باشد، مگر در حالت عجز از تلفظ، البته این به معنای سخت گیری در امر ازدواج نیست. لفظ و سایر شرایط مثل مهریه، نفقه و… همگی نشان دهنده عظمت و اهیمت این پیمان مقدس است؛ پیمانی که نباید آلوده شود. در این نوع ازدواج که در نهادهای دولتی مربوطه یا سازمان‌های دینی ثبت نمی‌شود، زن و مرد با هم زندگی می‌کنند و کارهای مربوط به خانواده بر دوش هر دو است، هرچند از نظر قانونی زن و شوهر رسمی محسوب نمی‌شوند. مسئله مهم در این میان بارداری های ناخواسته، فرزندان نامشروع، سقط جنین های متعدد و غیرقانونی و… است که همگی به شدت تهدیدکننده سلامت هر جامعه ایست(رضایی، 1392، ص20).

با توجه به نظریات فقها که بیان شد و در دقت ماده 645 قانون مجازات اسلامی، در این که هم باشی ازدواج نیست، تردیدی نیست و در فرضی که با رضایت دو طرف همراه با قصد واقعی آنان بتوان با جاری کردن صیغه عقد در قالب نکاح دایم قرار داد، در صورت عدم ثبت آن در دفاتر اسناد رسمی، قانونی نیست و مطابق ماده 645 قانون مجازات اسلامی برای زوج، مجازات تعزیری تا یک سال حبس، مقرر شده است و در ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 ثبت نکاح موقت در صورت باردارشدن زوجه یا توافق دو طرف در هنگام انعقاد نکاح موقت یا درج به صورت شرط ضمن عقد الزامی شده است. بنابراین اگر افرادی صرفا به صورت توافق این نوع زندگی مشترک را انتخاب کنند، چنین توافقی برخلاف نظم عمومی، اخلاق حسنه و نامشروع است که از حیث ارتکاب عمل نامشروع و فعل حرام مطابق ماده 637 قانون مجازات اسلامی قابل تعقیب و مجازات خواهند بود و فرزند حاصل از آن نامشروع تعریف می شود که از حقوق اجتماعی از جمله تحصیل و شناسنامه محروم خواهد بود و از والدین طبیعی خود ارثی نخواهند برد و همسرش مستحق دریافت نفقه نخواهد بود و نباید انتظار داشت قانون برای هر ناهنجاری، یک لباس قانونی بپوشاند و در این زمینه، خلا قانونی نداریم. از لحاظ قانونی ازدواج متعه پیش بینی شده است(رضانیامعلم، 1393، ص12).

لذا این موارد و موارد دیگر تحقیق و پژوهش در این خصوص را می طلبد. لذا در این پژوهش قصد داریم به بررسی این موضوع در حقوق ایران بپردازیم که بیان نماییم که آیا این موضع در حقوق ایران پذیرفته شده است یا خیر و اینکه در فقه امامیه مشروعیت دارد یا خیر.

در خصوص موضوع فوق با این عنوان در سایت های حقوقی معتبر مانند سایت ایران داک، سیکا و کتابخانه ملی جستجویی گسترده‌ای انجام شده که در خصوص موضوع فوق با این عنوان هیچ گونه تحقیقی تاکنون مشاهده نشده است ولی در خصوص موضوعات مشابه با این عنوان چندین تحقیقات صورت گرفته که به مختصر برخی از این موارد را بیان خواهیم کرد:

  1. مقاله زوج هایی بدون ازدواج توسط محسن اراکی در سال 1386 در مجله فقه و اصول به شماره 43 به چاپ رسید. وی بیان نمود که، در اكثر كشورهای غربی مثل سوئد و آلمان شرقی، زندگی مشترك قبل از ازدواج همراه با رابطه جنسی، به صورت یك هنجار درآمده است. در بریتانیای امروز به نظر می رسد این نوع زندگی مشترك، بیشتر یك مرحله آزمایشی قبل از ازدواج است. یك بررسی در سوئد درباره افراد ازدواج نكرده كه با هم زندگی می كردند و در سال 1971 دارای فرزند شده بودند نشان داد كه اكثریت آنها در سال 1975، زمانی كه كودكشان به سن چهار سالگی رسیده بود هنوز با هم زندگی می كردند. در این سال تنها 43 درصد این زوج ها ازدواج كرده بودند. در بریتانیا تا این اواخر زندگی مشترك بدون ازدواج به طور كلی تا حدی رسوایی آور بود. اما در طی دهه 1970 تعداد مردان و زنان ازدواج نكرده كه خانه مشتركی تشكیل داده بودند تقریبا 300 درصد افزایش یافت. جالب اینجاست كه در بعضی كشورها مثل بریتانیا قانون، حقوق افرادی را كه با هم زندگی می كنند، همانند حقوق زوجهای متاهل به رسمیت می شناسد و افراد می توانند چنانچه رابطه شان گسیخته شود، برای تعیین تكلیف اموال و دارایی به دادگاه دادخواست بدهند.
  2. پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان بررسی نکاح معاطاتی در حقوق ایران و اسلام توسط الهام ربیع پور در سال 1391 در دانشگاه پیام نور مرکز تهران دفاع گردید. در این پژوهش عنوان کرد که، یکی از مسایل پیرامون بحث نکاح که در این رساله مورد بررسی قرار گرفته، صیغه عقد است که به وسیله ایجاب و قبول و با الفاظ مخصوص انجام می گیرد. حال سوال این است که چه لزومی دارد، صیغه عقد در نکاح جاری شود؟آیا امکان آن وجود دارد که ازدواج بدون ایجاب و قبول لفظی، با در نظر گرفتن رضایت باطنی طرفین و به صورت معاطاتی شکل گیرد؟ یعنی آیا زن و مرد می توانند بدون انشا ایجاب و قبول لفظی، علقه زوجیت را به وسیله فعل مثل ایماء، اشاره یا تمکین زوجه ایجاد کنند؟ برخی بنا به دلایلی، مانند کلیت آیات مربوط به عقود و برخی روایات و همچنین با توجه به صحت معاطات در معاملات معتقد به صحت نکاح معاطاتی شده اند. امّا از نظر مشهور فقهای شیعه و سنی ایجاب و قبول در عقد نکاح باید لفظی باشد. مهمترین دلیل بر بطلان نکاح معاطاتی، اجماع و لزوم رعایت جنبه احتیاط می باشد و دلایلی نیز از آیات و روایات و سیره و سنت بر آن اقامه شده است که دلالت برخی از آنان خالی از اشکال نیست. قانون مدنی نیز در ماده 1062 به تبعیت از فقهای شیعه، لفظی بودن ایجاب و قبول را پذیرفته است، ولی برای ایجاب و قبول صیغه خاص و یا لغت و لفظ ویژه ای ملحوظ ندانسته وهر لغت(زبان)و هر نوع صیغه ای که دلالت صریح بر قصد ازدواج داشته باشد کافی دانسته است.
  3. پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان بررسی فقهی حقوقی نکاح معاطاتی توسط فاطمه توشه روز در سال 1388در دانشگاه قم دفاع شد. ویبیان کرد که، امروزه جهت انعقاد عقود از طرق متفاوتی بهره گرفته می شود، به عبارتی این نظریه در کلیه جوامع امروزی پذیرفته شده است که الفاظ جهت انشا عقد طریقی هستند و موضوعیت ندارند. نظریه معاطات با مضمون صحت انشا عقود با ایجاب و قبول فعلی در فقه و حقوق ایران نیز به عنوان نظریه عمومی، مورد پذیرش قرار گرفته است، اما در مورد عقد نکاح به دلیل اهمیت خاص آن ادعای انصراف شده است که جای تامل دارد.
  4. مقاله نکاح معاطاتي و تفاوت آن با زنا توسط مهدی سلیمی در پژوهشنامه حقوق اسلامی در سال 1392 به چاپ رسید. وی عنوان نمود که، نکاح معاطاتی آن است كه با قصد انشاء زوجیت شرعی، به واسطة فعلی كه عرفاً دلالت بر نکاح كند، انشاء عقد شود؛ درحالی كه زنا، مقاربت بدون قصد انشاء زوجیت شرعی است. مشهور فقیهان با اینکه برای لفظ طریقیت قائل هستند، نکاح معاطاتی را به دلیل اجماع باطل دانسته و گاهی آن را مساوی با زنا دانسته اند. به نظر می رسد كه عمده دلیل ایشان به موجود نبودن مصداق فعلی عرفی صریح در قصد انشاء نکاح برمی گردد و دو دلیل اجماع و احتیاط كه بیشتر فقیهان با تمسک به آنها لفظ را در عقد نکاح لازم می شمارند، صرفاً به سبب صراحت لفظ در اعلام اراده است. دستاورد این پژوهش توصیفی-تحلیلی این است كه نکاح معاطاتی مشروع است و ادلة صحت نکاح نیز شامل آن می شود. البته، مصادیق قابل پذیرش برای عرف باید جستجو شود.
  5. مقاله ازدواج سفید و رابطه نامشروع توسط مسعود آذربایجانی به سال 1389 در مجله تحقیقات حقوقی آزد به شماره 8 به چاپ رسید. بیان شد که، در این نوع ازدواج که موسوم به ازدواج سفید شده است، دختر و پسر بدون هیج گونه رابطه شرعی و قانونی زیر یک سقف با هم زندگی می کنند که ممکن است با هم روابط عاطفی جنسی داشته باشند و مدتی هم با هم به سر بیاورند و بعد هم اگر علاقه مند نبودند از هم جدا شوند. این پدیده ای که به وجود آمده از اهمیت ویژه ای برخوردار است و چند علت مهم دارد که اولین نکته در این علت پدیداری اش آنست که این نیاز جنسی که برای جوان ها یک نیاز طبیعی است وقتی در بستر ازدواج سالم مشروع و قانونی پاسخ داده نشود طبیعی است که به راه های دیگری کشیده می شود و ازدواج سفید یکی از راه های ارضای این نیاز اساسی انسان است. و به لحاظ عدم عقد و صیغه ازدواج این رابطه از نظر شرعی که مطمئنا خلاف شرع است ولی حتی می توان این رابطه را از نظر عقلی بررسی کرد.ازدواج سفید را از لحاظ حقوق کیفری نیز مورد بررسی قرار داده است، در حالی که کلیه پژوهش های مذکور بیشتر جنبه حقوقی امر را مدنظر قرار داده اند. با این لحاظ می توان جنبه نوآوری و مثبت کار خود را در بررسی اختصاصی ازدواج سفید در حقوق کیفری ایران و جرم انگاری آن دانست.

یکی از جنبه های مثبت این پژوهش نسبت به پژوهش های مطرح شده در این است که ازدواج سفید را از لحاظ حقوق کیفری مورد بررسی قرار داده در حالی که بیشتر موارد بیان شده متمرکز بر نکاح معاطاتی هستند. بدین لحاظ می توان گفت که جنبه مثب کار نسبت به موارد بیان شده بررسی اختصاصی ازدواج سفید می باشد.

  1. آیا بر اساس مبانی فقهی و حقوقی ایران، آثار ازدواج بر رابطه موسوم به ازدواج سفید مترتب است؟

 1-1-4-2-سوالات فرعی

  1. در حقوق کیفری ایران ازدواج سفید با چه مصادیقی مشابه است؟
  2. با توجه به مصادیق مشابه این ازدواج، آیا می توان گفت حقوق کیفری ایران قبلا به جرم انگاری آن پرداخته است؟
  3. دلایل بطلان ازدواج سفید و نکاح معاطاتی کدامند؟

1-1-5-فرضیات

1-1-5-1-فرضیه اصلی

  1. بر اساس مبانی فقهی آثار ازدواج بر این رابطه مترتب نیست و مشروعیت ندارد.

1-1-5-2-فرضیات فرعی

  1. با توجه به مصادیق مشابه این ازدواج، حقوق کیفری ایران به جرم انگاری آن پرداخته است.
  2. دیدگاه و نظرات فقها، آیات و روایات را می توان دلایل بطلان ازدواج سفید و نکاح معاطاتی دانست.
  1. مفهوم شناسی ازدواج و ازدواج سفید
  2. بررسی ازدواج سفید در فقه
  3. بررسی و تحلیل ازدواج سفید در حقوق کیفری ایران

 

تعداد صفحه : 134

قیمت : بیست و هفت هزار تومان

 

ادامه مطلب
بازدید : 3 تاریخ : شنبه 03 تير 1396 زمان : 16:8 نویسنده : aaaa نظرات ()
تبلیغات
Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز

آمار سایت
  • کل مطالب : 43
  • کل نظرات : 0
  • افراد آنلاین : 1
  • تعداد اعضا : 0
  • آی پی امروز : 3
  • آی پی دیروز : 3
  • بازدید امروز : 1
  • باردید دیروز : 0
  • گوگل امروز : 0
  • گوگل دیروز : 0
  • بازدید هفته : 15
  • بازدید ماه : 33
  • بازدید سال : 152
  • بازدید کلی : 152
  • مطالب